بررسی آپولینر شاعر بزرگ فرانسوی

رمانتیک مکان مند

  1. ۳ ماه،۳ هفته قبل
  2. ۰
بهرام اردبیلی؛دگر اندیش اسطوره ها
نوآوران -

  بنا به این فرض موجه که اشعار آپولینر غالبا مکانمند بوده و در مختصات مشخصی از جغرافیا به وقوع میپیوندد، می باید تبیینی از مکان مند بودگی در هنر بدست داد. ادوارد تی هال، مردمشناس آمریکایی، مولفه ای به نام روابط مکانی (Proxemic) را در تئاتر معرفی می کند که البته الگویی قابل تعمیم به سایر هنرها نیز هست و خود او نیز این مساله را اکثرا در عنوان حکمی کلی باز می شناسد و در تعریف این علم می گوید «مجموعه مشاهدات و نظریات مربوط به چگونگی بهره برداری انسان از مکان، در حکم یک مساله خاص فرهنگی». به طور کلی هر اثری که دارای شاخصههایی از مکان مندی باشد، از مجموعه رمزگانی ضمنی استفاده میکند و ارجاعات آن به مکان یا شهری خاص، نشانههایی را نیز به همراه دارد و جزو سیگنالها و نشانههای درون متنی محسوب میشود که با ارجاع به برون متن، خود را تکمیل میکند.  آپولینر هنگامی که از پاریس سخن میگوید، طیفی از واحدهای فرهنگی پاریس را در نظر دارد که به نوعی از زیباشناختی مستتر در فرهنگ پاریس میانجامد. آپولینر در اواخر قرن نوزده و اوایل قرن بیست میزیست. دورانی که سمبولیسم فرانسوی به افول میرفت. در اشعار سمبولیستهایی چون بودلر، باز هم  نگرشی رمانتیک به چشم می خورد و با افول سمبولیسم، می توان عنصر رمانتیک ته کشیده را در اشعار آپولینر دید و به قول برخی از منتقدین، آپولینر یک رمانتیک دیر رسیدهاست که درواقع آخرین نغمات رمانتیک پاریسی است: «زیر پل میرابو رود سن در گذر است/آیا باید به یاد عشق هایمان بیوفتیم/همیشه شادی پس از رنج می آید» در این شعرکه ارجاع مشخصی به امرواقع دارد، پل میرابو مکانِ وقوع حادثه و خاطراتی عاشقانه است که رهیافتی به خاطرات عاشقانه عموم عشاق پاریسی (و نه فقط آپولینر) دارد. آپولینر از پل میرابو به عنوان رمزگانی فرهنگی که نشانههای رمانتیک و عاشقانه ای در بر دارد، استفاده میکند و یکی از بهترین اشعار خود را (به زعم اکثر منتقدان) می سراید. یا در شعری دیگر، آپولینر از لندن استفاده می کند که شاید عموما خشونت و سردی فرهنگ انگلیس را به یاد آورد اما او پیش از آنکه از واژه «لندن» استفاده کند، توصیف هایی به کار می برد که سمت و سوی ارجاع را مشخص کرده و رویکردی تماتیک به لندن نشان دهد : «در یک شب نیمه مه گرفته لندن/هرزه گردی که همتای عشقم بود/به من برخورد/و با نگاهی که به سویم انداخت/چشمانم را از شرم به زیر افکند» . این شعر که روایتی درونی از شکست خوردگی راوی ست، از عناصر و روابط مکانی لندن به بهترین شکل استفاده می کند و شکست عاشقانه را فضاسازی میکند. شکست با فضای سنگین مه و عناصر فرهنگی لندن همخوانی داشته و مه، کارکردی ابهام انگیز و عاشقانه را بر دوش دارد. در جای جای اشعار او اشاراتی مستقیم به پاریس به چشم می خورند که در تمام آنان کارکرد روابط مکانی قابل تشخیص هستند. و حتی در برخی از اشعار، آپولینر مشخصا رمزگان رمانتیک و تماتیک پاریس را در سطور شعر تشریح میکند و نه بهصورت رمزگان، بلکه به سادگی در اختیار مخاطب قرار می دهد :«شبهای پاریس مست از عرق/نور باران از برق» . آپولینر تحت تاثیر کوبیست ها بود و چند نقد و مقاله بر آثار آنان و همچنین شعری تقدیمی به پیکاسو نیز دارد. عنصر کوبیستی شعر او را می توان در عدم استفاده از علائم نگارشی و چینش روابط مکانی جست. علائم نگارشی به مثابه تکمیل و مشخص کننده دقیق سطربندی ها به کار می رود و نبود آن در شعر آپولینر، بر قابلیت چندمعنایی بودن متن می افزاید. در شعر «سرود مرد نامحبوب» ارجاعات مختلفی به مکان ها به چشم می خورد که حکایت از چینشی کوبیستی از روابط مکانیست. کولاژ مکان ها در کنار یکدیگر یکی از ابداعات شعر گیوم آپولینر است. کبه طور کلی اغلب اشعار آپولینر عاشقانه هستند که محمدعلی سپانلو آن را ترجمه کرده و در انتشارات سرزمین اهورایی به چاپ رسیدهاند.