علی جنتی در جلسه راهبردی مرکز الگوی اسلامی ایرانی:

حوزه های علمیه با موسیقی آشنا شوند

روز سه شنبه علی جنتی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در سیزدهمین جلسه گفت‌وگو‌های راهبردی مرکز الگوی اسلامی ایرانی، سخنان تازه‌ای را مطرح کرد که نه تنها جامعه موسیقی ایران را در بهت و حیرت فرو رفت بلکه پرسش‌هایی اساسی را در ذهن همگان متبادر کرد.

  1. ۴ ماه،۲ هفته قبل
  2. ۰
حوزه های علمیه با موسیقی آشنا شوند
نوآوران -

وزیر ارشاد در این جلسه گفت:«حوزه‌های علمیه ما باید با دستگاه‌های موسیقی آشنا شوند، از طرفی باید یکسری آهنگسازها را به حوزه علمیه بفرستیم تا مجتهد شوند و بتوانند احکام مربوط به این موضوع را استنباط کنند.»
اما پرسش اینجاست که قرار است مسیر موسیقی را با این راهکارها به کجا ببریم؟ آیا قرار است موسیقی ایران با گذر از حوزه علمیه مخنث و دوگانه شود؟ اصلا چرا باید موسیقی ما از فیلتر مراجع تقلید گذر کند؟ مگر نه اینکه اداره‌ی عریض و طویلی مثل وزارت ارشاد و دفتر موسیقی برای همین کار به حیات خود ادامه ‌می دهند؟ مگر نه اینکه شورای ارزش‌گذاری آثار هنری در وزارت ارشاد همه آثار موسیقایی را اعم از آلبوم ، کنسرت و ...  از فیلتر ممیزی خود عبور می دهد؟ پرسش اینجاست که به واقع  سخنان وزیر ارشاد از کجا نشأت می‌گیرد؟ آیا این اندیشه‌های جنتیِ پدر است که بر دیدگاه‌های جنتیِ پسر سایه انداخته؟ آیا در سیاه‌ترین دوران وزارت ارشاد (دولت نهم و دهم) هم چنین راهکارهایی ارائه می‌شد؟ آیا حاضریم معکوس این قضیه را برتابیم که موسیقیدانان ایران درباره مسائل فقهی اظهار نظر کنند؟

تیغ تیز علم‌الهدی بر تارک موسیقی ایران
سخنان تازه وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در حالی مطرح شد که طی سال‌های گذشته آیت‌الله علم‌الهدی- امام جمعه مشهد- بارها با تیغ تیز حرف‌های خود، هنر موسیقی و موسیقیدانان را مورد خطاب قرار داده‌ بود. چنان‌که او  در سال 89 در خطبه‌ اول نماز جمعه در مشهد درباره مضرات موسیقی گفته بود: « محشور شدن با جریان آهنگ و موزیک یک حشر و انسی است که انسان را از محوطه عبودیت و بندگی خدا جدا می کند. امام (ره) در یکی از فرمایشات خود فرموده اند ضرر موسیقی از تریاک بیشتر است. استماع موسیقی باعث می شود دروازه دل که باید خداگرایی را در دل ایجاد کند تخریب شود. باید توجه کنیم که جوانان به جریانی آلوده نشوند که برایشان مسیری به طرف گناه باز شود چرا که حداقل ضرر انس گرفتن با موسیقی باز شدن راه برای معصیت و نافرمانی خداست.» علاوه بر این علم‌الهدی گفته بود: « بسیاری از فقها فتوایشان این است که موسیقی در همه انواع، حرام است و برخی دیگر مانند امام(ره) و بزرگان دیگر عقیده دارند مصداق لهو از موسیقی حرام است و مصداق لهو بارز موسیقی همین موزیک هایی است که جوانان گوش می دهند یا برای گرم کردن یک مجلس خوشگذرانی استفاده می شود. اگر این موسیقی های حرام با یک سرود مذهبی آمیخته شود، همان سرود مذهبی هم حرام می شود و این طور نیست که اگر در یک برنامه حرام نام امام حسین(ع) بیاید، حرام خدا، حلال شود و حتی حرمت این کار بدتر است چرا که این کار توهین به مقام ولایت و ساحت مقدس معصوم(ع) است.»
اما مگر نه این‌که در سال‌های آغازین انقلاب اسلامی موسیقیدانان ما صدای مردم شدند و شور و هیجان را دو چندان کردند؟ مگر نه آنکه امام خمینی اوایل دهه  60 محمد گلریز را به عنوان خواننده سرود «شهید مطهر» مورد تقدیر قرار دادند؟ آیا آن سرودهای انقلابی یا دیگری‌ها که در دوران جنگ مدام از رادیو و تلویزیون پخش می‌شدند، با چوب نواخته و ساخته شده بودند؟ غیر از این است که در ساخت این قطعات هم، سنتور و تار و ویلن و .... به کار گرفته شده، چنان که امروز هم می‌شود؟
حسین علیزاده، آهنگساز و موسیقیدان، چندی پیش در دانشگاه فردوسی مشهد موضع خود را نسبت به دیدگاه‌ مراجع نسبت به موسیقی اعلام کرده و گفته بود:« می‌دانیم که یک نوع مسابقه هست که قاریان قرآن در آن شرکت می‌کنند و با هم به رقابت می پردازند. اینها شرکت نمی‌کنند که آیه‌های قرآن را تفسیر کنند یا نظر خودشان را بگویند، چنین چیزی قرار نیست بلکه اینها شرکت می‌کنند برای اینکه هرکس با موسیقی و کیفیت موسیقایی بهتر قرآن و آیه‌ها را خواند تشویق ‌شود و جایزه بگیرد. این مسابقه از هرجای دنیا هم می‌تواند شرکت کننده داشته باشد. فکر می‌کنم قبل از اینکه به مجاز بودن یا نبودن موسیقی فکر کنیم باید فکر کنیم اصلاً چرا موسیقی وجود دارد؟ آیا می‌شود در هیچ تمدنی موسیقی نباشد؟ و آیا همه کشورهای دنیا موسیقی در آنها تحت نظارت هست و فقط یک عده باید تصمیم بگیرند که مردم چگونه موسیقی گوش کنند؟ من مطمئن‌ام که نگاه رهبر انقلاب به موسیقی نگاه والایی است، چون ایشان اطلاعات موسیقایی خوبی دارند.»

