هشدارها درباره وقوع جدال‌ بر سر آب به حقیقت نزدیک‌تر می‌شوند

جنگ خزنده آب

محسن رنانی، اقتصاددان گفته است: «جنگ پراکنده آب در ایران هم اکنون به گونه خزنده و آرام شروع شده و فقط اخبار آن منتشر نمی‌شود، در حال حاضر، این جنگ به صورت پراکنده رخ می‌دهد اما تا پنج سال آینده شاهد جنگ فراگیر آب در داخل شهرها و بین مناطق و استان‌ها خواهیم بود.»

  1. ۳ ماه،۲ هفته قبل
  2. ۰
جنگ آب
نوآوران -

اگر چه آب لوله‌کشی قدرت فهم وضعیت بحرانی آب را از شهرنشینان گرفته است، اما در روستاها واقعیت بدون رودربایستی یقه مردم را گرفته است. آب نیست و مردم به جان هم افتاده‌اند. در تازه‌ترین نمونه اختلاف درباره آب خوردن تعدادی گوسفند از منابع آبی روستای مجاور، باعث کشته شدن دو نفر شده است. درگیری پس از آن آغاز شد که تعدای از گوسفندهای یک چوپان برای خوردن آب وارد زمین ها روستای مجاور شدند که به علت خشکسالی، این موضوع خشم ساکنان روستا را برانگیخت و با حمله به چوپان درگیری خونینی آغاز شد که ۲ کشته برجا گذاشت. این اتفاق در روستایی در 20 کیلومتری شهرکرد افتاده است. اردشیر نوریان، نماینده شهرکرد در مجلس درگیری بر سر آب را «معضل جدید روستاهای چهار محال‌و‌بختیاری» خوانده و گفته کم‌آبی و مسائل مربوط به آن در حال حاضر به یکی از محوری‌ترین موضوعات استان تبدیل شده و بعضا منجر به بروز تنش‌های اجتماعی می‌شود» 

یک ماه پیش از این نیز در استان چهارمحال و بختیاری درگیری بر سر انتقال آب با دخالت پلیس همراه شد. ظاهرا گروهی از ساکنان محل با تجمع در نزدیکی تالاب چغاخور قصد داشتند مانع از آغاز عملیات لوله گذاری پروژه انتقال آب به کارخانه فولاد سفیددشت شوند. مأموران پلیس ضد شورش برای حفاظت از کارکنان پروژه انتقال آب و تأمین امنیت این پروژه در محل حاضر شدند که میان آنها و معترضان درگیری ایجاد شد. خبرگزاری فارس در صفحه توییتر خود از آتش گرفتن ساختمان دادگاه بلداجی در جریان درگیری ها خبر داد و اعلام کرد که چند مأمور پلیس زخمی شده اند.

سهم 90 درصدی کشاورزی

هم‌زمان با انتشار اخباری از وقوع درگیری‌های پراکنده بر سر آب در روستاها، دبیرکل خانه کشاورز دیروز اعلام کرد سهم کشاورزی در مصرف آب ۹۰ درصد است. به گفته عیسی کلانتری، بخش کشاورزی مصرف‌کننده حدود ۹۰ درصد آب است و ایران در بین کشورهای جهان تنها کشوری است که مصرف آب بالاتر از ۵۰ درصد منابع تجدیدپذیر دارد.

دبیرکل خانه کشاورز افزود: سالانه در کشور ۸۸ میلیارد متر مکعب آب تجدیدپذیر داریم اما وزارت نیرو مصرف آب را ۹۶ میلیارد متر مکعب یعنی ۱۰۸ درصد اعلام می‌کند در حالیکه همه سازمان‌های بین‌المللی اعلام می‌کنند اگر کشوری می‌خواهد تعادل اکولوژیکی داشته باشد باید ۲۰ درصد منابع آبی تجدیدپذیر خود را مصرف کند و در صورت خشک بودن کشور و کم بودن بارندگی نهایتا تا ۴۰ درصد حق مصرف آب را دارد و در جهان تنها هشت کشور هستند که بیش از ۴۰ درصد مصرف آب دارند و ایران تنها کشوری است که مصرفش بالاتر از ۵۰ درصد است.

مدیریت سنتی

ابوالقاسم عربیون، کارشناس کشاورزی و دانشیار دانشگاه تهران عمده مشکل مصرف بی‌رویه آب در کشاورزی را ناشی از مدیریت غلط و سنتی منابع آبی می‌داند.

