بررسی استودیو‌های قدیمی و دوبله در گفت‌و‌گو با علیرضا تابش، جلال مقامی و منوچهر والی‌زاده:

امروز فرم دوبلاژ عوض شده است

جلال مقامی، مدیر دوبلاژ و دوبلور پیش‌کسوت ایرانی به دلیل اجرای برنامه دیدنی‌ها شهرت دارد. صدای او بر نقش‌های عمر شریف، مایکل کین، فرانکو نرو و داستین هافمن نشسته است.

  1. ۲ ماه،۳ هفته قبل
  2. ۰
امروز فرم دوبلاژ عوض شده است
نوآوران -

منوچهر والی‌زاده هم، دوبلور و مدیر دوبلاژی است که البته در کارنامه کاری‌اش بازیگری هم داشته و در فیلم‌های «‌گل گمشده‌» و «‌با عشق مردن‌» ایفای نقش کرده است. صدای او را به جای شخصیت‌های رابرت دنیرو، تام کروز، ویل اسمیت، جان تراولتا و تام هنکس شنیده‌ایم. چند روز گذشته احمد مسجد جامعی، منوچهر شاهسواری (‌مدیر عامل خانه سینما‌)، علیرضا تابش (‌مدیر عامل بنیاد سینمایی فارابی‌) و چند تن دیگر از سینماگران در یک تور تهران‌گردی از استودیو‌های قدیمی فیلمسازی و دوبله دیدن کردند. علیرضا تابش به هدف حفظ و احیای میراث ملی سینمای ایران اشاره کرد و جلال مقامی و منوچهر والی‌زاده از کار‌های آن زمان و وضعیت دوبله صحبت کردند.

  تعطیلی استودیو‌های قدیمی به دلیل عدم حمایت

منوچهر شاهسواری با اشاره به ساختمان خانه سینما یادآور شد: «‌لابراتوار استودیو «ایران‌فیلم» قدیم در این ساختمان بوده است، این ساختمان از سال ۱۳۲۵ به عنوان استودیو «ایران‌فیلم» کار خود را آغاز کرد و بیشترین فعالیتش دوبلاژ بود.‌»

به گفته‌ او، استودیو «ایران فیلم» تا سال ۱۳۶۱ فعالیت می‌کرد تا اینکه از سال ۱۳۶۷ با خرید این ساختمان توسط بهرام‌دوست، خانه سینما به عنوان نخستین نهاد صنفی عرصه فرهنگ و هنر ایرانی تا امروز به فعالیت خود ادامه می‌دهد.

احمد مسجدجامعی پس از بازدید از این مکان پیشنهاد ثبت این ساختمان به عنوان نخستین ساختمان خانه سینما و ساختمان شماره یک خانه سینما را داد و تاکید کرد: «‌نشان‌ها، اسناد و برخی از تجهیزات به عنوان نمادهای استودیو ایران فیلم و اسناد تاریخی می‌تواند در یک مکان نمایش داده شود.‌»

در ادامه این بازدید تیم تهران‌گردی به استودیو شرکت «فیلمساز» رفت که تا دو سال پیش به کار خود ادامه می‌داد ودر حال حاضر فعالیتش متوقف شده است.

همچنین این گروه در آستانه روز سینما به  مرکز خدمات صنایع فیلم ایران (استودیو بدیع) هم سری زدند که این استودیو مانند شرکت «فیلم‌ساز» از دوسال پیش هیچ فعالیتی ندارد و حتی مسوولان آن درصدد فروش برخی از دستگاه‌های قدیمی آن هستند.

کیهان خسروانی، مدیر «استودیو بدیع» این استودیو را نخستین مکانی دانست که نخستین فیلم رنگی ایران در سال ۱۳۴۷ صداگذاری شده است.

در این استودیو طرح دیجیتالی شدن دستگاه‌ها به دستور وزارت ارشاد راه‌اندازی شد، اما پس از آن هیچ حمایتی از این استودیو انجام نشده است.

همچنین به گفته خسروانی، فیلم «دوئل» به عنوان نخستین فیلمی که صدای آن با استفاده از دستگاه‌های دالبی صداگذاری شد، در این استودیو انجام شد.

