بررسی دلایل موفقیت فیلم«ایستاده در غبار» در گفتگو با عبدالله اسکندری و یکتا ناصر

حمایت خودش جوش هنرمندان از فیلم تحسین‌شده مهدی مهدویان

زهرا نجفی- «ایستاده در غبار» نخستین فیلم بلند داستانی محمدحسین مهدویان است، فیلمی که از آن به عنوان یکی از پدیده‌های جشنواره سی و چهارم فیلم فجر یاد می‌شود که در همان نمایش‌های اولیه‌اش در جشنواره فیلم فجر توانست نظر منتقدان، اهالی رسانه و مردم را به خود جلب کند.

  1. ۵ ماه،۳ هفته قبل
  2. ۰
یستاده در غبار
نوآوران -

این بود که«ایستاده در غبار» بعد از آنکه در 10 بخش برای دریافت سیمرغ نامزد شد، توانست سیمرغ بلورین «بهترین فیلم»، «بهترین طراحی صحنه و لباس»، «جلوه‌های ویژه میدانی» و «جایزه ویژه هیات داوران برای کارگردانی فیلم اول» را به دست آورد. البته نباید فراموش کرد که این فیلم جزو پنج فیلمی بود که بیشتر آرای مردمی را کسب کرد. اما این‌روزها اتفاق جالب‌تری هم افتاده،‌ چهره‌های مختلف هنری و سیاسی از طیف‌های متفاوتی این فیلم را تحسین می‌کنند و شخصا از مردم می‌خواهند که به تماشای این فیلم بنشینند. اتفاقی که در سینمای ایران بسیار نادر است و این سوال را مطرح می‌کند که چرا یک فیلم زندگنامه‌ای دفاع مقدسی توانسته چنین تعریف و تمجید‌هایی را به خود جلب کند؟!

چرا «ایستاده در غبار» فیلم متفاوتی است؟

مهدویان زندگی حاج احمد متوسلیان، فرمانده جاویدالاثر لشگر محمد رسول الله (ص) را از دوران کودکی تا سال‌های حضور در جبهه‌های جنگ و مفقود شدنش دستمایه نخستین فیلم بلند داستانی اش قرار داده است. آنهم بدون این‌که به سراغ بازیگران چهره سینما یا حتی بازیگران شناخته شده برود. اما این موضوع تنها ویژگی فیلم«ایستاده در غبار» نیست که آن را از فیلم‌های دوران جنگ یا دفاع مقدسی سال‌های اخیر سینمای ایران متفاوت کرده و موجب استقبال مخاطبان خاص و عام سینما شده است. «ایستاده در غبار» روایت متفاوتی دارد، خود مهدویان در زمان نمایش فیلمش در جشنواره فیلم فجر وعده داده بود؛ «نحوه روایت فیلم من با همه فیلم ‌ای حاضر در جشنواره فرق دارد. تماشاگران در این فیلم روایت متفاوتی را تجربه خواهند کرد که با همه الگوهای مرسوم روایت در سینمای ایران متفاوت است.»

البته آنهایی که پیش تر مجموعه«آخرین روزهای زمستان» مهدویان را دیده بودند آنچنان از نحوه روایت این فیلم شگفت‌زده نشدند، چه بسا که همین آمادگی ذهنی باعث شده بود تا زودتر از دیگرانی که مهدویان را نمی‌شناختند در سالن نمایش «ایستاده در غبار» در کاخ جشنواره فیلم فجر حاضر شوند. مجموعه موفقی که از دل آن فیلمی با همان نام«آخرین روزهای زمستان» بیرون آمده بود و مهدویان برای آن موفق به کسب جایزه بهترین کارگردانی و بهترین فیلم از چهارمین جایزه بزرگ شهید آوینی، بهترین فیلم بلند از هشتمین جشن انجمن منتقدان و نویسندگان سینمای ایران، بهترین کارگردانی برای مستند داستانی از هفتمین جشنواره سینما حقیقت، بهترین دستاورد فنی و هنری از سی و یکمین جشنواره فیلم فجر، کاندیدای سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی و فیلم شده بود. مجموعه ای که به زندگی حسن باقری می‌پرداخت. در این مجموعه مهدویان برای نخستین بار بدون استفاده از فیلم‌های آرشیو و به سبک و سیاق مستند‌های روایت فتح شهید آوینی، وقایع دهه 60 را بازسازی کرد.

