گزارش نوآوران از خرابی‌های رایج عابربانک‌ها

دستگاه‌های گیج پولدار

روز گذشته خبری در شبکه های پیام رسان دست به دست می شد با این مضمون که اختلال در دستگاه خودپرداز یکی از شعب موسسه مالی و اعتباری کوثر باعث پرداخت های خارج از قاعده به مشتریان این بانک شده است.

  1. ۴ ماه،۲ هفته قبل
  2. ۰
عابربانک
نوآوران -

محمودرضا غفوری کارشناس بانکی در گفتگویی با نوآوران به ضرورت اقدام به موقع بانکها و موسسات اعتباری که درگیر چنین معضلی می شوند در بازپسگیری وجوه اضافی تاکید می کند و می گوید: این موضوع ممکن است در تمام دنیا اتفاق بیفتد اما شیوه جبران خسارت مهمترین مسئله ای است که بانکها باید از قبل در خصوص آن چاره ای اندیشیده باشند.

دستگاه سخاوتمند

ماجرا از این قرار است که دستگاه خودپرداز یکی از شعب موسسه مالی و اعتباری کوثر طی یک روز 10 برابر بیشتر از مبالغی که مشتریان درخواست می کردند را به آنها پرداخت کرده است. تلاش های خبرنگار نوآوران برای دریافت اطلاعات جزئی تر در خصوص میزان این مبالغ بی فایده بود، اما اطلاعات رسیده نشان می دهد شش نفر از مشتریان این بانک اختلال پیش آمده را به موسسه اطلاع داده اند و به این شکل موسسه کوثر از وجود نقص در سیستم خودپرداز خود باخبر شده و سریعا برای بازپس‌گیری پول‌های اضافه اقدام کرده است. مسولین موسسه اعتباری کوثر در توضیح اتفاق پیش آمده تنها به تقدیر از "ارزش آفرینی" شش مشتری که اختلال ایجاد شده را به موسسه گزارش کرده اند اکتفا کرده و بدون هیچ توضیحی در خصوص میزان مبالغ اضافی پرداخت شده و نحوه ی بازپس گیری آنها، اتفاق به وجود آمده را امری اجتناب ناپذیر در موسسات مالی و اعتباری مجاز اعلام کرده است.

سابقه اخلال

اختلال در ارائه خدمات بانکی توسط خودپردازها در ایران سابقه ای به قدمت عمر این دستگاهها دارد. شاید برای شما هم اتفاق افتاده باشد که در طول سال بارها برای دریافت پول نقد از عابربانک ها دچار مشکلات متعددی شده باشید. صف‌های طولانی  که به خصوص در روزهای خاصی از سال ( مانند مناسبت‌ها و روزهای پیش از تعطیلات سال نو) در مقابل برخی بانک ها تشکیل می شود تنها گوشه ای از مشکلاتی است که مشتریان عابربانکها با آن درگیرند. از بستن شبکه بروری سایر کارتهای بانکی توسط برخی بانکها و تخصیص خدمات به مشتریان خودی تا مشکل تأمین اسکناس برای عابربانک‌ها و خارج شدن آنها از شبکه شتاب در تعطیلات رسمی سالانه همه و همه مشکلاتی است که می تواند دامنگیر مشتریان عابر بانکها شود .

هرچند که بانک مرکزی بارها اعلام کرده است مانع از بروز هرگونه اشکالی در شبکه شتاب و خدمات‌دهی بانک‌ها خواهد شد اما گویا هنوز تا رفع اختلال کامل سیستم های خودپرداز زمان زیادی باقی مانده است.

موسسات مالی و اعتباری به عنوان یک نهاد مالی غیر بانکی، موسساتی هستند که به عنوان واسطه وجوه در بازارهای مالی به فعالیت می‌پردازند. خدمات آنها در بسیاری از زمینه‌ها شبیه خدمات ارائه شده توسط بانک‌هاست و از لحاظ نوع خدمات، درجه آزادی و گستردگی فعالیت تابع شرایط و قوانین خاص هر کشور هستند.با این حال مورد عجیب موسسه مالی اعتباری کوثر که از موسسات اعتباری مورد تایید بانک مرکزی است در پرداخت وجود اضافه به مشتریان از آن جهت قابل توجه است که می تواند زمینه بحث های کهنه در خصوص چگونگی کارکرد خودپردازها را مجددا باز کند.

همه جا اتفاق می‌افتد

محمودرضا غفوری کارشناس بانکی در خصوص اتفاق پیش آمده در موسسه مالی اعتباری کوثر ضمن اشاره به این مطلب که مشکلات ATMها بسیار گسترده تر از این مسائل است می گوید: این موضوع یک موضوع فیزیکی نیست و یک موضوع نرم افزاری و سوییچی است و ممکن است به اختلال شبکه های شتاب برگردد. در خصوص اتفاق پیش آمده در موسسه کوثر اطلاع دقیقی در دست نیست که به ما اثبات کند مشکل در سوییچ مجموعه بوده یا با شبکه شتاب ارتباطی داشته است اما مواردی از این دست معمولا درهمه جای دنیا اتفاق می افتد و عملا در تعاملات مالی که بین سازمانها، بنگاهها و شرکتهای خدماتی بانکها برقرار است امر بعیدی نیست و این مسئله به وسیله حساب و کتاب های بین بانکی قابل تسویه شدن است.

به گفته این کارشناس بانکی به لحاظ فنی ، اختلال در شبکه ها مسئله عجیبی نیست و این موضوع می تواند به اختلالات بین چند مجموعه که درگیر تعاملات مالی هستند مربوط شود که معمولا بین یکدیگر رد و بدل مالی دارند. او معتقد است در چنین شرایط امکان اختلال حساب یک امر طبیعی است که ممکن است در مواردی اتفاق بیفتد.

