بررسی مدیریت حمیدرضا نوربخش در آستانه سی و دومین جشنواره موسیقی فجر

اتاق دودیی جشنواره موسیقی فجر

در حالی که فقط 6 ماه تا برگزاری سی و دومین جشنواره موسیقی فجر باقی مانده برخی منابع خبری از انتخاب مجدد حمیدرضا نوربخش به عنوان رئیس جشنواره موسیقی فجر خبر می دهند.

  1. ۳ ماه،۴ هفته قبل
  2. ۰
اتاق دودیی جشنواره موسیقی فجر
نوآوران -

سال گذشته حمیدرضا نوربخش در حالی رئیس جشنواره موسیقی فجر شد که انتقادات زیادی از سوی جامعه موسیقی به خانه موسیقی (به مدیر عاملی نوربخش) مطرح بود و درست زمانی که انتظار میرفت علی مرادخانی معاونت هنری ارشاد، واکنشی نسبت به این انتقادها نشان دهد، حمیدرضا نوربخش را برای اولین بار در تاریخ برگزاری این رویداد موسیقی کشور،رئیس جشنواره موسیقی فجر کرد. ریاستی که تا پیش از این در اختیار دفتر موسیقی و مدیر کل این مجموعه بود. به این بهانه بد نیست شیوه مدیریتی حمیدرضا نوربخش را در دوره پیشین برگزاری جشنواره موسیقی فجر مرور و برخی از حواشی این جشنواره را بررسی کنیم. 

با صدور یک حکم مدیریتیِ غیرشفاف
در اختتامیه سیامین جشنواره بین المللی موسیقی فجر، طبق یک روال همیشگی، دکتر حسن ریاحی به عنوان دبیر سی و یکمین دوره جشنواره بینالمللی موسیقی فجر معرفی شد. اما درست 6 ماه پس از این اتفاق و در حالی که انتقادات به عملکرد حمیدرضا نوربخش در خانه موسیقی به اوج خود رسیده بود، معاون هنری وزارت ارشاد حکم نوربخش را به عنوان مدیر جشنواره صادر کرد. حکم مدیریت برای جشنوارهای که پیش از این دبیر داشته  و در تمامی ادوار مدیر کل دفتر موسیقی ریاست آن را برعهده داشتهاست. نکته جالب اینجاست که حسن ریاحی. دبیر و جشنواره سی و یکم خودش از این تصمیم بیخبر بود و این بیخبری زمانی محرز شد که او طی مصاحبهای اعلام کرد اطلاعی در این باره ندارد و طی روزهای آینده مسائل را بازگو میکند. پس از صدور این حکم و اظهار بیاطلاعی دکتر حسن ریاحی پیدا بود که این رویداد موسیقایی میخواهد با تخریب فعالیتهای دورههای قبل آغاز شود.

