بررسی حساسیت‌های حوزه اکران

سایه فرهادی و کاهانی بر سر دری

چند وقتی است که حوزه اکران فیلم‌های سینمایی با حساسیت بسیاری مواجه شده، مخصوصا از زمانی که وزیر فرهنگ و ارشاد به اکران فیلم در حال اکران«50 کیلو آلبالو» واکنش نشان داد و اعلام کرد اگر این فیلم را پیش از اکران دیده بود اجازه اکرانش را نمی‌داد.

  1. ۵ ماه،۱ هفته قبل
  2. ۰
سایه فرهادی و کاهانی بر سر دری
نوآوران -

همین اظهارنظر کافی بود تا حوزه اکران زیر بار حساسیت بیشتری فرو برود. حوزه ای که قرار است وزیر ارشادش حامی آن باشد نه تخطئه‌کننده آن. بعد از آن بود که سخنگوی وزارت ارشاد درباره فیلم اکران نشده اصغر فرهادی اظهار نظر کرد،‌ او در کنفرانس خبری گفت فیلم فرهادی با «ملاحظاتی» اکران خواهد شد. هر چند که نوش‌آبادی بعدتر اعلام کرد منظور خاصی از گفتن این «ملاحظات» نداشته و بیشتر قصد یادآوری این موضوع را داشته که با همه فیلم‌ها در وزارت ارشاد برخورد یکسانی می‌شود و همه باید قواعد را رعایت‌کنند اما این اظهارنظرها حاشیه‌ها و انتقادهای بیشتری را در حیطه سینما به وجود آورد. و حالا چند روزی است که یکی از اعضای شورای پروانه نمایش درباره فیلم‌‌های «عبدالرضا کاهانی» و «اصغر فرهادی» اظهارنظراتی داشته که وضعیت نمایش فیلم تازه کاهانی را با حساسیت بیشتری مواجه کرده است.

اظهارنظر ضیاء الدین دری درباره اکران شدن فیلم«ارادتمند؛نازنین، بهاره، تینا»

البته چنین پیش داوری‌ها یا اعمال سلیقه‌هایی در سینمای ایران بی‌سابقه نیست. اتفاقی که برای فیلم«خانه دختر» افتاد هم ناشی از این موضوع بود. اما ضیاء الدین دری در حالی درباره فیلم کاهانی اظهار نظر کرده است که این فیلم پیش از این هم با اما و اگرهایی در اکران مواجه بود؛ «شورا تمام تلاش خود را می‌کند تا از این مسائل بگذرد اما این فیلم هیچ شباهتی به متن ارائه شده نداشته است! ایشان در سیناپس چند صفحه‌ای که ارائه کرده‌اند، موضوعی را مطرح کرد‌ه‌اند مبنی بر سه دختر مجرد که دنبال ازدواج هستند. این دلیل نمی‌شود که فیلمی ساخته شود که سه دختر به تصویر کشیده‌ شوند که برای مردها لَه‌لَه می‌زنند! فیلم کاهانی یک فیلم غیراخلاقی شفاهی است! به جرات نمی‌توان این فیلم را توی سینما همراه با خانواده دید.» البته دری فقط به اظهار نظر درباره فیلم تازه کاهانی اکتفا نکرده و درباره سینمای فرهادی هم گفته است؛ «آقای فرهادی فقط شما بلدید ادای دین بکنید؟! چه اصراری به پخش صدای قمرالملوک در فیلم‌تان دارید؟ هیچ‌کس بجز شما بلد نیست ادای دین کند؟ کیومرث پوراحمد، در فیلم «کفش‌هایم کو؟» به تمام خواننده‌‌های قدیمی ادای دین کرد اما که چی؟! سینما جای این حرف‌ها نیست. آقای فرهادی جان بچه‌ات، راستش را بگو: شما توی خانه قمرالملوک گوش می‌کنید؟!» هر چند که ساعاتی بعد ضیاءالدین دری بابت حرف‌هایی که قرار بوده به صورت غیررسمی بین او و آن خبرنگار بماند از کاهانی و فرهادی عذرخواهی کرد اما این اظهارنظرات جدید قطعا فیلم کاهانی را با مشکلات بیشتری رو به رو خواهد کرد.

