گزارشی درباره مرگ حبیب محبیان و واکنش‌ها به حضور دوباره او در ایران در گفت‌وگو با «محمدعلی بهمنی» و «عبدالجبار کاکایی»

رسیده ها چه غریب نچیده می افتند

زهرا نجفی- حبیب درگذشت و علاقمندانش در حسرت شنیدن صدای او در ایران باقی ماندند. حبیب به امید ادامه فعالیت به وطنش بازگشت همانطور که پیش از این به دلیل ممانعت از کار ایران را ترک کرده بود.

  1. ۶ ماه قبل
  2. ۰
رسیده ها چه غریب نچیده می افتند
نوآوران -

خودش گفته بود می‌خواهم کنسرتی در ورزشگاه آزادی تهران  برگزار کنم و قول داده بود که در این 10 شب هیچ صندلی خالی در ورزشگاه  نخواهد ماند، با این حال حبیب اجازه نیافت تا وعده اش را عملی کند. البته فقط او نیست که از برخوردهای دوگانه مسئولان با هنرمندانی نظیر خودش دلگیر بود، محمدعلی بهمنی و عبدالجبار کاکایی از شاعران و ترانه سرایان نزدیک به دولت  هم از چنین برخوردهایی با هنرمندان دل آزرده هستند. حبیب محبیان  صبح روز جمعه 21 خردادماه بر اثر سکته قلبی در رامسر درگذشت.»

«مرد تنهای شب» ایران را دوست داشت

حبیب محبیان معروف به « حبیب » از خوانندگان قدیمی پیش از انقلاب بود که با اولین آلبومش«مرد تنهای شب» در سال 1356  توانست به شهرت در میان مردم  برسد. آلبومی که بیشترین ترانه‌های آن را به یاد همسر و مادر مرحومش خواند. «مادر» و «خرس کوکی» را به‌یاد مادرش، «شهلای من» و «خواب سرخ بوسه‌ها» را به‌یاد همسرش و «نگاهم» را به‌یاد هر دوی آنها خواند. او در حال انتشار دومین آلبومش «سلام همسایه» بود که انقلاب 57 شکل گرفت و تغییرات فرهنگی آغاز شد. حبیب تا 5 سال بعد در ایران ماند و تلاش کرد تا در کشورش به خواندن ادامه دهد اما سرانجام مجبور شد به دلیل ممانعت از فعالیت و به عشق ادامه خوانندگی ایران را ترک کند. خودش این‌باره گفته بود: «ایران را ترک کردم برای اینکه دلم می‌خواست کار کنم و نمی‌توانستم. اما تا سال 62 در ایران ماندم. من نه تنها مشکلی با انقلاب نداشتم بلکه وقتی شور و شوق جوانان را می‌دیدم به آنها در کارهای انقلابی کمک می‌کردم. مسجد گیشا آن روزها پاتوق انقلابی‌ها بود و من هم آنجا حضور داشتم؛ حتی با بنز خودم در دوران پیش از انقلاب اسلحه جابه جا می‌کردیم و بچه‌های آن روزها اگر زنده باشند می‌توانند شهادت بدهند حبیب پای انقلاب و وسط گود بود. جنگ هم که شروع شد در ایران ماندم. اما بعدها مجبور شدم بروم.» بسیاری از هنرمندان پیش از انقلاب مخصوصا خوانندگان با انجام فعالیت‌های انقلابی سعی کردند تا در کشور بمانند و به فعالیت‌شان ادامه دهند. برای همین یکی از اولین‌ سوال‌هایی که از حبیب بعد از بازگشت شد در این‌باره بود؛ «چرا من هم خواندم اما نمی‌دانم سرنوشت آن قطعه چه شد. اوایل انقلاب یک آهنگ خواندم با این مضمون: تو حسین پاکبازی، منبع الهام و رازی و. . . اما اصلا نفهمیدم این کاست چه شد. البته در اینترنت هست. . . 28 سال پیش این قطعه را خواندم. بعد هم قطعه امامزاده، آسمان آبی و. . .» با این حال دست سرنوشت حبیب را عاقبت  راهی لس‌آنجلس کرد اما او نتوانست در آنجا  کارش را ادامه دهد. خودش علت آن را علاقه نداشتن به فضای موسیقی ایرانی حاکم در لس آنجلس می‌دانست و می‌گفت: «نمی‌توانستم و دوست نداشتم نیناش ناش بخوانم. رفتم سمت کار‌های دیگر.» حبیب بالاخره خواندن را از سر گرفت، در این میان چند باری هم به ایران سفر کرد تا این‌که در سال 88 نامه‌ای به رئیس‌جمهور وقت نوشت و بعد از موافقت با آن به همراه خانواده اش به ایران بازگشت. «فشار غربت و علاقه شخصی به وطن و تشویق همسر و فرزندم برای زندگی در ایران. اما مستحضر هستید از بین بردن زندگی که با آن همه سختی و مشقت در آمریکا درست کردم به شدت و ریسک پذیر بود. من برای رسیدن به اهدافم ضررهای زیادی متحمل شده ام اما این بار بالاخره با هر دشواری که بود توانستم تمام زندگی خود را در آنجا رها کرده و به سمت اصالت واقعی خود یعنی کشورم بازگردم، ضمنا متوجه شدم که حاکمیت نظام با هنر و موسیقی مخالف نیست بلکه با ابتذال و دور شدن از فرهنگ مردم مخالف است. ایران و زندگی در آن با تمام خاطرات و فرهنگ و عقاید دینی و مذهبی در واقع شروع دوباره زیستن پس از سه دهه دوری و غربت است که برای من لذت و شیرینی وصف ناپذیر عجیبی به همراه دارد. من برگشتم تا به آنهایی که سودای رفتن دارند ثابت کنم که آنجا خبری نیست هیچ کجای دنیا کشور خود آدم نمی‌شود.» این‌ها دلایلی است که حبیب درباره بازگشتش به ایران گفته است.