او این‌نوع روایت را در ساخت فیلم«ایستاده در غبار» به کار برد، انتخابی که برای یک فیلم داستانی به نظر غیرمعقول می‌رسید. آن هم وقتی که بازیگران فیلم به جز حاج احمد متوسلیان هیچ دیالوگی ندارند و تمام فیلم براساس روایت پیش می‌رود. البته متوسلیان فیلم ایستاده در غبار هم فقط در یکی دو صحنه دیالوگ داشت. با این حال همانطور که گفته شد مهدویان توانست فیلم متفاوتی بسازد،‌ فیلمی که هم به مذاق هنرمندان خوش‌بیاید،‌ هم مردم و هم چهره‌های سیاسی. او توانست احمد متوسلیان را قهرمانی از جنس مردم معرفی کند،‌ قهرمانی بسیار متفاوت‌تر از آثاری که تاکنون درباره شخصیت‌هایی نظیر متوسلیان ساخته شده است. متوسلیانی که می‌تواند اشتباه کند، لجبازی کند و حتی بلد است از هم‌رزمش به موقع عذرخواهی کند.

واکنش هنرمندان در شبکه‌های اجتماعی به فیلم«ایستاده در غبار»

شاید برای همین نگاه منصفانه مهدویان به این شخصیت است که این روزها بسیاری از چهره‌های هنری و سیاسی از «ایستاده در غبار» حمایت می‌کنند. نه به سفارش نهادی یا شخص خاصی، ‌بلکه چون خودشان فیلم را دوست داشته اند و از چنین کارگردان جوان دهه شصتی انتظار ساخت اثری خوب درباره جنگ را نداشته اند.

رضا کیانیان بعد از تماشای«ایستاده در غبار» در صفحه اینستاگرامش نوشت: «دیروز یک فیلم خوب دیدم؛ فیلمى که چند جوان، آن را ساخته اند.

ایستاده در غبار....

فیلمنامه خوب، کارگردانى خوب، بازیگرى خوب، طراحى صحنه خوب...خوب خوب خوب! چند سالى هست که فیلمسازان جوان، دوستداران سینما را غافلگیر و ذوق‌زده مى‌کنند. من امسال در اختتامیه جشنواره فجر با دیدن این لشگر جوان پر ایده و کار بلد، از شوق گریه کردم ...

سینماى ما بود، هست و خواهد بود...

به احترام این جوانان پر شور سر خم مى‌کنم.»

نرگس آبیار هم درباره این فیلم در صفحه اینستاگرامش نوشته است: «:ایستاده در غبار فیلمی صادقانه در مورد یکی از قهرمانان بزرگ جنگ است؛ فیلمی خوش ساخت و نو و تاثیرگذار در میان فیلم‌های جنگ سال‌های اخیر. فکر می‌کنم سینمای جنگ ما نفس تازه کشیده و از این به بعد نگاه تازه ای به جنگ هشت ساله را تجربه خواهیم کرد؛ نگاهی ملموس، باورپذیر و با توجه به وجوه انسانی. توصیه می‌کنم این فیلم را ببینید. سجاد پهلوان‌زاده تدوین‌گر آتیه‌دار سینمای ایران که در فیلم سینمایی «نفس» هم در کنار ما بود، «ایستاده در غبار» را به زیبایی تدوین کرده است.»

حمید فرخ نژاد درباره این فیلم به مخاطبانش در صفحه اینستاگرامش گفته؛ «به یاد همه مردان بزرگ تاریخ این مرز و بوم، شما را به دیدن این فیلم ارزشمند دعوت می‌کنم.» عبدالله اسکندری و یکتا ناصر هم در صفحات اینستاگرامشان نوشته اند «ایستاده در غبار» فیلمی است که باید آن را دید.

