پس از ماه ها بحث و بررسی، برگشتیم سر خانه اول

حسرت ارز تک نرخی

تک نرخی شدن ارز اقدامی بسیار مثبت، مؤثر و عامل مهمی برای جلوگیری از مفاسد و رانت خواری است و اقتصاد ایران نیازمند ارز تک نرخی است.

  1. ۱ هفته،۳ روز قبل
  2. ۰
1
نوآوران -

بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۸۱، به منظور اصلاح نظام اداری کشور اقدام به اجرای سیاست یکسان‌سازی نرخ ارز کرد و به نظام ارزی شناور مدیریت شده روی آورد.اما در عمل فقط نوسانات نرخ دلار آمریکا در یک محدوده، کنترل شد، و همه ساله بر قیمت دلار افزوده شد.در سال ۸۹ به دلیل تورم زاید الوصف و رشد نقدینگی باز هم فاصله بین نرخ ارز دولتی و ارز آزاد ایجاد شد و باز هم شاهد ارز دونرخی و در نتیجه فساد بودیم.

در آذر و دی سال ۱۳۹۵ طی یک ماه جهشی ۲۰ درصدی در نرخ ارز بازار آزاد ایران رخ داد. کارشناسان  در آن زمان این جهش را ناشی از چند فرض می‌دانند؛ اولین فرضی که مطرح است، افزایش ۵ درصدی قیمت جهانی دلار نسبت به سایر ارزهاست که می‌تواند در افزایش قیمت دلار در ایران هم تأثیر بگذارد. این قیمت از آذرماه سال ۹۳ تا آذرماه سال ۹۵، ۱۴ درصد افزایش داشته است.

فرض بعدی افزایش سفرها در روزهای تعطیلات ژانویه و کریسمس می‌باشد که باعث می‌شود تقاضا برای دلار افزایش یابد و این به افزایش قیمت دلار دامن می‌زند. فرض دیگری که بعضی از متخصصین مطرح می‌کنند، این است که دولت و بانک مرکزی، برای سنجش میزان کشش قیمت دلار در بازار، آن را رها کرده‌اند و برای کم کردن قیمت آن فشاری وارد نمی‌کنند تا بتوانند از این طریق، دلار را تک نرخی کنند. علاوه بر این‌ها شرکت‌های زیادی هستند که با تقویم میلادی کار می‌کنند و با پایان یافتن سال میلادی مجبورند مقادیری ارز از کشور خارج کنند که این امر نیز موجب افزایش قیمت دلار در کشور می‌شود. فرض دیگر تمایل دولت برای گران کردن ارز بود تا در آستانه تصویب بودجه به نوعی کسری بودجه خود را جبران کند.

به هر حال قیمت ارز اندکی کاهش یافت و به یک ثبات نسبی رسید. بنابراین به نظر می رسد در موقعیت فعلی که تورم تک رقمی شده، بهتر است دولت به تدریج سیاست های تک نرخی کردن ارز را پیش بگیرد. در همین رابطه ولی الله سیف رئیس کل بانک مرکزی چندی پیش گفته بود که مهم‌ترین ویژگی قبل از انجام سیستم تک نرخی ارز ایجاد آرامش و انضباط در اقتصاد کشور است که اکنون در این مسیر حرکت می‌کنیم و روند تورم و نیز ثبات اقتصادی و بازار این موضوع را نشان می‌دهد.

اما این اظهارات در شرایطی مطرح شده است که مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی در گزارشی به بررسی شرایط اقتصادی کشور برای تک نرخی شدن ارز پرداخته و تاکید کرده است اجرای این سیاست با چند مانع مواجه است؛ اولین مسأله تحریم‌ها و به ویژه تحریم نقل و انتقال ارز است که به عنوان یکی از موانع فنی اجرای چنین سیاستی است. همچنین، تضعیف سمت عرضه که تحریم‌های بانکی مهم‌ترین عامل شکل‌گیری آن است نیز از مهم‌ترین موانع فنی حرکت به سوی نظام تک‌ نرخی ارز تلقی می‌شود. همچنین مرکز پژوهش های مجلس یکسا‌ن‌سازی نرخ ارز در دو سال را امکان‌پذیر ندانسته است.

ارز دونرخی مروج فساد مالی

عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی تهران در گفت و گو با نوآوران، گفت: ارز دو نرخی و چند نرخی منشا فسادها و منشا بسیاری از بی انضباطی های مالی است.   برای افزایش نرخ ارز می‌توان فوایدی همچون افزایش رقابت پذیری جهانی و افزایش صادرات را برشمرد اما در مقابل اگر ارز دو نرخی شود فساد در کشور ترویج می یابد.

عباس آرگون، عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی تهران با اشاره به اهمیت تک نرخی شدن ارز در سال جاری  گفت: دیگر کار از پیش بینی ها برای تک نرخی شدن ارز در سال جاری گذشته است.

وی افزود: تا امروز می گفتند که امکان این که ارز تک نرخی شود وجود دارد، ولی در حال حاضر خود دولت نیز اعلام می کند که امسال چنین طرحی اجرایی نخواهد شد.

آرگون عنوان کرد: خواسته فعالان  بخش خصوصی این است که هر چه زودتر این اتفاق بیفتد؛ چرا که ارز دو نرخی و چند نرخی منشا فساد و بسیاری از بی انضباطی های مالی است به همین دلیل خواسته ما این است که ارز تک نرخی شود تا به شفافیت اقتصادی کمک کند.

بهترین فرصت برای تک نرخی شدن‌ارز

در حال حاضر با توجه به نزدیک بودن قیمت ارز مبادله ای به نرخ آزاد، می توان عنوان کرد که شرایط برای تک نرخی شدن ارز فراهم شده است بنابراین دولت باید تلاش کند که بر اساس قانون و با رویکرد نرخ ارز شناور مدیریت شده، حداقل ثبات نسبی را در بازار ارز فراهم کند.از منظر اقتصادی می توان گفت تک نرخی شدن ارز می تواند از بسیاری از رانت خواری های اقتصادی جلوگیری کند.

وی با بیان اینکه در سال های اخیر هر سال بانک مرکزی قول داد که ارز تک نرخی شود،گفت: ولی متاسفانه ۶ ماه یک بار این طرح عقب افتاد و تا امروز هم اجرا نشده است.‌ آرگون اظهار کرد: دولت همین الان نیز می تواند ارز را تک نرخی کند، چون هم از بُعد درآمد های ارز به جایی رسیده است که امکان آن وجود دارد و به موازات آن افزایش قیمت نفت و صادرات و حتی افزایش صادرات غیر نفتی نیز دارد.

وی با بیان اینکه زیر ساخت های این طرح یعنی کارگزاری بانک ها آماده شده، گفت: طبق آماری که اعلام شده، غریب به ۵۰ درصد از کارگزاری های قبل از تحریم برگشته است و کارگزاری های بانک‌ها نیز فعال شده است. به همین دلیل منتظریم که زودتر این اتفاق‌بیافتد.


خبرنگار: امیرحسین چرایی