اصلاح نظام خرد اقتصادی زیر سایه نظارت بانک مرکزی

تسهیلات قرض‌الحسنه راه حل مشکلات اقتصادی امروز

عبارت قرض الحسنه برای نخستین مرتبه در قرآن کریم وارد شده‌است و از آن با عنوان قرض‌دادن به خداوند یاد شده است که قرآن کریم از این تعبیر تنها در مورد صدقهاستفاده کرده ‌است و حتی در احادیث اَئمه اطهار بارها آمده که ثواب قرض الحسنه از صدقه بیشتر است. به عنوان مثال پیامبر اکرم (ص) می‌گوید: «شبی که به معراج رفتم بر در بهشت دیدم که نوشته شده بود؛ صدقه ده برابر و قرض، هیجده برابر پاداش دارد! به جبرئیل گفتم چرا قرض الحسنه برتر از صدقه است؟ گفت: چون قرض گیرنده همیشه به خاطر نیازش قرض می کند ولی سائل درخواست کمک می کند هر چند بی نیاز باشد.»

  1. ۳ ماه،۱ هفته قبل
  2. ۰
یی
نوآوران -

پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران و تصویب قانون اساسی در اصل چهل و سوم این قانون به اعطای وام بدون بهره تاکید شده است. مجلس شورای اسلامی در سال 1362 قانون بانک داری بدون ربا را به تصویب رساند که طبق آن بانک‌ها به عنوان رابط میان قرض دهنده و قرض گیرنده اقدام به اموری مانند مضاربه، اجاره به شرط تملیک، معاملات اقساطی، مزارعه، مساقات و ...می کنند. بر این اساس سپرده گذاران و بانک سود و کارمزد خود را از وام گیرنده دریافت می کنند، سودی که حاصل از شراکت بانک و سپرده گذار در فعالیت شخص وام گیرنده است.

عدم تمایل بانک‌ها به پرداخت وام قرض‌الحسنه

محمد هادی مهدویان مدیر کل سابق اقتصادی بانک مرکزی در گفت و گو با نوآوران در رابطه با موانع سر راه پرداخت وام قرض الحسنه گفت: به دلیل بالا بودن تورم در ایران، مردم و سپرده گذاران تمایل دارند تا پول های خود را در حساب های پس انداز با سود بالا سپرده گذاری کنند و بانک ها نیز به دلیل مشکلات مالی تعداد بسیار محدودی از وام‌های با سود کم و قرض‌الحسنه  پرداخت می کنند. به دلیل برخی سیاست های مالی که در سال‌های گذشته اتخاذ شده، بسیاری از بانک‌ها با مشکلات متعدد مالی مواجه شده اند فلذا برای آن ها پرداخت وام قرض الحسنه دشوار شده است. با وجود تمامی مشکلات که بر سر راه پرداخت وام قرض الحسنه و بدون سود وجود دارد، پرداخت این نوع وام می تواند در دراز مدت وضعیت اقتصادی جامعه و کشور را تغییر دهد.  

علاوه بر این، مشکلات دیگری نیز بر سر راه پرداخت تسهیلات قرض الحسنه نیز وجود دارد.از لحاظ شرعی شرط گذاری در وام قرض‌الحسنه جایز نیست ولی چارچوب گذاری و ایجاد ضوابط به دلیل برخی مسائل اشکالی ندارد. شاید دلیل اصلی که باعث شده بسیاری از بانک های کشور از پرداخت وام قرض الحسنه امتناع کنند همین باشد که شرط گذاری در این مورد جایز نیست.

طبق تعریف قرض در قانون مدنی قرض دهنده مقدار معینی از مال خود (پول خود) را به قرض‌گیرنده تملیک می‌کند. از آنجا که خاصیت حساب‌های دیداری آن است که در هر لحظه کم و زیاد شود، بنابراین اطلاق مقدار معین به وجوه ناشی از سپرده‌های دیداری بی‌معنا است، مگر آنکه در هربار تغییر در مانده این حساب‌ها، طرفین، عقد قرض را مجددا منعقد کنند که می‌دانیم این کار در عمل در حکم محال است.

از آن جایی که طبق تعریف سیستم بانکداری های ایران، اعطای وام قرض الحسنه در کنار سایر خدمات تا حد زیادی غیر ممکن است، تعدادی بانک به صورت جداگانه در ایران با عنوان بانک قرض‌الحسنه بوجود آمده اند که فعالیت آن ها صرفا به صورت قرض‌الحسنه است. . تأسیس و فعالیت صندوق‌ها و بانک‌های قرض‌الحسنه تحت نظارت و دستورالعمل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران صورت می‌پذیرد.

وی ادامه داد: بانک قرض‌الحسنه صرفاً در قالب عقد قرض‌الحسنه مجاز به افتتاح حساب قرض‌الحسنه ویژه، قرض‌الحسنه سکۀ طلا و قرض‌الحسنه ارزی است. به سپرده‌های مردم نزد این بانک‌ها هیچ سودی تعلق نمی‌گیرد و منابع آنها نیز صرفاً به اعطای وام قرض‌الحسنه اختصاص داده می‌شود. سپردۀ قانونی بانک‌های قرض‌الحسنه نزد بانک مرکزی به میزان 10% است و اصلاح یا تغییر آن نیز با پیشنهاد بانک مرکزی و تصویب مرجع ذیصلاح، امکان‌پذیر خواهد بود.

حداکثر نرخ کارمزد تسهیلات اعطایی این بانک‌ها برابر با 4% است. البته بانک قرض‌الحسنه می‌تواند کلیۀ خدمات بانکی مانند صدور انواع حواله یا کارت قرض‌الحسنه که در نتیجۀ آن هیچ‌گونه تعهدی برای استفاده از منابع بانک ایجاد نشود را با نرخ کارمزد مشابه با نرخ کارمزد تعیین‌شده برای سایر بانک‌ها انجام دهد. در فصول بعد این دستورالعمل‌ها به‌تفصیل بیان خواهند شد.

مزایای این نوع شیوه اداره بانکی این است که بانک قرض‌الحسنه با وعده اعطای وام، سپرده های مردمی را جذب می کند و از محل جذب این سپرده ها با صاحبان آن ها تسهیلات کم بهره پرداخت می کند. از آن جایی که بسیاری از مردم کشور ما نیازمند وام های کمتر از 20میلیون تومان هستند این بانک ها با پرداخت بدون دردسر چنین تسهیلاتی بسیاری از مشکلات مردم را برطرف می کنند.

علاوه بر این بسیاری از کارآفرینان خرد در شهرهای کوچک وجود دارند که نیازمند دریافت وام های کم بهره و اندک هستند تا کار خود را آغاز کنند. بنابراین آن ها می توانند از این محل مشکل مالی خود را برطرف کنند و در عین حال چندین نفر را مشغول به کار کنند.

در کل بانک های قرض الحسنه می توانند در کنار نظارت بانک مرکزی، علاوه بر این که از انباشت ثروت (که موجبات فساد را به همراه دارد) جلوگیری می کند، به رشد تدریجی و مستمر اقتصاد در سطح خورد کمک می کند.