او در این باره به نوآوران می‌گوید: از آنجا که سهم بالای مصرف آب در بخش کشاورزی، کشور را با بحران کم آبی مواجه کرده در حال حاضر پتانسیل آبی کشور دیگر پاسخگوی نیازهای روبه رشد تقاضای آب در این بخش نیست لذا مدیریت منابع و بهینه سازی مصرف آب در بخش کشاورزی تنها راهکار مقابله با بحران کم آبی است.

عربیون با اشاره به روش¬های نوین آبیاری، گفت: بهره گیری از روش¬های نوین آبیاری مثل قطره ای و تحت فشار به جای استفاده از روش¬های سنتی می¬تواند تا میزان زیادی از هدررفت آب جلوگیری کند.

وی با بیان اینکه تغییر الگوی کشت نیز در کاهش مصرف آب بسیار اثرگذار است، تأکید کرد که با بهره گیری از بذرهای دارای مقاومت بیشتر در مناطق خشک و کم آب می توان میزان مصرف آب را تا حدود زیادی کاهش داد و منابع موجود را مدیریت کرد.

هشدار درباره جنگ آب

هرچند به نظر می‌رسد عمده منابع آبی کشور در بخش کشاورزی هدر می‌روند، تبلیغات رسمی مصرف شهرنشینان را هدف کرفته است.

محسن رنانی، چندی پیش در همایش «نقش باورها، ارزش‌ها و سرمایه اجتماعی در حکمرانی آب» گفته بود: سهم مصرفی اندک مردم در چرخه آب به ما اجازه نمی‌دهد که آن‌ها را در معرض اتهام قرار دهیم و از کسانی که خود قربانی سیاست‌های آبی غلط هستند بخواهیم تقصیر خود را پذیرفته و الگوی مصرف خود را اصلاح کنند.

این استاد اقتصاد در ادامه گفت: «اگر الگوی مصرف مردم در جایی خراب شده است، این حکم‌رانی غلط آب است که آن را تخریب کرده است. مردم ما برای ۳ هزار سال می‌دانستند چگونه آب را مصرف کرده و به تعادلی پایدار در طبیعت برسند. گراف‌های میزان بارش در کشور حاکی از آن است که طی سی سال گذشته، میزان بارش در کشور تفاوت چندان محسوسی با ۳۰ سال پیش از آن نداشته و حتی آسمان نیز بر ما جفا نکرده است؛ ولی نظامی ناکارآمد و بی‌تدبیر در حوزه حکم‌رانی آب، به راحتی فرهنگ آبی ۳ هزار ساله ما را بر باد داده است و اکنون اقدام به زیر سوال بردن جامعه و فرهنگ می‌کنند.»

رنانی در ادامه با اشاره به این که فرهنگ نیز نقش مهمی در این میان دارد و بدون شک اصلاح الگوی مصرف آب باید از طریق فرهنگی صورت گیرد گفت: «با این وجود، موضوع این است که بحران آب اکنون به بیماری در شرف تشنج و ورود به کمایی مرگ‌بار شبیه است. بدون شک نمی‌توان در این شرایط بحرانی به بیمار گفت که با تغییر الگوی تغذیه خود جلوی بحران را بگیرد. شرایط آبی کشور نیز در معرض ورود به تشنج است و ما باید از وقوع این فاجعه جلوگیری کنیم.»

رنانی با بیان این که سطح‌هایی از نزاع آبی در بسیاری از قسمت‌های کشور آغاز شده گفت: «با ادامه روند کنونی، این نزاع در کشور افزایش خواهد یافت و طی سال‌های آینده بصورت روزانه، زندگی مردم را متاثر خواهد کرد. پس در این شرایط نمی‌توان از اصلاح الگوهای مصرفی مردمی که سهمی بسیار ناچیز در مصرف آب در مقایسه با صنعت و کشاورزی دارند سخن گفت. ما باید سیاست‌های غلط حکم‌رانی نادرست آب را زیر سوال ببریم و به اصلاح آن‌ها بپردازیم.»

رنانی با اشاره به این که نزاع‌های استانی در حوزه آب مدت‌ها است که در اصفهان، شهرکرد و چهارمحال و بختیاری و برخی دیگر از نقاط آغاز شده گفت:« این نزاع تا جایی پیش رفته که دیگر حتی صحبت‌های کارشناسی نیز تاثیر چندانی در کاهش و تلطیف آن ندارد. ما باید از گسترش این نزاع‌ها به سایر استان‌ها و خانه به خانه شدن این نزاع که اکنون در قالب مشاجره‌های لفظی در برخی استان‌ها شاهد آن هستیم جلوگیری کنیم و باید در این راه سریع عمل کنیم.»