جای خالی اسطوره مبارزه با استکبار در کشور

نوکیسه‌هایی که امیرکبیر منقرض کرد جلوی پیشرفت کشور را گرفته اند

میرزا محمد تقی‌خان فراهانی مشهور به امیرکبیر، اولین نخست وزیر ناصرالدین شاه قاجار توانست در مدت کوتاه دوران صدارت خود که 3سال و 3ماه به طول انجامید، اصلاحات ساختاری بسیاری در کشور ایران بوجود آورد.

  1. ۱ ماه،۲ هفته قبل
  2. ۰
امیرکبیر
نوآوران -

 پس از گذشت سالیان دراز به نظر می رسد کشور ما همچنان نیازمند شخصی همچون وی در عرصه مدیریتی کشور باشد. در سالگرد شهادت وی عملکرد موفق امیرکبیر و خلا نبود سیستمی مدیریتی مشابه او بررسی می شود:

خسرو معتضد مورخ تاریخ در گفت و گو با نوآوران در خصوص خدمات گسترده ای که امیرکبیر در دوران کوتاه صدارتش گفت: نخستین ماموریت سیاسی میرزا تقی خان این بود که پس از قتل گریبایدوف در ایران، از جانب دستگاه دولتی ایران ماموریت یافت تا برای عذرخواهی به عنوان منشی همراه خسرو میرزا به نزد تزار روسیه برود. وی در این سفر در سال ۱۲۴۴ هجری قمری حدود ۲۲ سال داشت. ماموریت دوم وی یک ماموریت تشریفاتی بود که در زمانی که وزیر نظام آذربایجان بود به همراه ناصر الدین میرزای ولی عهد به ایروان رفت تا با تزار روس که به این شهر آمده بود دیدار داشته باشد. نخستین ماموریت سیاسی مهم امیر ریاست هیئت نمایندگی ایران در کنفرانس ارزنه الروم در سال ۱۲۵۹ برای حل اختلافات مرزی با دولت عثمانی بود. این ماموریت دو سال به طول انجامید.

محمد شاه در شب شنبه چهارم سپتامبر ۱۸۴۸ میلادی فوت کرد. کاردار سفارت انگلیس با فرستادن پیکی این خبر را به ناصر الدین میرزا در تبریز رساند. میرزا فضل‌الله نصیرالملک پیشکار ناصر الدین شاه در مهیا نمودن مقدمات حرکت شاه به تهران درماند و میرزا تقی خان مامور به این کار شد.

میرزا تقی با استقراض سی هزار تومان از یک تاجر تبریزی و تدارک نیروی نظامی کافی همراه شاه راهی تهران شد. شاه پس از شش هفته به تهران رسید. میرزا تقی خان برای حفظ شأن شاه جوان از آمدن چند تن از دوستان نزدیک شاه به تهران جلوگیری کرد و دلیل وی این بود که این افراد با ناصر الدین میرزا از کودکی مانوس بوده‌اند و احترام مقام جدید وی را رعایت نخواهند کرد. در این مدت مهد علیا در تهران مشغول هماهنگی با سفارت انگلیس برای به قدرت رساندن افراد مورد نظرش بود و میرزا آقا خان نوری که به قم تبعید شده بود را به تهران فراخواند. میرزا نصرالله صدر الممالک که خود را نامزد اصلی صدارت می‌دانست در منزل حاجی میرزا آقاسی منزل کرده بود و مشغول دسیسه چینی علیه میرزا تقی خان بود. اما شاه که به تهران رسید بلافاصله میرزا تقی خان را به مقام صدارت برگزید و لقب امیر کبیر را به وی اعطا کرد.

نخستین آشوبی که از سوی مخالفین وی در تهران بر پا شد، شورش سربازان آذربایجانی پاسدار ارگ در تهران تنها چهار ماه و نیم پس از صدارت وی بود که به تحریک برخی از درباریان انجام شد. در این آشوب دو هزار و پانصد سرباز آشوب گر خانه امیر را محاصره کرده و خواستار عزل وی شدند. روز بعد بین محافظین خانه امیر و سربازان درگیری ایجاد شد که موجب کشته شدن دو تن از محافظین شد. امیر به خانه میرزا آقاخان نوری رفت و فتنه با وساطت چند کس از جمله میرزا ابوالقاسم امام جمعه و عباسقلی خان جوانشیر فرونشست. در این آشوب مردم تهران به حمایت از امیر برخاستند و دکان ها را بسته و به مقابله با یاغیان پرداختند.

امیرکبیر در دوران صدراعظمی خود با رشوه خواری به مبارزه برخاست. او دستور داد دریافتی‌های بی‌حساب و مواجب بی‌جهتی که از دستگاه‌های دولتی می‌گرفتند؛ قطع شود. وی حقوق شاه را کاهش داد و ماهانه به دوهزار تومان رسانید و قرار گذاشت که هر ماه به او کارسازی کنند. وی مواجب بی‌حسابی که حاج میرزا آقاسی برقرار کرده بود، قطع کرد. وی سروسامانی به قوانین مالیاتی داد و صورت عواید و مخارج آن را تعدیل کرد. تیولدارانی که حق دیوان را نمی‌دادند، امیر تیول آن‌ها را ضبط کرد.

رقم خالص در آمد کشور در آخرین سال صدارت امیر کبیر نزدیک به سه میلیون تومان بود و بیشترین عایدی مالیاتی نیز مالیات آذربایجان به مقدار ۶۲۰ هزار تومان بود. در همان سال مجموع مخارج دولت در حدود دو میلیون و ششصد هزار تومان بود. او همچنین برای ماموران دولتی حقوق ثابت تعیین کرد. امیر کبیر در دوران صدارتش توانست برای اولین بار آموزش نوین را در قالب مدرسه دارالفنون در ایران پیاده سازی کند.

متاسفانه همان نوکیسه هایی که توسط امیرکبیر منقرض شدند امروز مجدد به جان اقتصاد این کشور افتادند و از همه جهت در حال بلعیدن بیت المال هستند به همین دلیل است که یک دولت نمی تواند در طول 8سال اصلاحاتی که امیر کبیر در مدت سه سال انجام داد را عملی کند و حتی برخی دولت ها وضعیت را بدتر نیز کردند.

راه برون رفت از این وضعیت این است که گام در راه امیرکبیر بگذاریم و در نخستین قدم باید اقتصاد ملی را بی نیاز کنیم، مخصوصا در محصولاتی همچون گندم، گوشت و لبنیات باید خودکفا شویم. در گام بعدی باید به شدت با مفسدین اقتصادی برخورد شود فلذا نیاز به یک سازمان بازرسی و قوه قضائیه ای قدرتمند داریم که با شجاعت تمام و بدون مصلحت اندیشی، ریشه فساد را بخشکاند. باید به مردم اجازه حرف زدن داده شود و دست رسانه ها را بازتر بگذاریم نه اینکه مطبوعات را به بهانه های مختلف تعطیل کنیم. حتی اخیرا شنیده ام که یکی از ائمه جمعه اظهار داشته زن و مرد در خانه ها هم کنار یکدیگر نشست و برخاست نکنند. مطمئنا این حرف به نظام اسلامی ضربه خواهد زد.

کشور ترکیه تا ابد باید مقابل چشمان ما باشد. بهشت گردشگران منطقه با استبداد اردوغان از بین رفت، بنابراین اتخاذ سیاست استبدادی کشور را نابود می کند همان گونه که رژیم پهلوی را نابود کرد.


خبرنگار: امیرحسین چرایی