حبیب رضایی در صفحه شخصی اینستاگرامش فیلم «ایستاده در غبار» دراصل، نشسته در بالاترین نقطه عیار معرفی می‌کند؛ «یک نمونه بی تکرار، ازبازسازی واقعیت با حقیقت. تلفیق تجربه نشده ٌروایت مهیج سینمایی، با آنچه نادیدنی بوده، اما مستند. فارغ از هر سلیقه و نگاه، کاری که باید برای این فیلم خاص انجام داد ،«دیدن و لذت بردن» است...همین.» عاطفه رضوی هم با انتشار عکسی از این فیلم نوشت: «ایستاده در غبار، در قله ها غباری نیست. ایستاده در غبار را فارغ از هر نگاه و سلیقه ای ببینید تا تلفیقی زیبا از سینمای داستانی و مستند را در بهترین شکلش تجربه کنید. این فیلم اثر تکان دهنده ایست از «محمد حسین مهدویان» چه در ساختارش چه در داستان شخصیتی که شاید برای نسل امروز آشنا نباشد.این فیلم را ببینید تا بدانید چقدر امروز نیازمند نگاه خالصانه و بی‌چشم داشت احمد متوسلیان ها هستیم.»

بهنوش بختیاری از نخستین بازیگرانی بود که در صفحه اینستاگرامش به فیلم«ایستاده در غبار» واکنش نشان داد و با گذاشتن تیزر این فیلم نوشت: «واقع بینانه‌ترین نگاهی که به جنگ در تمام عمرم دیدم..اگر ایرانی هستید ببینید نه فقط مسلمان....ایستاده درغبار» البته او بعدتر زمانی که در برنامه«دورهمی» حاضر شده بود بازهم درباره این فیلم گفت: «‌مستند‌سازی یکی از دغدغه‌های ذهنی من است که دوست دارم هر چه زودتر موضوعاتی که ذهنم را قلقلک می‌دهد عملی کنم و بیشترین محوریت را هم به روی ژانر ارزشی و دفاع مقدس گذاشته ام، و این چند روزه که «ایستاده در غبار» به اکران رسیده است می‌توانم بگویم که یکی از بهترین فیلم‌های سینمایی است که یاد شهدا را زنده می‌کند و قابل تحسین است.»

نیکی کریمی هم درباره این فیلم در صفحه شخصی اینستاگرامش نوشت: «خوشحالم که این فیلم زیبا اکران شده ... امیدوارم که مردم استقبال کنن و به‌امید موفقیتش در نمایش، و خسته نباشید به گروه خوب سازنده‌اش.»

«ایستاده در غبار» ارزش‌های کمرنگ شده جنگ را یادآوری می‌کند

یکتا ناصر که پیش از این در صفحه اینستاگرامش با گذاشتن عکسی از فیلم«ایستاده در غبار» نوشته بود: «فیلمی که باید آن را دید.» در گفت‌وگو با روزنامه«نوآوران» درباره این فیلم می‌گوید: «شب‌گذشته این فیلم را دیدم و اگر درباره آن پستی در صفحه شخصی‌ام منتشر کردم تحت تاثیر جو نبود. همیشه سعی می‌کنم به صورت خودجوش عمل کنم و در مورد موضوعاتی که دیگران درباره اش صحبت می‌کنند، کمتر بگویم. چون نمی‌خواهم حرف‌های تکراری بزنم.»

 او با اشاره به این‌که تاکنون با فیلمی از جنس «ایستاده در غبار» برخورد نداشته، توضیح می‌دهد: «این فیلم به نکات خوبی اشاره می‌کند و سبک متفاوتی از روایت و فیلم‌برداری دارد. ایستاده در غبار جنسی از فیلم دفاع مقدسی را به نمایش می‌گذارد که حداقل من تا پیش از این با آن آشنایی نداشتم. حاج احمد متوسلیان شخصیتی است که نقاط قوت و ضعف دارد و همین موضوع باعث می‌شود تا مخاطب بهتر با آن همذات‌پنداری کند و راحت‌تر قصه را دنبال کند.»

ناصر ادامه می‌دهد: «ما از دوران جنگ مشکلات، مسائل و ناگفته‌های بسیاری داریم که انگار کمتر کسی جرات می‌کند به سراغ آنها برود و این موضوعات را بازگویی کند. از این نظر فیلم«ایستاده در غبار» قابل توجه است. به هر حال بعد از دوران جنگ رفته رفته ارزش‌های آن کمرنگ‌تر شدند و چیزهای دیگری در حال جایگزین شدن با این ارزش‌ها هستند. این فیلم پیشنهادات و کدهایی را به مخاطبان می‌دهد، به کسانی که هنوز وجدان دارند و در جایگاهی هستند، شاید که بیشتر در مورد این ارزش‌ها فکر کنند و تغییری در جامعه ما ایجاد شود.»