از سند راهبردی موسیقی کشور تا مرکز الگوی اسلامی- ایرانی
اما علی جنتی در سیزدهمین جلسه گفت‌وگو‌های راهبردی مرکز الگوی اسلامی ایرانی، علاوه بر اظهارات‌اش پیرامون حضور آهنگسازان در حوزه علمیه گفت: « بعد از گذشت ۳۷ سال از انقلاب اسلامی هنوز هم در نوع موسیقی و این‌که کدام موسیقی حلال و کدام موسیقی حرام است، اختلاف نظرهای فراوانی وجود دارد. مقام معظم رهبری موضوع فرهنگ را به خوبی می‌شناسند. مراجع تقلید نیز نظر خاص خود را دارند. من با مراجع تقلید بسیاری مواجه شدم که موسیقی را مطلقا حرام می‌دانند. حالا وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان متولی این امر، راه‌اندازی شده است. به هر صورت ما با مردمی مواجه هستیم که تابع مراجع هستند و این موضوعات باید در فضایی حل و فصل شود.» وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در بخش دیگری از سخنانش، افزود: «مرکز الگوی اسلامی - ایرانی برای کشور نویدبخش است. همان‌طور که مقام معظم رهبری فرموده‌اند، سندی که در نهایت از این موضوع درمی‌آید، باید به الگوی توسعه پیشرفت اسلامی و سند بالادستی برای مجموعه فعالیت‌های اقتصادی و سیاسی تبدیل شود. فرهنگ تعاریف بسیاری دارد که جزیی از هویت ملی هر کشور محسوب می‌شود. هنگامی که ما درباره فرهنگ اسلامی ایرانی سخن می‌گوییم ماهیت و هویت کشور را بیان می‌کنیم. کشور ما، پیشینه درخشانی از نظر فرهنگ و تمدن دارد و امروز نیز دوست و دشمن به این موضوع اعتراف می‌کنند. حتی وزیر خارجه یا رییس‌ جمهوری آمریکا هنگامی که از ایران سخن می‌گویند، از ایران به‌عنوان ملت صاحب تمدن یاد می‌کنند، زیرا هویت ملی ما کاملا مستقل است و فرهنگ ما نه شرقی و نه غربی است. به همین دلیل، مقام معظم رهبری تأکید داشتند الگوی اسلامی و ایرانی تهیه شود که نه برگرفته از غرب و نه برگرفته از شرق باشد. با وجود پیشرفت‌های علمی خوبی که داشته‌ایم، در عین حال در بسیاری از بخش‌ها نقص‌های جدی داریم. با توجه به این‌که خودمان را حکومت اسلامی می‌دانیم معتقدیم آنچه در قوانین است باید با شریعت دین اسلام همراه باشد. باید ببینیم امروزه تا چه اندازه احکام ما با قوانین اسلام منطبق است.»