  حذف استعدادهای درخشان به نفع درآمدزایی

حمیدرضا نوربخش در اولین حرکت انقلابیاش در مدیریت جشنواره موسیقی فجر، بخش «نسلی دیگر و استعدادهای درخشان» که اتفاقاً هنریترین بخش این جشنواره بود را حذف و به جای آنها تلاش کرد تا از گروههای موسیقی و افرادی استفاده کند که همه روزه سال، بازار موسیقی ایران را قبضه کردهاند. او در نشست خبری جشنواره سی و یکم در این باره گفت: «یک نگاهی برای برگزاری جشنواره می تواند وجود داشته باشد. اینکه آیا جشنواره موسیقی فجر یک کمیته امداد است که از بیت المال پولی را صرف تعدادی از گروه ها بکند و بعد از پایان جشنواره بدون هیچ نتیجه ای فضا را رها کند. موضوعی که باید بیشتر و تخصصی تر از اینها به آن نگاه کرد. بنده اصلا مخالف کیفیت کار هنرمندان شهرستانی نیستم چه بسا که کار بسیاری از آنها بسیار با کیفیت تر از هنرمندان دیگر باشد. بحث اصلی من فقط این است که ما باید به برآیند این جشنواره ها فکر کنیم. باید کاری کنیم که در یک فضای جدید به کارهای استانی بیشتر و بهتر توجه کنیم. ما می خواهیم در ازای حذف بخش نسلی دیگر و حضور نداشتن گروه های شهرستانی در جشنواره شاکله جدیدی را تعریف کنیم. »
 درآمدزایی برای جشنواره بهانهای شد تا نمایندگان هنری و جدی موسیقی ایران از این جشنواره حذف شوند. هنرمندانی مثل پیام جهانمانی، پیمان یزدانیان، پویان بیگلر، عیسی غفاری، سعید کرد مافی، وحید تاج، پریچهر خواجه، حسام اینانلو، آرش کامور، میدیا فرجی نژاد، سعید نایب محمدی و شهرام غلامی که حضورشان در هر جشنوارهای میتواند آبروی آن جشنواره باشد، از سی و یکمین دوره جشنواره کنار گذاشته شدند. اما پرسش اینجاست که آیا مدیران پیشین جشنواره موسیقی فجر هم تا این حد اختیار داشتند که بخشی را حذف  کنند و براساس سلیقه شخصیشان اجراهای جشنواره را
مدیریت کنند؟

