گفت‌وگو با مجید قاری‌زاده، محمد احمدی و وحید موسائیان

چالش تولید سینمای ایران

این اتفاق با توجه به سرعت بالای استقبال از فیلم‌های اکران شده در نوروز امسال کمی عجیب است. در مقایسه با تولیدات بهار سال گذشته و بهار امسال به آمار جالبی می‌رسیم. در سه ماهة نخست سال 95 تعداد فیلم‌های تولید شده کمتر از حد و اندازه‌های معمول است. بهار گذشته در همین ایام نزدیک به هفده فیلم در سینمای ایران تولید شد.

  1. ۵ ماه،۴ هفته قبل
  2. ۰
چالش تولید سینمای ایران
نوآوران -

سعید قاضی نژاد: روند تولیدات سینمای ایران در سه ماهه ابتدایی سال آرام بوده است. این اتفاق با توجه به سرعت بالای استقبال از فیلم‌های اکران شده در نوروز امسال کمی عجیب است. در مقایسه با تولیدات بهار سال گذشته و بهار امسال به آمار جالبی می‌رسیم. در سه ماهة نخست سال 95 تعداد فیلم‌های تولید شده کمتر از حد و اندازه‌های معمول است. بهار گذشته در همین ایام نزدیک به هفده فیلم در سینمای ایران تولید شد.

1.گینس/ محسن تنابنده. 2. یتیم خانه ایران/ ابوالقاسم طالبی. 3. به دنیا آمدن/ محسن عبدالوهاب.4. من سالوادور نیستم/ منوچهر هادی.5. پارادایس/ علی عطشانی.6. دربست/ علی خامه‌پرست.7. سه بیگانه/ مهدی مظلومی. 8. نسیم/ پرویز شهبازی. 9. اژدها وارد می‌شود/ ماتی حقیقی. 10. قشنگ و فرنگ/ وحید موسائیان. 11. خشکسالی و دروغ/ پدرام علیزاده. 12. دو عروس/ داوود موثقی.13. سلام پدربزرگ/ مجید قاری‌زاده. 14. غیرمجاز/ حسن یکتا‌پناه. 15.سایه‌های موازی/ اصغر نعیمی.16.عشق سال‌های کوچ/ کامران قدکچیان.17.  سایه/ مسعود نوابی.

 این درحالی است که در سال جدید تعداد فیلم‌های تولید شده نصف رقم تولید در سال گذشته است.

در بهار امسال فیلم‌های تولید شدة کارگردانهای فیلم اولی بیشتر از دیگر تولیدات است. «زرد» (مصطفی تقی‌زاده)، ویلایی‌ها (منیره قیدی)، «شیب»  (مانی باغبانی) و بی نامی( علیرضا صمدی) چهار فیلم تولید شده توسط این کارگردان‌های فیلم اولی است که در بهار امسال کلید خورده است. یکی دو فیلم هم مثل فیلم «بی‌سایه» ابوالفضل صفاری و «مرداد» بهمن کامیار چند روز پایانی فیلم‌برداری آن‌ها در نوروز امسال ساخته شد تا با اغماض بتوان این دو فیلم را هم محصولِ امسالِ سینمای ایران حساب کرد. حسین شهابی هم بعد از سه سال وقفه در بهار «دوران سرطانی» را مقابل دوربین برد تا باز هم تولیدات سینمای ایران به تعداد انگشتان یک دست نباشد. اما تولیدات در سال گذشته و در همین ایام بیشتر بود. فیلم‌هایی که تعدادی از آن‌ها در نوبت اکران قرار دارند و تعدادی از آن‌ها از فیلم‌های مهم جشنواره فیلم فجر بودند. چنین روندی البته نمی‌تواند ثابت باشد و پیش‌بینی می‌شود در شش ماهة دوم سال تعداد فیلم‌های تولیدی بیشتر از سال قبل باشد. این آرامشی که این‌روزها در برنامه تولید امسال اتفاق افتاده در نیمة دوم سال قطعاً به هم‌خواهد خورد. تراکم برنامه کاری بازیگران و عوامل فنی دستیابی به آن‌ها را سخت و استدیوهای فنی را شلوغ خواهد کرد.