سرزمین مادری به استقبال صدای حبیب نرفت

هر چند او به کشورش علاقه داشت و به سختی ایران را ترک کرد و به همان سختی هم به کشورش بازگشت، اما دولت مردان از او استقبالی نکردند. چراکه حبیب در سال 89 تصمیم گرفت آلبوم جدید منتشر کند و اعلام کرد می‌خواهد در ورزشگاه آزادی تهران کنسرت برگزار کند اما علی‌رغم این‌که بسیاری از مسئولان وزارت ارشاد مدعی بودند که حبیب برای ادامه فعالیتش مشکلی ندارد، او هیچ وقت موفق به دریافت مجوز نشد. امام جمعه تهران هم بعدها از تریبون نماز جمعه گفت: «ایران جای خواننده‌های لس آنجلسی نیست» حتی در سال 93 اخباری مبنی بر دستگیری حبیب در حال تولید یک ویدئو کلیپ منتشر شد که در پایان، حبیب با تودیع قرار وثیقه متناسب آزاد شد.

 حبیب پس از آزاد شدن، یک نامه سرگشاده با عنوان «من در سرزمین مادری‌ام بدون دلیل بازداشت شدم و بدون دلیل هم آزاد!» خطاب به پسرش نوشت. در بخشی از این نامه آمده است: « باورت می‌شود پسرم؟ من در سرزمین مادری‌ام بدون دلیل بازداشت شدم و بدون دلیل هم آزاد! آخر قصه اما برای من عجیب‌تر هم بود. زمانی که من آزاد شدم سربازهای وظیفه و افسرها از فرط خوشحالی شروع به عکس گرفتن و گرفتن امضا از من بودند. سعی کردم در عکس‌ها لبخند بزنم ولی حس عجیبی داشتم. با خودم فکر می‌کردم اگر من شخص مجرمی هستم این امضا و عکس گرفتن‌ها دیگر برای چیست؟ کدام آدم معقولی با یک مجرم عکس می‌گیرد؟ ده‌ها سرباز گرد من جمع شده بودند و امضا می‌خواستند. آنجا بود که خدا رو شکر کردم که مردم سرزمینم «من»، یعنی حبیب واقعی را می‌شناسند و وصله‌هایی که فکر می‌کردم به من چسبیده رو باور ندارند ... امیدوارم دولت محترم جواب درستی در روزهای آینده برای این اتفاق داشته باشند.» او در کنار انتشار کتابی از برگزیده ترانه‌هایش به عنوان «مرد تنهای شب» در سال 93 که پخش خوبی نداشت،  قطعه «عشق خدایی» را برای رزمندگان هشت سال دفاع مقدس و ویدئو کلیپ «الله اکبر» را هم در ایران منتشر کرد. البته حبیب اعلام کرد که قطعه«الله اکبر» بیست سال پیش در آمریکا تولید و ضبط شده است.