عبدالله اسکندری هم در گفت وگو با «نوآوران» می‌گوید تاکنون موفق نشده فیلم«ایستاده در غبار» را ببیند. اگر پستی هم در اینستاگرام شخصی‌اش گذاشته به خاطر این است که همه از این فیلم تعریف و تمجید می‌کند؛ «من حتما این فیلم را تماشا خواهم کرد.»

البته این فقط چهره‌های هنری نیستند که به این فیلم واکنش نشان دادند. شهباز حسن‌پور، نماینده مردم سیرجان و بردسیر در مجلس شورای اسلامی چند روز پیش نامه‌ای به وزیر فرهنگ و ارشاد نوشت و در آن از او به خاطر حمایت از فرهنگ جبهه تشکر کرد؛ «خداوند قادر و متعال را سپاسگزام که با وجود گذشت قریب ٣٠ سال از دفاع مقدس همچنان هنرمندان متعهدی وجود دارند که با ذوق و قریحه خود آثاری خلق می‌کنند تا بخش‌هایی هرچند کوچک از حماسه، ایثار، شهامت و شجاعت بزرگانی همچون سردار سرافراز حاج احمد متوسلیان را به تصویر بکشند.» حسن‌پور در ادامه نوشت: «به عنوان یک سرباز کوچک دفاع مقدس از دیدن این فیلم لذت برده ام و تک تک مسئولین و هموطنان عزیز را به تماشای این اثر زیبا دعوت می کنم. ضمن تقدیر و تشکر از کلیه عوامل این فیلم که چراغ ایثار و فداکاری را روشن نگه می‌دارند، از حضرتعالی تقاضا دارم تا به ترتیب صلاح دید خود از عوامل فیلم تقدیر گردد.»

حاج عباس برقی از همرزمان متوسلیان پیش‌تر در مراسم اکران خصوصی «ایستاده در غبار» گفته بود: «این فیلم در محضر مقام معظم رهبری به نمایش درآمد و ایشان همین امروز نظرشان را نسبت به این اثر فرمودند؛ که فیلم بسیار فاخری است.»

 عزت‌الله ضرغامی، رئیس اسبق صدا و سیما هم در صفحه اینستاگرامش درباره «ایستاده در غبار» نوشته است: «‌ایستاده در غبار؛ حاج احمد متوسلیان، مرد بزرگ تاریخ انقلاب، با این فیلم خوش ساخت و باورپذیر به مردم معرفی شد. به گروه سازنده، به ویژه کارگردان جوان و توانا؛ آقای حسین مهدویان خسته نباشید و دست ‌مریزاد می‌گویم. آقای مهدویان فارغ التحصیل دانشکده‌ی صداوسیماست. از ایشان؛ قبلاً سریال «آخرین روزهای زمستان» که روایت زندگی و فرماندهی شهید حسن باقری است را در تلویزیون دیده‌ایم. خوشحالم که با تیزبینی گروه؛ سکانس مهم و کلیدی و بحث‌برانگیز مربوط به حاج احمد متوسلیان، به طور مستقل دستمایه‌ی ساخت این فیلم ارزشمند شد. از نظر من تقاطع مدیریت و فرماندهی در صف و ستاد، که نمونه‌ای از آن در عملیات بیت‌المقدس و میان این دو فرمانده بزرگ است، درس بزرگی برای مدیران کشور و دانشجویان رشته‌ی مدیریت است. تصویربردازی فوق العاده آقای هادی بهروز جوان و طراحی صحنه آقای دکتر شجاعی در ذهن ما باقی خواهد ماند.» او در ادامه افزود: «شهید محسن وزوائی از دانشجویان مسلمان پیرو خط امام و از فرماندهان دفاع مقدس است که در این فیلم به او هم پرداخته شده است. واقع نمائی کارگردان جسور در پرداختن به اختلاف رفتار و مشی این شهید عزیز با حاج احمد متوسلیان به قدری جذاب و دیدنی است که سکانس شهادت او را صدچندان جلوه می‌دهد و بی‌اختیار اشک را بر پهنای صورت هر بیننده‌ای جاری می‌کند. فاتحان لانه جاسوسی آمریکا بیش از سی شهید در دفاع مقدس، تقدیم ملت بزرگ ایران کردند. روحشان شاد.»

به هر حال اکران فیلم«ایستاده در غبار» نشان داد که یک فیلم خوب می‌تواند تمام تحسین‌ها را از اشخاص و جناح‌های خوب را به خود معطوف کند.