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان این‌که در بخش‌های دیگر نیز هنوز نتوانسته‌ایم الگوی مناسب فرهنگی که پاسخگوی نیازهای ملی ما باشد ارائه دهیم، گفت:« به‌تازگی اقداماتی در زمینه فرهنگی و در قم انجام شده است و موسسه‌ای به نام «فقه هنر» تشکیل شد تا بتوانند استنباط فقهی انجام دهند. سیاستی که دولت دنبال می‌کند، ایجاد فضای باز، مناسب و بانشاط است تا فعالیت‌های فرهنگی در آن صورت بگیرد. اعتقاد ما این است که رشد و توسعه فرهنگی در تاریکخانه‌ها و فضای بسته امکان‌پذیر نیست، بلکه باید فضای تبادل نظر، فکر و اندیشه وجود داشته باشد تا افراد نظرات خودشان را بیان کنند و آگاهی همدیگر را توسعه دهند.»
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در حالی از تشکیل موسسه «فقه هنر» خبر می‌دهد و انتظار دارد فضای تبادل نظر و اندیشه بین هنرمندان و فقها ایجاد شود، که دو سال پیش نخستین جلسه بررسی «سند اصول و سیاست‌های موسیقی کشور» با حضور مشاور فرهنگی رئیس‌جمهور، معاون هنری وزارت ارشاد ، معاون پژوهشی مرکز پژوهش‌های استراتژیک ریاست جمهوری و جمعی از اساتید، هنرمندان و فعالان عرصه موسیقی کشور،  برگزار شد و پیگیری سندی که با انتقادات زیاد هنرمندان مواجه بود، هیچ وقت به سرانجام نرسید. سندی که علی مرادخانی- معاونت وزیر ارشاد- تکوین آن را اتفاق مبارکی دانسته و گفته بود:« این اتفاق، اتفاق مبارکی است چراکه مصوباتی هستند که بدون هیچ تحقیق و پژوهشی تهیه، تصویب و حتی ابلاغ می‌شوند. اما نتیجه خوبی که از این جلسه حاصل شد این بود که مشخص شد این سند نیاز به بررسی بیشتر با حضور متخصصان و فعالان این حوزه دارد. با توجه به اینکه این سند به عنوان یک ابزار کاربردی اساسی و استراتژیک در حوزه موسیقی کشور مطرح است، و دکتر آشنا وجود تحقیق، پژوهش و بررسی‌های دقیق پیرامون این موضوع را بسیار لازم می‌دانستند، با دعوت از اساتید موسیقی، دانشگاهیان، دست‌اندرکاران و فعالان عرصه موسیقی سوالاتی را که در این زمینه داشتند مطرح کردند و نقطه نظرات این عزیزان را شنیدند.»
بی شک ایران مملکت همه ماست و باید امید داشته باشیم تا نقائص آن رفع شود. نیز بر این وافق ایم اسنادی در کشور تهیه و تصویب شده و به قانون تبدیل می‌شوند که ما نباید نسبت به آنها موضع خنثی داشته باشیم. اما نباید فراموش کنیم موسیقی یک تخصص است؛ تخصصی که حال در ایران با توجه به مسائل دینی باید از نظر شرعی نیز مورد بررسی قرار گیرد اما انتظار می رود این نظر شرعی هم تخصصی باشد. اگر کسانی مخالف موسیقی هستند باید بدانند که موسیقی در خانواده‌های آنها و مسئولان خلاصه نمی‌شود بلکه ملتی پشت آن است که این هنر، هویت و عشق و ایمان‌شان محسوب می‌شود. نمی‌توان بخش بزرگی از ملت ایران را نادیده گرفت و قوانینی وضع کرد که تظاهر و مصلحت اندیشی در آن نهفته باشد.

عکس اختصاصی نوآوران/ مهدی نعیم محبوبی