داوودی: معرفی فیلم‌ها در سینمای ایران الگوی مشخصی ندارند

ابوالحسن داوودی، کارگردان سینما در این باره به«نوآوران»می‌گوید: «تبلیغات و معرفی فیلم‌ها در سینمای ایران اصلا الگوی مشخصی ندارند، برای همین است که گاهی برداشت‌های غیرمتعارفی از آنها می‌شود که عموما سیاسی و جناحی هستند یا از آنها در شرایطی خاص سوء استفاده می‌شود.» او که خودش تجربه شخصی در این زمینه دارد ادامه می‌دهد که؛ «یادم می‌آید که برای فیلم«زادبوم» هم این اتفاق افتاد که در نهایت باعث شد این فیلم در محاق قرار بگیرد و حوزه هنری به عنوان سرمایه‌گذار مانع اکران این فیلم شد. در حالی که «زادبوم» در جشنواره بین المللی فیلم فجر به نمایش در آمد و حتی از بخش بین الملل هم سیمرغ دریافت کرد. اما بعد از اتفاقات سال 88 به بعد «زادبوم» نتوانست اکران شود و به شکل ناجوانمردانه ای توقیف شد که حالا هفت سال از آن می‌گذرد و این فیلم در طی این سالها به فیلمی نیمه‌سوخته تبدیل شده‌است.»

موفق شدن فیلم‌ها شبیه به یک ماجرای چریکی است

به گفته داوودی بسیاری از اتفاقاتی که با آنها در سینما رو به رو هستیم، حاصل شرایط کشور ماست؛ «اتفاقاتی می‌افتد، جریاناتی رخ می‌دهد و بعد به ناگاه فیلمی که دو سال قبل از آن اتفاقات و جریانات ساخته شده درگیر آنها می‌شود. فیلم توقیف می‌شود، بدون‌آنکه کسی به موفقیت‌های قبلی‌اش توجه کند.» او موفق شدن فیلم‌ها را یک اتفاق«چریکی» می‌نامد و می‌گوید: «به نظر می‌رسد موفقیت فیلم‌ها و معرفی شان شبیه به یک ماجرای چریکی است. باید دعا کنید تا اتفاق خاصی برای فیلمتان نیافتد، کسی با شما دشمنی نکند. فیلم‌ها و آدم‌ها قربانی چنین شرایطی می‌شوند. به نظرم این مشکلات بیشتر از همه از ضعف مدیریت دولتی نشات می‌گیرد. آنها چنین شرایطی را به وجود می‌آورند، شرایطی که در آن هر کسی می‌تواند فیلم‌ها را مورد هجمه قرار دهد. هر چند که این طور مسائل برایم تازگی ندارد، سال‌هاست که اهالی سینما شاهد این نوع برخوردها هستند.»

به جای قواعد، قدرت شخصی و سلیقه‌ها حاکم هستند

کارگردان فیلم«رخ دیوانه» این اتفاقات را ناشی از نبود قواعد شفاف و روشن می‌داند و تاکید می‌کند: «وقتی قانون و قاعده ای نباشد هر کسی می‌تواند با نظر و سلیقه خودش این مسائل را به وجود بیاورد. این چنین می‌شود که وزیر فرهنگ و ارشاد به راحتی فیلمی را که مجوز قانونی دارد و در حال اکران است تخطئه می‌کند. همین اظهار نظر نشان می‌دهد که او حیطه وزارت خودش را نمی‌شناسد. آنوقت چه انتظاری داریم که سلسله مراتبی که در زیر نظر این وزارتخانه قرار دارد درست عمل کنند؟!» او ادامه می‌دهد: «مراتب قدرت تعریفی مشخصی ندارد، اگر شورای پروانه ساخت و نمایشی هست باید دارای اقتدار، ثبات و قاعده باشد. قاعده‌مندی روشن و شفاف. در آن موقعیت است که اگر فیلمسازی خلاف این قواعد فیلم بسازد، می‌توانیم بگویم چنین تخلفی انجام شده است. اما قاعده روشنی در این زمینه تاکنون نبوده و اگر هم وجود داشته، متزلزل است. سلیقه ها بیشتر حاکم بوده اند یا قدرت‌ شخصی. این اتفاق بدی است که در حال حاضر برای سینما می‌افتد.»

