در گفت‌وگو با عبدالحسین ساسان بررسی شد

برکناری مدیران، ماندگاری ساختارها

مرتضی مدنی: افشای رقم های نجومی پرداخت شده به مدیران بانکی در نهایت به برکناری دست کم 4 تن از مدیران عامل بانک ها منجر شد، اما گروهی از اقتصاددانان بر این باورند که این مدیران، و در نمای کلی نظام بانکی، به جز پرداخت حقوق های نجومی، بدیل های مهم تری برای برداشت به ظاهر قانونی از پس اندازها در اختیار دارند؛ بدیل هایی که کمتر دیده می شوند، اما کارکردشان فقیرتر کردن عامه مردم و افزودن بر ثروت طبقات مسلط است. در جبهه مقابل نیز اقتصاددان‌هایی هستند که ساختار نظام بانکی را نه تنها عامل فساد نمی‌دانند، بلکه عامل شفافیت فعالیت‌های اقتصادی به شمار می‌آورند.

  1. ۵ ماه قبل
  2. ۰
عزل مدیران بانک
نوآوران -

«عبدالحسین ساسان»، اقتصاددان در این باره به «نوآوران» گفت: وجه مشترک بانک های غربی و ایرانی در این است که ارزش افزوده متراکم در هر دو سیستم بانکی ناشی از استثمار پس انداز کنندگان است. برای مثال در کشورهای غربی هر بانکی اسپانسر و سرپرست دو یا سه فروشگاه بزرگ یا شرکت غول آساست و کمتر شرکت بزرگی وجود دارد که یا خودش بانک نباشد یا وابسته به بانک ها نباشد. به عبارتی بانک ها هلدینگ یکسری از واحدهای بزرگ تجاری هستند. (هلدینگ شرکتی سهامی است که دارای شرکت‌های زیرمجموعه دیگر بوده و کنترل شرکت‌های زیرمجموعه مستقیما زیر نظر مدیران و هیات مدیره آن است. این اصطلاح عموما برای شرکتهایی به کار می رود که کالا یا خدمات تولید نمی کنند. در عوض هدف آنها این است که با مالکیت سهام دیگر شرکت ها، گروهی از شرکت ها را تشکیل دهند.)

این استاد دانشگاه ادامه داد: فعالیت عمده ای که بانک های غربی انجام می دهند، این است که بخش بزرگی از اعتبارات خود را به شکل کارت های اعتباری در اختیار مشتریان قرار می دهند، در حالی که بانک های ایرانی نزد مردم بیشتر با پرداخت وام بروز و ظهور دارند. زندگی در کشورهای غربی بدون استفاده از مکانیزم کارت های اعتباری غیرممکن است و مردم برای تسهیل زندگی شان چاره ای جز تهیه کارت های اعتباری ندارند؛ در بانک ها حساب باز می کنند و کارت اعتباری می گیرند. زمانی که مردم با استفاده از کارت های اعتباری خرید می کنند یا به عبارتی وام می گیرند، باید بعدتر هنگام بازگرداندن این مبلغ حداقل 22 یا 23 درصد سود پرداخت کنند و این کمترین میزان سودی است که بانک ها در این زمینه دریافت می کنند. بنابراین وام هایی که بانک های ایرانی با بهره بالا در اختیار مردم قرار می دهند، در کشورهای غربی به شکل کارت های اعتباری توزیع می شود و ضرورت مراجعه به بانک ها و درگیری در سیستم بوروکراسی حذف شده است.

گفتنی است کردیت کارت Credit Card یا کارت اعتباری نوعی وام است که بانک یا یک مؤسسه مالی در اختیار دارنده کارت قرار می دهد. این وام معمولا سقف معینی دارد که هنگام اعطای کارت به دارنده اعلام می شود. همچنین کارت اعتباری پس از مدتی (معمولا 2 الی 3 سال) باطل می شود. مشتریان در ازای کارتی که دریافت می کنند می توانند به فروشگاههای قبول کننده کارت مراجعه کنند و در محدوده اعتبار کارت خرید کنند.  بدیهی است که مشتریان پس از استفاده از وام کردیت کارت لازم است بدهی خود را بپردازند.