او تاکید کرد: «‌به دلیل نبود برخی حمایت‌ها، از دوسال پیش این مرکز فعالیت خود را متوقف کرده و حتی دو دستگاه دیجیتالی آن برای فروش گذاشته شده‌اند.‌»

در ادامه این بازدید، تیم تهران‌گردی به ساختمان سازمان سینمایی واقع در وزارت ارشاد رفت و از پوسترهای قدیمی این مرکز بازدید کرد و همچنین از پوستر فیلم «اعدامی» با بازی رضا کرم‌رضایی و داوود رشیدی که هیچ‌گاه اکران نشد، رونمایی شد.

پنجمین ایستگاه تهران‌گردی این هفته به بنیاد خیریه کامرانی رسید که بخش عمده‌ فعالیت‌هایش در مجتمع سینمایی «مرکزی» در میدان انقلاب انجام می‌شود. تیم تهران‌گردی با حضور در این مجتمع سینمایی با فعالیت‌های فرهنگی و سینمایی این خیریه آشنا شدند.

تینا پاکروان، سفیر بنیاد خیریه کامرانی در این زمینه توضیح داد: «‌این بنیاد خیریه که در سال ۱۳۳۷ توسط سیف‌الله کامرانی بنیان گذاشته شده بود، مشارکت در ساخت مراکز درمانی مختلف مانند بیمارستان علی‌اصغر، چند مرکز درمانی در جوادیه، نظام آباد، خیابان شاپور و یک مرکز سی‌تی اسکن را زیر نظر خود دارد. علاوه ‌بر آن، این بنیاد چند سالن سینمایی، اتاق های پلاتو، ضبط صدا و دستگاه‌های مانیتورینگ را در اختیار دارد که هنوز در هیچ کجای ایران امکان تهیه آنها نیست .»

او با اشاره به اینکه اتاق‌های پلاتو در این مجتمع سینمایی پیش از این متعلق به استودیو «پامچال» در دهه ۳۰ بوده است و این استودیو دوبلاژ، بزرگترین استودیو دوبلاژ خاورمیانه بود،ادامه داد: «‌در آن زمان در این اتاق‌ها کار دوبلاژ انجام می‌شد تا این که در سال ۱۳۴۰ با حضور بنیاد خیریه کامرانی، قدری فعالیت‌های این استودیو گسترش پیدا کرد. »

همچنین در مجتمع سینمایی مرکزی یک لابراتوار فیلم هم بوده که وسایل آن به استودیو «‌فیلمساز‌» فروخته شد. تیم تهران‌گردی در ادامه در بنیاد سینمایی فارابی توقف کرد.

علیرضا تابش، مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی در این بازدید با بیان اینکه در طول سال‌های گذشته هیچ‌گاه بخش‌های مهمی از سینمای ایران دیده نشد، گفت: «‌لابراتوارها و استودیوها نبض سینمای ایران هستند و سینمای ایران به نوعی در آن‌ها جاری است اما معمولا این بخش‌ها دیده نمی‌شوند و زحمات و تلاش‌های کارشناسان و متخصصان این بخش به چشم نمی آید امروز با یک واقعیت تاریخی روبه‌رو هستیم که بخشی از این مجموعه‌ها به دلیل گذر زمان و تبدیل سیستم آنالوگ به دیجیتال، کارکرد قدیمی خود را از دست داده‌اند و برخی نتوانسته‌اند به هر دلیلی خود را با موقعیت جدید وفق دهند و نتوانستند خود را به روز کنند.»

تابش با اشاره به مشکلاتی که شرکت «فیلمساز» و «استودیو بدیع» داشته‌اند و از دو سال گذشته به حالت تعطیل درآمده‌اند، گفت: «‌این دو مجموعه خدمات بسیار ازرشمندی به سینمای ایران داشته اند که در حافظه سینماگران ثبت است و براساس پیشنهاداتی که مطرح شد تلاش می‌کنیم توسط بنیاد سینمایی فارابی و سازمان سینمایی بخشی از تجهیزات و دستگاه‌های آنان را خریداری کرده و در چرخه تاسیساتِ لابراتوار و استودیوی فیلمخانه ملی ایران قرار دهیم تا از آن بهره برداری شود.»