طالبی‌نژاد: اعضای شورای پروانه نمایش باید از نخبگان جامعه باشند

احمد طالبی‌نژاد منتقد سینما هم در این‌باره به «نوآوران» می‌گوید: «معمولا کسانی که در شورای ممیزی به هر شکلی قرار می‌گیرند، باید از نخبگان جامعه و کسانی باشند که صاحب فکر، اندیشه و شناخت هستند. اما ما در حال حاضر شاهد هستیم کسانی در بین اعضای این شورا حضور پیدا می‌کنند که جایگاهشان در آنجا نیست.» او با اشاره به این‌که چنین اظهارنظری قطعا پیش داوری ایجاد می‌کند، ادامه می‌دهد: «علاوه براین چنین اظهارنظری ذهن‌ها را هم حساس می‌کند. به نظرم بهتر است اظهارنظرها را بگذاریم برای بعد از اکران شدن فیلم یا حداقل این اظهارنظرات را رسانه‌ای نکنیم. واقعیت این است که این موضوع به نفع هیچکس نیست. اعضای شورای صدور پروانه ساخت و نمایش باید از آگاه‌ترین ها باشند.» طالبی‌نژاد در پاسخ به این سوال که آیا اظهارنظر یک فیلمساز درباره فیلم فیلمساز دیگر درست است می‌گوید: «واقعیت این است که فیلمسازان معمولا درباره آثار یکدیگر با احتیاط نظر می دهند. چون هیچکس مطلق نیست. تاریخ به خوبی فیلم های اصغر فرهادی را قضاوت خواهد کرد. بارها اتفاق افتاده که فیلمساز یا فیلمی مورد انتقاد و تهاجم قرار گرفته است اما در نهایت تاریخ آنها را به عنوان آثاری درخشان و ماندگار به یادمی آورد. به نظرم بهتر است اظهار نظر درباره فیلم ها را به تماشاگران و منتقدان واگذار کنیم.»

فرید: وعده رئیس جمهور محقق نشد

مهرداد فرید درباره پیش داوری‌هایی که در خصوص اکران فیلم‌ها انجام می‌شود به «نوآوران» می‌گوید: «فکر می‌کنم بهتر است برخوردی که با محصولات فرهنگی، مخصوصا سینما صورت می‌گیرد همانند مطبوعات باشد؛ بدین معنا که نظارت پس از انتشار یا خلق اثر انجام شود. نظارت پیشینی را برای جامعه مترقی چندان مناسب و مفید نمی‌دانم. بهترین نوع نظارت همان نظارتی است که پس از در معرض افکار عمومی قرار گرفتن آثار فرهنگی و هنری اتفاق می‌افتد، چون افکار عمومی بهترین قاضی هستند و در یک جامعه مترقی که در آن هوشیاری و آگاهی وجود دارد می‌شود نظارت و قضاوت را به آنها واگذار کرد. ما نباید به سمت این برویم که جلوی خلاقیت هنرمندان را بگیریم و یا آنها را به سمت خودسانسوری پیش ببریم.» او ادامه می‌دهد که؛ «البته رئیس جمهور ما در زمان تبلیغات انتخاباتی اش به همین نکته واقف بود و این موضوع جزو شعارهای انتخاباتی او بود. آقای روحانی در آن موقع گفت ما معتقد به نظارت پیش از انتشار نیستیم. اهالی فرهنگ هم بسیار با شنیدن این سخنان خوشحال شدند اما اتفاقات اخیری که در سینما می‌افتد،‌این که فیلمی حتی در حین اکران دچار سانسور می‌شود برخلاف وعده رئیس جمهور است.» سخنگوی شورای عالی تهیه‌کنندگان معتقد استچنین رفتارها و برخوردهایی در ادامه می‌تواند اعتماد را نه فقط از سرمایه‌گذار و تهیه‌کننده سلب کند بلکه اعتماد عمومی را تحت تاثیر قرار می‌ده؛ «متاسفانه جامعه ما در حال حاضر در نقطه ای نیست که به مردم اجازه دهد خودشان تصمیم‌گیری کنند و درباره آثار فرهنگی و هنری قضاوت داشته باشند.»