این کارشناس اقتصادی بیان کرد: سیستم بانکی ایران از نوع دیگری از فساد رنج می برد. در شرایطی که تورم در ایران همواره بالا بوده است و حتی پیش از انقلاب در یک دوره تورم زیادی در کشور عارض شد که شاید یکی از دلایل نارضایتی مردم بود، بهره بانکی روی سپرده های بلند مدت همواره با فاصله قابل توجهی پایین تر بوده است. در دولت دهم در برهه ای تورم واقعی و نه آماری به 52 درصد رسید، ولی بهره بانکی حساب های پس انداز دیداری حدود 6 درصد، حساب های پس انداز شش ماهه 15 درصد و سپرده های بلند مدت در نهایت معادل 20 درصد بود. خب، فاصله این ارقام تا تورم 52 درصدی فوق العاده بالا بود و در واقع هر بانکی در حق پس انداز کننده اش دست کم 32 درصد ظلم می کرد و ارزش پس انداز مردم را نابود می کرد و قدرت خرید سابق را به او باز نمی گرداند. بنابراین این نوع فساد بانکی در ایران رایج است که کمتر دیده شده است. در غرب اگر به پس انداز بهره نمی دهند، این استدلال را دارند که نرخ تورم پایین است، اما پس اندازها در ایران سودی پایین تر از حد عدالت دریافت می کنند.

معنای خیانت

ساسان افزود: عامل همه این فسادها چاپ اسکناس بدون پشتوانه واقعی است که تعادل همه بنگاه های اقتصادی کشور را بر هم ریخته و می ریزد. بزرگترین خیانت در حق یک ملت چاپ اسکناس بدون پشتوانه است؛ پشتوانه نه به معنای متعارف افکار عمومی یا همان طلا و نقره و جواهرات سلطنتی که تولید ناخالص ملی. در دوران ما دیگر در هیچ جای دنیا طلا و جواهرات پشتوانه پول نیست. در ایران نیز پول معادل ارزش طلا و جواهرات سلطنتی که در بانک مرکزی نگهداری می شوند، چاپ نمی شود. در کشورهایی نظیر ایران پول با فشار دولت ها برای تامین بودجه شان چاپ می شود و این باعث می شود ارزش پول ملی با چاپ اسکناس بدون پشتوانه مدام از بین برود و تحقیر شود.

این اقتصاددان تصریح کرد: اگر کشوری برای پول خودش ارزش قائل نبود و به صورت مداوم آن را چاپ کند، نباید انتظار داشت که فساد و رانت ایجاد نشود. برای دولت ها بهترین و ارزان ترین راه کسب درآمد چاپ اسکناس است و اگر مجلس و نهادهای قانونگذار از این اقدام جلوگیری نکنند، رانت و فساد همه گیر می شود. اگر دولتی برای افزایش درآمد مالیات را افزایش دهد، ممکن است تولید بخوابد، صنوف صدمه ببینند و نارضایتی افزایش یابد، اما اگر پول چاپ کند، هیچ کس دست کم در کوتاه مدت ناراضی نمی شود، بنابراین چاپ اسکناس یکی از بی سر و صدا ترین راه های کسب درآمد است. پول در واقع قراردادی اجتماعی بین مردم و دولت است، بدین معنی که دولت تضمین کرده است مردم به جای مبادله طلا و نقره، کاغذهای خاصی را مبادله کنند که ارزش آن ثابت می ماند و چاپ اسکناس خیانت به این قرارداد اجتماعی است که اکثریت مردم را فقیر می کند و زمینه را برای استثمار مردم توسط بانک ها با برهم زدن تعادل نرخ تورم و بهره فراهم می کند.