 غفوری ادامه می دهد: مهمترین مسئله در مواجه با چنین وضعیتی روش تشخیص و جبران خسارت است که معمولا در تمام بانکها سیستم های تشخیص درست عمل می کنند به این شکل که عملیات ATM  توسط سیستم بانکی به طور کامل ثبت و ضبط می شود و از طرف مسولین شعب قابل پیگیری و ردیابی است.

تفاوت عابربانک‌ها

این کارشناس بانکی در پاسخ به پرسشی در خصوص تفاوت عملکرد ATMها در موسسات اعتباری با سایر بانکها می گوید: پنج بانک بزرگ کشور نزدیک به 80 درصد ATM های کشور را در اختیار دارند.این مسئله باعث می شود ریسک تبادلات خارج از قاعده در این خودپردازها کاهش پیدا کند.این مسئله می تواند به سابقه این بانکها و تعداد شعبات دارای خودپردازشان مربوط شود و ممکن است مجموعه های کوچکتر که خودپردازهای کمتری در کل کشور دارند را شامل نشود. معمولا این اتفاق در بانکهای بزرگ نمی افتد.اگر هم مشکلاتی از این دست وجود داشته باشد بین سوییچ خود بانک و سوییچ شتابی اتفاق می افتد که قابل رفع است و تبادل پول های اضافه پرداخت شده به سرعت انجام می شود.

این کارشناس بانکی با اشاره به کارکرد بالای خودپردازهای ایرانی نسبت به کل دنیا ،اختلالات پیش آمده در شبکه های خودپرداز را ناشی از حجم بالای بهره برداری از این دستگاهها می داند و می گوید: استاندارد دستگاه های ATM در ایران با سایر نقاط دنیا فرق می کند.استاندارد دنیا یک تعریفی مشخصی از میزان حجم بهره برداری از دستگاه ATM و استفاده از خدمات دیگر آن دارد. طی بررسی هایی که در شبکه بانکی توسط بانکها صورت گرفته مشخص شد، ATMهای شبکه بانکی ایران به شدت زیر بال بوده و 100برابراستاندارد جهانی خشاب گذاری در خودپرداز ها انجام می شود.

غفوری اضافه می کند: در جاهای دیگر دنیا وقتی پول در دستگاه ATM  می گذارید یا اصطلاحا خشاب گذاری می کنید،شاید یک هفته تا ده روز برای تکمیل مجدد خشاب ها زمان نیاز داشته باشید.

این در حالیست که به گفته این کارشناس بانکی در بانکهای ایرانی، خشاب گذاری گاهی چندین بار در روز تجدید می شود.

غفوری در این رابطه می گوید: در بانکهای ایرانی بارها اتفاق افتاده که بنابر موقعیت های خاصی که پیش می آید در عرض یک روز دو تا سه بار خشاب گذاری انجام می شود و این مسئله ریشه در تفاوت ارزش ریالی با تعامالات مالی ما دارد که حجم بالای اسکناس های ارائه شده در دستگاههای خودپرداز هم این مسئله را تشدید می کند.

این کارشناس بانکی با اشاره به علل خشاب گذاری بالا که منجر به اختلالت بانکی می شود می گوید:علت این مسئله در واقع به کندی تغییرات در نظام پولی کشور در سی و چند سال گذشته بر می گردد.ارزش ریالی متفاوت و تغییر مبادلات مردم نتوانست تاثیر مستقیم خود را بر حجم اسکناس چاپ شده بگذارد و روند چاپ اسکناس درشت به همین سالهای اخیر که اسکناس های 5هزارتومانی و 10هزار تومانی و ترواول چک چاپ شد بر می گردد که تا حدودی وضعیت تعاملات بانکی و وضعیت خشاب گذاری را کمتر کرد.

او به جایگزینی چک پول ها برای کاهش تفاوت ارزش ریالی با تعاملات مالی اشاره می کند و می گوید:به همین دلیل بود که در سالهای گذشته بانکها ایران چک را جهت پایین آوردن حجم تعاملات پولی ارائه کردند اما با این حال حجم دستگاههای ATM که در ایران همچنان تعاملات بالای مالی را انجام می دهند بسیار بالاتر از استانداردهای جهانی است.

متاسفانه شبکه بانکی سخنگو ندارد. واقعیت این است که متخصصان ایرانی در طول سالهای گذشته بدون حمایت دستگاههای سازنده ATM ها در دنیا، با این سیستم ها سروکار داشتند و 100برابر استانداردهای جهانی ارائه خدمات می کنند در چنین شرایطی طبیعی است که با مشکلات متعددی هم مواجه شوند.به عنوان یک کارشناس فنی معتقدم این حجم از کار یک رکود در سطح جهانی است که باید توسط بانک مرکزی مورد بررسی قرار گیرد.

او در خصوص تفاوت کارکرد موسسات مالی و اعتباری با سایر بانکها نیز می گوید: سایر موسسات کوچکتر یا موسسات مالی و اعتباری که در سطح کشور فعالند ممکن است درگیر اشکالات فنی باشند که مربوط به سوییچ خود بانک و یا ناشی از اتصال آنها به شبکه شتاب باشد که در تبادلات دستگاههای خودپرداز آنها هم اثرگذار است.اما اصولا تفاوت کارکردی به لحاظ ساختاری در بانکهایی که عضو شبکه شتاب هستند وجود ندارد و کارکردی که دارند طبق تعاریف سیستم های شتاب قابل تعریف است.