      موفق شدیم نگاه رسانه‌ها را به صنعت و تاریخ سینما جلب کنیم

 علیرضا تابش مدیر عامل بنیاد سینمایی فارابی راجع به هدف بازدید این استودیو‌ها و این‌که آیا برنامه‌ای برای بازسازی و یا استفاده دوباره از آن‌ ‌ها وجود دارد، به «‌نوآوران‌» گفت: «‌برنامه جمعه هاى تهران‌گردی آقای مسجد جامعی عضو محترم شورای اسلامی شهر تهران، جمعه هر دو هفته به محوریت یک موضوع و یا یک منطقه تهران انجام می شود، با توجه به تقارن این ایام با روزملی سینما با مشورت دوستان ، موضوع و محور تهران گردی جمعه ١٩شهریور به سینماگردی اختصاص یافت و برنامه‌ریزی شد تا در این روز از مراکز و نهادهایی که در تهران برای شکل گیری و رشد سینمای ایران در این سال‌ها نقش داشته اند به اتفاق ایشان و گروه تهران‌گردی بازدیدی داشته باشیم . البته نفس این بازدیدها و دیدارها، حتما نتایجی خواهد داشت ولی صرف این‌که هدف بازسازی این استودیوها باشد، مشخصا برنامه مدنظر نداشته ایم.‌»

او در این راستا ادامه داد: «‌ معتقدم لابراتوارها و استودیوها نبض سینمای ایران هستند و جریان سینمای ایران به نوعی در آن‌ها جاری است اما معمولا این بخش‌ها و موسسات دیده نمی‌شوند و زحمات و تلاش‌هاى کارشناسان و متخصصان این بخش به چشم نمى آید. تهران‌گردی با هدف شناسایی و یادآوری داشته های تهران شروع شده ، همین که شما به‌عنوان یک خبرنگار این سوال را مطرح می کنید نشان می دهد موفق شدیم تا نگاه رسانه ها را به این بخش از صنعت و تاریخ سینما و واقعیت‌های آن جلب کنیم و در سینماگردیِ امسال خوشبختانه این هدف محقق شد.‌»

 تابش درباره این‌که چرا فعالیت این استودیو‌ها که تا همین چند سال پیش خروجی‌شان فیلم‌های قابل توجهی بود متوقف شده و در پاسخ به این سوال که آیا نمی‌شود آن‌ها را تجهیز کرد و یا استفاده بهتری ازآنها کرد، توضیح داد: «‌ این که چرا فعالیت این استودیوها متوقف شده است چند دلیل مشخص دارد . اول به‌خاطر تغییر تکنولوژی و شرایط فیلمسازی است و به تبع آن اقتضائات بازار است. دوم شکل گیری نهادهای جدید و ورود نیروی جدید به عرصه کار و تغییر مناسبات اقتصادی و حرفه ای بازار کار است. در این چالش، خیلی غیر منتظره نخواهد بود که بنگاه هایی از بازار حذف شوند و بنگاه ها و نهادهای جدیدی شکل بگیرند.‌» او راجع به ادامه فعالیت‌های این موسسات قدیمی ادامه داد: «‌گذشته از این شرایط مدیریت و مالکیت این مراکز کاملا خصوصی است . لذا تصمیم اصلی با تحلیل شرایط و اوضاع مربوط به خودشان است. البته ترجیح ما این است که نهادهای با سابقه و قدمت بیشتر در حوزه سینما با توجه به دانش و تجربه ای که دارند در بازار کار ماندگار باشند. البته این دوستان در مقاطعی هم تلاش داشته‌اند که خود را با شرایط بازار و شیوه های جدید هماهنگ کنند و در سال‌های گذشته برای آن هزینه کرده اند و در این کار هم موفق بوده اند ولی ادامه شرایط و حذف نگاتیو و پزتیو از چرخه تولید، شرایط را برای تداوم فعالیت این موسسات سخت تر کرد تا جایی که ادامه کار نمی‌توانست برای ایشان توجیه اقتصادی داشته باشد.‌»

علیرضا تابش در راستای حفظ و نگهداری آثار سینمایی و برنامه حمایتی گفت: «‌به منظور نهادینه‌سازی شیوه‏ های نوین فیلمسازی، گسترش، ترویج و تثبیت روش‏های علمی و حرفه ‏ای، نگهداری و آرشیو نسخه ‏های اصلی - دیجیتالی آثار سینمای ایران به عنوان سرمایه تاریخی- ملی، متعلق به دوره‏‌های«‌فیلمسازی سنتی‌» و «‌فیلمسازی دیجیتال‌» با هدف حفظ و احیای میراث ملی سینمای ایران، بنیاد سینمایی فارابی در سال جاری با همکاری فیلمخانه ملی ایران نسبت به طراحی و تاسیس «‌مرکز خدمات دیجیتال سینمای ایران‌» در فیلمخانه ملی ایران، اقدامات حمایتی را پیگیری خواهد کرد.»