از طرفی تولیدات کم سینمای ایران در سال جدید کمتر از هر زمان دیگری است. تضاد فروش بالای فیلم‌ها و کمبود تولیدات روند جالبی را به وجود آورده است. در همین ایام گروهی از بازیگران زن در نامه‌ای اعتراضی از روند بیکاری خود در طی سال‌های اخیر گله کردند. در ابتدای سال هم ثریا حکمت بازیگر پیشکسوت سینما درگذشت تا مرگ او تلنگری برای حافظة ضعیف سینمای ایران باشد که گروهی از بازیگران در طی سال‌های اخیر امکان کار نداشته و طبیعتاً کسی هم از وضع معیشتی آن‌ها اطلاعی ندارد. گروه بازیگرانی که در این نامه از وضع خود شاکی بودند در نهایت به دیدار معاونت سازمان صدا و سیما رفته و از نزدیک مشکلات خود را عنوان کردند. اما هیچ‌کدام امیدی به اقدام اساسی مسئولان تلویزیون ندارند. در همان جلسه هم ظاهراً پورمحمدی آب پاکی را روی دست آن‌ها ریخته و اعلام کرده فعلاً تولیدات تلویزیون در همین حجم خواهد بود و خبری از افزایش تولیدات نیست. این گروه معترض بودند که تولیدات در انحصار گروه معدودی از بازیگران است و تعدادی از آن‌ها از سریالی به سریال دیگر منتقل می‌شوند. هرچند که حرف بی‌راهی نیست. نابرابری تولید در عرصة سینما و تلویزیون ایران تا وقتی تلویزیون رقیبی خصوصی و جدی نداشته باشد بر همین منوال خواهد بود و پیشرفتی نخواهد داشت. صنعت سریال‌سازی جهان در طلایی‌ترین روزهای عمر خود به سر می‌برد، این در حالی است که تلویزیونِ ما با باختن قافیه به شبکه‌های ماهواره‌ای و نازل‌ترین تولیدات شبکه‌های فارسی‌زبانی که سریال‌های آبکی ترکی را به مخاطبان عرضه می‌کنند سلیقة بینندگان خود را نابود کرده است. مقاومت تلویزیون در تداومِ تکرارِ همان حرف‌های پیشین در نوع خود جالب و قابل برررسی است. سریال‌سازی در دنیا صاحب صنعت عظیمی شده است که تصور آن برای سینما و تلویزیون فقیر ما اصلا ممکن نیست. سریال‌هایی که برای فصل‌های نوزده و بیست تمدید می‌شوند و مهم‌ترین دلیل این اتفاق حفظ ریتم و محبوبیت آن‌هاست. یعنی سریالی بیش از دو دهه در حال پخش و جذب بیننده است. تصور چنین امری برای سریال‌های تلویزیونی ما که قدرت همراهی بیننده تا قسمت‌های دوم و سوم را هم ندارند کمی رویایی است حالا دیگر ادامه داشتن تا حتی فصل دوم که امری غیرممکن به نظر می‌رسد.