تقسیم جوایز، تقسیم غنائم موسیقی
یکی از نکاتی که باد به غبغب مدیر سی و یکمین جشنواره موسیقی فجر میانداخت، افزودن جایزهای با عنوان «باربد» به ساختار جشنواره بود که براساس داوری برخی از هنرمندان روی آثار موسیقی تولید شده در بازه زمانیای اختصاص می یافت که آن هم با نگاه ویژهای طراحی شده بود. حمیدرضا نوربخش درباره این جایزه در نشست خبری پیش از جشنواره گفت: « به اعتقاد من دولت باید تمام قد پشت بخش جایزه جشنواره ما باشد، امروز تصمیم گرفته شده که در حوزه تولید موسیقی جایزه تعریف شود و من بر این نظرم که دولت باید همه جانبه از این بخش حمایت کند. ما در این بخش شکل داوری و ساز و کارهای مربوط به آن را بسیار گسترده در نظر گرفته ایم. »
 اما اولین پرسشی که همان زمان بسیاری از منتقدان مطرح کردند این بود که اصولاً برگزاری داوری در جشنوارههای معتبر بر چه مبنایی است؟ در همه جای دنیا جشنوارهها معمولاً در بخش اجراها داوری میشوند، نه آلبومهای موسیقی. و معمولاً تعداد داوران این جشنوارهها از 9 نفر تجاوز نمیکند. این در حالیاست که هیأت داوران این بخش جشنواره 82 نفر بودند و پیداست که رسیدن به یک منطق داوری درست از میان 82 نفر کار دشواری است. از طرف دیگر ساز و کار داوری آثار موسیقی که حمیدرضا نوربخش تأکید کرده بود آن را گسترده در نظر گرفته‌‌است نیز به خودی خود جالب و تعجب برانگیز بود. در اساسنامهای که در این خصوص از سوی مدیر جشنواره موسیقی فجر منتشر شد، آثار موسیقی در سه مرحله داوری میشدند. ابتدا یک گروه کارشناسی متشکل از دانشجویان موسیقی، سپس کارشناسانی که به صورت اجمالی آثار را بررسی کردند و سوم گروهی که به صورت تخصصی به آثار امتیاز دادند. ناگفته مبرهن است که هیچ توضیح دیگری درباره سازوکار داوری این بخش جشنواره در اساسنامه آن داده نشد.
مانی جعفرزاده، آهنگساز و منتقد موسیقی، در نشست «گفتمان ضرب اصول» که پیرامون کاستیهای جشنواره موسیقی فجر برگزار شد، در این باره عنوان کرد:« اینکه گفته شده گروهی به صورت اجمالی آثار را بررسی کردند دقیقاً یعنیچه. در بخشی از اساسنامه داوری عنوان شده بود که حداقل 45 ثانیه از قطعات آلبوم باید شنیده شود. بگذارید یک مثال در این ارتباط بزنیم فرض کنید کانچلی که مهمترین آهنگساز زنده دنیا ست یکی از آثار معروفش را به جشنواره ارسال کرده اثری که 45 ثانیه اول آن فقط از یکسری نتهای کشیده شده استفاده شده است ولی اگر اثر کانچلی در جشنواره بررسی میشد در همان ابتدا حذف میشد. موضوع بعدی بازه زمانی انتخاب شده برای بررسی آثار است».
اثر برگزیده دورهی اول جایزه «باربد»، آلبوم «نه فرشتهام نه شیطان» بود که 2 سال پیش منتشر شد. اثری به آهنگسازی تهمورس پورناظری که حضورش در جشنواره به همراه سهراب پورناظری و تصمیمگیریهای آنها در سطح کلان جشنواره هنوز هم برای بسیاری از منتقدان و اهالی رسانه نامعلوم و غیر شفاف است. جالب این است که حمیدرضا نوربخش درباره بازه زمانی سئوال برانگیز که برای بررسی آثار در نظر گرفته شده بود در مصاحبهای عنوان کرده بود:«اگر بازه یک ساله را برای این بخش در نظر میگرفتیم، تعداد آثار برای داوری به حد نصاب نمیرسید». این در حالی است که در همه جشنوارهها ساز وکار داوری به گونهای است که آثار کمتری در مرحله نهایی پذیرفته شوند تا داوریها بهتر انجام شود. انتخاب این بازه زمانی این تلقی را به وجود آورد که مدیر جشنواره و مشاوراناش میخواهند غنائم جشنواره موسیقی فجر را بین خودیها که عدهای خاص هستند تقسیم کنند. 
علاوهبر مباحت مالی، نحوه حضور گروه های بینالمللی، دعوت از مدیران خارجی جشنواره های معتبر موسیقی دنیا، نحوه فروش بلیت اجراها، لغو کنسرت کاوه یغمایی در سالن میلاد نمایشگاه بینالمللی و شجاعت حسین خان در برج میلاد تهران، مجادله علی رهبری با مدیر و مشاور جشنواره، غیبت چند روزه حسن ریاحی در روزهای آغازین جشنواره، انصراف چند هنرمند از جمع هیات داوران جایزه باربد، خروج و سپس ورود فرهنگسرای نیاوران به جدول اجراهای جشنواره، لغو کنسرت گروه «تندر» در بخش موسیقی تلفیقی و راک، ابهام درباره نحوه دعوت از گروه های شرکت کننده، تفویض فعالیت های انجمن موسیقی در جشنواره به موسسه توسعه هنرهای معاصر و مسائلی از این دست از جمله مواردی بود که در سی و یکمین دوره جشنواره بینالمللی موسیقی فجر به مدیریت حمیدرضا نوربخش، حاشیههای فراوانی را پیرامون این رویداد مهم موسیقایی پدید آورد.
امروز در حالی شنیده میشود که حمیدرضا نوربخش مدیر جشنواره موسیقی فجرِ پیشرو خواهد شد که هنوز پرونده مسائل مالی این جشنواره بسته نشده و اتاق شیشهای که او وعدهاش را در نشست خبری جشنواره به رسانهها داده بود، تشکیل نشده است. علاوه بر این انتشار رقم قرارداد 200 میلیونی گروهی مثل کامکارها  و قراردادهای کم مایه گروههای موسیقی نواحی اعتراضات گستردهای از سوی اهالی رسانه و موسیقی در پی داشت که باید دید با حکم دوباره نوربخش برای مدیریت جشنواره چه کسانی حاضر هستند در این فستیوال دولتی
شرکت کنند.