 محمد علی بهمنی: غربت حبیب در «مرد تنهای شب» فراموش نشدنی است

محمدعلی بهمنی ترانه قطعه«خرچنگ‌های مردابی» را سروده بود که حبیب آن را در سال 78 در آلبوم«کویر باور» خواند. او که از درگذشت حبیب بسیار متاثر شده بود در این‌باره به «نوآوران» می‌گوید: «برای هر شاعر و ترانه سرایی مهم است که چه خواننده ای با چه جنس صدایی ترانه‌های او را می‌خواند. من حبیب را پیش از انقلاب اسلامی چندین بار ملاقات کرده بودم اما او در خصوص خواندن این ترانه با من مشورتی نکرده بود به این دلیل یکی از مصرع‌های آن ترانه را به اشتباه خوانده بود.» او در ادامه توضیح می‌دهد: «بعد از بازگشت حبیب به ایران، من برای اولین‌بار او را در تالار وحدت در زمان برگزاری جشنواره موسیقی فجر ملاقات کردم. در همان دیدار به او گفتم که آن مصرع را اشتباه خوانده است اما حبیب به من گفت دیگر نمی‌تواند آن قطعه را دوباره بخواند و این اشتباه را تصیح کند.» بهمنی سخنرانی حبیب در جشنواره موسیقی فجر را «دلچسب و به یادماندنی» خواند و اشاره کرد که بعد از آن او را کمتر ملاقات کرده است. اما شاعر ترانه«خرچنگ‌های مردابی» در مورد برخوردهایی که با حبیب در ایران صورت گرفت می‌گوید: «من نمی‌توانم با آنها موافق باشم، هنرمند نیاز به رای خودش دارد. ما نباید فرصت ادامه فعالیت را از هنرمندان دریغ ‌کنیم.» بهمنی اشاره می‌کند که این روزها آنقدر سرش شلوغ است که فرصت گوش دادن به آهنگ‌های خوب را ندارد؛ «اما در قطعه«مرد تنهای شب» حبیب غربتی در صدایش وجود داشت که انگار در جان من هم بود و من آن قطعه را بسیار دوست دارم.»

عبدالجبار کاکایی: عده ای مدام بر طبل نفرت و کینه می‌کوبند

عبدالجبار کاکایی نویسنده و شاعر هم درباره برخوردهایی که با حبیب در ایران شد می‌گوید: «ایران به خاطر رفتارهای دوگانه‌ای که در حوزه فرهنگ و سیاست دارد در جهان مشهور شده است. عده ای خیرخواه هستند و می‌خواهند روابط ایران با جهان را متعادل کنند، اهالی فرهنگ و هنر که به دلایل مختلفی به خارج از کشور رفته اند را بازگردانند و این سرمایه‌ها را در خدمت کشور در بیاورند. اما در این میان عده دیگری هم هستند که مدام بر طبل نفرت و کینه‌توزی می‌کوبند.» هرچند که آنها به دلیل واکنش‌هایی که در جامعه نسبت به اعمالشان وجود دارد منزوی تر از قبل شده اند اما چون ابزار قدرت را در دست دارند می توانند اعمال نظر کنند و دستی در قوانین ببرند که چنین اتفاقاتی را پیش می‌آورد،‌ این‌ها را او بیان می‌کند و ادامه می‌دهد که؛ «امیدوارم که بتوانیم به یک وفاق جمعی برسیم. به این فکر کنیم که امنیت فرهنگی بیشتری خواهیم داشت اگر افکار پخته شده در خارج از کشور به حالت تبعید هم به مملکت بازگردند و به فعالیت‌شان در اینجا ادامه دهند. در آن زمان است که کشور آرامی خواهیم داشت که در آن برای هر گروه فکری فرصت فعالیت وجود دارد.» کاکایی با اشاره به این‌که مخالفان به دلیل ترس از جایگاه مردمی این هنرمندان حضور آنها را تحمل نمی کنند می‌گوید: «اما باید بدانند که اینطور نیست، آنها باید اجازه دهند تا این‌گونه هنرمندان به کشور بازگردند چرا که حضور این هنرمندان به نفع مملکت است. » او در دوران نوجوانی آهنگ‌های حبیب را گوش می کرده و آنطور که خودش می‌گوید قطعه«مادر» جزو قطعات مورد علاقه اش بوده است؛ «حبیب جزو خوانندگان متین ما بود. هنوز هم شخصیت‌های خوبی همچون او در  خارج از کشور هستند که می‌شود با آنها وارد مذاکره شد.»