 مدیر عامل بنیاد فارابی درباره این‌ موضوع که وقتی یکی از دلایل متوقف شدن کار استودیو‌هایی چون «‌بدیع‌» پیشرفت تکنولوژی از آنالوگ به دیجیتال بوده، و آن‌ها در صدد فروش وسایل و تجهیزات‌شان هستند، آیا این دستگاه‌ها کاربردی دارند که خریداری شوند، بیان کرد: «‌ ما در این برنامه چند هدف را با هم دنبال می کنیم . اول کمک به این مراکز است که حداقل بخش هایی از هزینه های این دوره گذار خیلی بر دوش آنها سنگینی نکند، دوم بخشی از این وسایل، با تجهیزات لابراتوار فیلمخانه ملی ایران تطبیق دارد، با توجه به این‌که این وسایل عموما دیگر ساخته نخواهند شد و وضعیت نگهداری خوبی هم داشته اند ما بنا داریم با خریداری آنها برای ورود به چرخه تجهیزات فیلم خانه ملی ایران و تامین نیازهای فنی فیلمخانه و پشتیبانی از آن ، فعالیت این مرکز را به عنوان تنها مرکز ملی نگهداری و مرمت و بازسازی میراث شنیداری و دیداری سینمای ایران برای سال های آتی تضمین کنیم.‌»

در بازدیدی که احمد مسجد جامعی مدیران «‌خانه سینما‌» و «‌بنیاد سینمایی فارابی‌» داشتند به استودیو «‌ایران فیلم‌» سر زده بودند و این دیدارشان باعث شد تا تا با منوچهر والی‌زاده و جلال مقامی که دو تن از پیش‌کسوتان دوبله ایران هستند راجع به این استودیو که در حال حاضر ساختمان «‌خانه سینما‌» است صحبت کنیم.

      شتاب دوبله بالا رفته است

منوچهر والی‌زاده از زمانی که استودیو «‌ایران فیلم‌» در زمینه دوبله فعال بود گفت: «‌من تقریبا دوبله را در ایران فیلم که الان تبدیل به خانه سینما شده است، یاد گرفتم. حدود سال‌های 41،40 بود که اولین سریال‌های تلویزیونی را آن‌جا کار کردیم. سریالی بود به نام «‌پلیس بین‌الملل‌» و دیگری به نام «‌کارآگاه‌خصوصی» که 16 میلیمتری بودند و ما از ساعت 7 تا 11 شب دوبله می‌کردیم.‌» والی‌زاده ادامه داد: «‌قبل از این‌ها هم من دوبله را در آن‌جا خدمت استاد عزیزم آقای «‌علی کسمایی‌» که مرتب آن‌جا کار می‌کردند و فیلم‌های بزرگی را دوبله می‌کردند یادگرفتم. فیلم‌های متعددی در آن استودیو دوبله می‌شد، آقای هوشنگ کاظمی برادر خانم ژاله کاظمی هم بودند.‌»