با این حال آن‌چه از ابتدای این گزارش سعی در پرداخت به آن را داشتیم، توقف تولیدات سینمای ایران بود. با توجه به این‌که از ابتدای اسفند تا اواسط اردیبهشت فروش فیلم‌ها چندین برابر بیشتر از هر وقت دیگری است این امر کمی عجیب به نظر می‌رسد. توقف تولیدات سینمای ایران در ایامی که فروش در بالاترین حد خود طی یک دهة اخیر قرار دارد چندان قابل پیش‌بینی نبود. غیر قابل پیش‌بینی بود. اضافه شدن تعداد زیادی کارگردان فیلم اولی که سال گذشته فیلم‌شان را مقابل دوربین بردند و تعداد زیادی از آن‌ها هنوز موفق به ساخت فیلم اول نشده‌اند طبیعتاً آمار تولیدات در سال جدید را باز هم افزایش خواهند داد. اما تعدادی از کارشناسان پایین بودن تولیدات سینمای ایران در این ایام را امر طبیعی می‌دانند و معتقدند چراغ سینمای ایران از تابستان روشن خواهد شد و در پاییز به اوج خود خواهد رسید. البته فصل داغ تولیدات در همان ایام خواهد بود اما آن‌چه بیش از هر چیزی باعث کنجکاوی است پایین بودن آمار تولید نسبت به سال گذشته در همین ایام است. از میان سی‌وچند مجوز ساخت فیلم اول که برای کارگردان‌های سینمای ایران صادر شد هنوز نزدیک به بیست کارگردان موفق به ساخت فیلم اول خود نشده‌اند. در این میان یکی دو تولید هم در سکوت خبری اتفاق افتاده است.( البته این سکوت خبری بیش‌تر از این‌که این‌روزها سکوت باشد سروصدای خبری است) با این حال با احتساب همین تعداد فیلم هم خبر چندانی از تولیدات سینمایی نیست. به تیتر و صفحه اول روزنامه‌های سینمایی در بهار سال گذشته دقت کنید؟ تقریباً در هفته آمار یکی دو تولید پرسروصدا منتشر می‌شد که این اتفاق در سال جدید و از اواسط فروردین به آمار یکی دو تولید در ماه رسیده است. این اتفاق در ایامی که فروش فیلم‌ها بصورت متوسط به رقمی بالای سه میلیارد رسیده است عجیب و با نگاهی بدبینانه می‌تواند نگران کننده باشد.

جدا از پایین بودن آمار تولید در بهار امسال از میان این فهرست تنها چهار فیلم به اکران رسیده و هنوز سیزده فیلم دیگر در نوبت اکران قرار دارند. در فصل‌های بعدی هم فیلم‌های بیشتری تولید شد که هم‌چنان در نوبت اکران قرار دارند. افزایش تولیدات در یکی دو سال اخیر و کمبود سالن‌های سینما در تهران و شهرستان‌ها اکران فیلم در سینمای ایران را به مرور با بحرانی جدی روبرو خواهد کرد. زمستان گذشته ماراتون سنگینی برای اکران فیلم‌های جاماندة سال برگزار شد که در نهایت باعث دیده نشدن چند فیلم شاخص شد. به این گرفتاری‌ها احضار چند تهیه‌کننده سینمای ایران به دادگاه را هم اضافه کنید که طبیعتاً اوضاع سینما را کمی آشفته‌تر از قبل خواهد کرد. اعتراضاتی که این‌روزها هم زمزمه‌هایش به گوش می‌رسد. آیا رونق اقتصادی سینما حبابی است که به زودی خواهد ترکید؟ اگر این فروش‌های میلیاردی باعث رونق سینما شده چرا تولیدات کمتر از هر زمان دیگری در طول سه سال اخیر است؟ به همین منظور با تعدادی از اهالی سینما از منتقد و کارگردان و تهیه‌کننده گفت‌و‌گو تا نظر آن‌ها را نسبت به این مسئله بدانیم.

از ماهواره تا کمبود نقدینگی و وعده‌های عمل نشدة دولت

محمد احمدی تهیه‌کننده و مدیر فیلم‌برداری که بهار گذشته فیلم «به دنیا آمدن» را تولید کرد.

تولیدات سینمای ایران به طور معمول در بهار کمتر از فصل‌های دیگر است. شاید یکی از دلایل، فاصله بهار تا زمستان باشد که در صورت تمایل فیلم برای حضور در جشنواره فیلم فجر زمان زیادی را باید در انتظار بماند و طبیعتاً خواب سرمایه زیادی هم خواهد داشت. جدا از این بهار امسال نسبت به بهار گذشته کمبود نقدینگی بیشتر احساس می‌شد. خودم مدتی است پروانه ساخت گرفته‌ام اما به علت کمبود نقدینگی پروژه را به حالت تعلیق نگه داشتم تا نقدینگی در شرایط بهتری قرار بگیرد. در صورتی که سال گذشته کمتر چنین مشکلی وجود داشت. به نظرم کمبود نقدینگی مهم‌ترین مشکل تولید در بهار امسال است.

احمدی که یک‌سالی از تولید آخرین فیلمش «به دنیا آمدن» می‌گذرد در مورد شرایط اکران در سال جدید به نوآوران گفت: دلیل استقبال از فیلم‌ها در درجه اول حال خوب مردم است. مردم وقتی حالشان خوب باشد بیشتر برای تفریح و سینما وقت می‌گذارند. اما از مهم‌ترین دلیل جلب نظر مردم به سمت سینما و اکران نوروز تبلیغات ماهواره‌ایست. نمی‌توانیم این موضوع را کتمان کنیم که  تبلیغات ماهواره تاثیری در فروش فیلم‌ها نداشته است.

وحید موسائیان تهیه‌کننده و کارگردان سینمای ایران که سال گذشته فیلم «قشنگ و فرنگ» را با بازی رضا کیانیان تولید کرده بود در مورد روند تولیدات امسال سینمای ایران گفت: چندان در جریان تولیدات بهار امسال نیستم. اما اگر بر اساس آمار فاصله بین این گروه زیاد است کمبود نقدینگی چندان بی تاثیر نیست. هر چند شاید دلایل دیگری هم داشته باشد که بهتر است کارشناسان در مورد آن حرف بزنند. اما در بهار معمولا تولیدات ریتم کندتری پیدا می‌کنند که غیر طبیعی نیست اما فاصله بهار امسال و پارسال هم زیاد است. موسائیان در مورد آخرین شرایط فیلمش به نوآوران گفت: وقتی فیلم به جشنواره فیلم فجر سال گذشته نرسید مراحل فنی را با آرامش پیش بردم. در جشنواره بین‌الملل فیلم تهران در اردیبهشت فیلم عرضه شد و این‌روزها هم در حال بررسی برای اکران آن در زمانی مناسب هستم. که فکر می‌کنم این اتفاق در پاییز امسال رخ بدهد.

مجید قاری‌زاده نویسنده کارگردان و تهیه‌کنندة سینمای ایران که فیلم «سلام پدربزرگ» با بازی جمشید مشایخی را در نوبت اکران دارد در این مورد به نوآوران گفت: توقع نداشته باشید تنها با یک فصل فروش سینمای ایران احیا شود. در حال حاضر تنها کمدی‌ها دارد می‌فروشد و ژانرهای دیگر سهم چندانی از این اتفاق ندارند. سینمای ایران اوضاع اصلا مناسبی ندارد. این‌روزها کمبود نقدینگی به شدت احساس می‌شود. پولی وجود ندارد که بتوان با آن سرمایه‌گذاری کرد. بخش خصوصی هنوز احیا نشده است. بسیاری از فیلم‌هایی که توسط بخش خصوصی و مستقل تولید شده‌اند بدهکارند و قسط‌های آخرشان هنوز پرداخت نشد. دولت تنها در این زمینه وعده داد. خود دولت و بنیاد فارابی هم بدهی زیادی به سینما دارند. در زمینة پخش هم ارشاد کاملا خودش را کنار کشیده و فیلم‌هایی مثل فیلم من که مستقل و بدون کمک خاصی از نهادها تولید شده‌اند توان چندانی برای رقابت با فیلم‌های کمدی ندارند. به شدت شرایط این‌روزهای سینما ناامن است. نباید فریب فروش نوروز را خورد. سینما در انحصار کمدی است و ساختارهایی مثل هنروتجربه در واقع آن‌قدر جدی و قوی نیستند که بتوانند شور و هیجان و رقابتی بیافرینند. امیدوارم شرایط رقابتی برابری برای همه فراهم باشد.