دوبلور رابرت دنیرو درباره وضعیت دوبله و استودیوهای آن گفت: «‌در حال حاضر که همه دستگاه‌ها تغییر کرده و همه به روز و دیجیتالی شده‌اند، فقط اشکال کار ما این است که شتاب کار زیاد شده و باعث پایین آمدن کیفیت کار دوبله شده است. این روز‌ها سایت‌هایی باز شده است که فیلم‌ها را دوبله می‌کنند، صبح فیلم را می‌آورد و می‌خواهد که تا شب فیلم را روی سایت بگذارد و آن را پخش کند، فکر می‌کنند که به همین سادگی دوبله می‌شود ولی در حالی‌که این‌گونه نیست، چون به هر حال دوبله یک فیلم کار می‌برد گوینده می‌خواهد، ترجمه و وقت استودیو می‌خواهد. یک فیلم ممکن است سبک باشد و یک فیلم سنگین. دوبله کار می‌برد و کار آسانی نیست که صبح دوبله کنیم و شب پخش شود.‌» والی‌زاده در این باره ادامه داد: «‌اولا که یک فیلم باید دوبله شود، بعد از آن باند موزیک و میکس باید انجام شود. مشکلات فنی دارد و آن‌ها را باید رفع کرد. به نظر من اگر این شتاب از کار دوبله گرفته شود، فیلم‌ها به نظر من با جوان‌هایی که در شرایط فعلی وارد این کار شده‌اند و تقریبا فراگیری‌شان هم خوب است و با استعداد هستند، دوبله خوب پیش می‌رود. ولی اگر قرار باشد با همین سرعت فیلم‌ها دوبله شوند کار ضعیف بیرون می‌آید.‌»

دوبلور جان تراولتا درباره استودیو ایران فیلم توضیح داد: «‌استودیو «‌ایران فیلم‌» که در دهه 40،30 در آن کار می‌کردیم، اوایل انقلاب بود که صاحبانش عوض شدند، و خیلی کم در آن استودیو کار می‌شد. آخرین فیلمی که من آن‌جا کار کردم فیلمی فارسی بود به نام «‌جایزه‌» که کار آقای داوودنژاد بود و آقای نصیریان و آقای چنگیز وثوقی بازی می‌کردند، و این فیلم را در همین سالنی که سالن کنفرانس فعلی است دوبله کردیم.‌»

والی‌زاده درباره از بین رفتن استودیو‌های قدیمی و این‌که بهتر بود همان استودیو‌ها بازسازی شوند یا تغییراتی که ایجاد شده خوب است گفت: «‌ خوب امروزه فرم دوبلاژ عوض شده است، آن زمان آپارات بود، دستگاه‌های چهار باندی بود و نوار 5/17 بود. آن موقع دوبله یک فیلم 12،11 روز می‌کشید، اما این روز‌ها یک فیلم سینمایی را یک روزه دوبله می‌کنند تمام می‌شود. یعنی ساعت 9 صبح که شروع می‌کنیم ساعت 7،6 بعد از ظهر تمام می‌شود، مگر کمی فیلم سخت و پر دیالوگ باشد. ولی اصلا سیستم کار فنی و این‌ها کاملا فرق کرده است، یک دستگاه یک متری میکسر و یک پروژکتور که فیلم را پخش می‌کند است.‌ این روز‌ها با یک میکروفن و یک میکسر می‌شود فیلم را دوبله کرد.‌»

      «سنگام» شاخص‌ترین فیلمی که دوبله کردم

جلال مقامی راجع به استودیو‌های قدیمی و وضعیت دوبله گفت: «‌استودیو‌های قدیمی عوض شده‌اند، استودیو «‌ایران فیلم‌» هم خانه سینما‌ی فعلی است.‌ وضعیت دوبله هم نسبت به فیلم‌های کره‌ای و ژاپنی که پخش می‌شود خوب است.‌»

مقامی از دلنشین‌ترین فیلمی که در استودیو «‌ایران فیلم‌» دوبله کرده بود توضیح داد: «‌فیلم هندی «‌سنگام‌» را با مرحوم خانم ژاله کاظمی و مدیریت دوبلاژ آقای شرافت دوبله کردیم و بسیار فروش سرسام آوری هم داشت و بعد از آن فیلم‌های هندی به سینمای ما سرازیر شد، فیلم‌های زیادی دوبله کردم اما شاخص‌ترینش این بود.» دوبلور «‌لورنس عربستان‌» راجع به تغییر استودیو‌های قدیمی به فضا‌های جدید ادامه داد: «‌ از استودیو‌های قدیمی فقط ساختمان‌هایش مانده است، بعضی‌ها را هم خراب کرده‌اند و ساختمان‌های جدید ساخته‌اند. و این‌که سیستم‌ها دیجیتال شده است و آن استودیو‌ها اگر آن زمان بودند الان به درد نمی‌خوردند. آن زمان‌ها آپارات و فیلم‌های 35 بود، الان همه فیلم‌ها روی سی‌دی و دی‌وی‌دی است.»