دکتر جامساز در گفت و گو با «نوآوران» انتقاد کرد

پول خردفروشی

این روزها جایی نیست که برویم و شاهد گله مردم و کسبه از نبود پول خرد نباشیم. کاهش محسوس پول خرد در بازار موجب شد تا عده ای سودجو به خرید و فروش این کالا اقدام کنند. به اعتقاد اقتصاددانان کیمیا شدن پول خرد این روزها می تواند مقدمه ای برای حذف صفر از پول های ملی باشد.

  1. ۳ ماه،۱ هفته قبل
  2. ۰
پول خردفروشی
نوآوران -

آرزو قادری - در همین خصوص دکتر محمود جامساز، اقتصاددان طی گفت و گویی با خبرنگار «نوآوران» نایاب شدن پول خرد در کشور را مقدمه حذف صفر از پول های ملی دانست و عنوان کرد: از سال 1960 تاکنون بیش از 70مورد حذف صفر از پول ملی در کشورهای مختلف جهان صورت گرفته است کشورهایی نظیر مالزی، رومانی، ترکیه،‌ برزیل، یوگسلاوی،‌ آرژانتین،‌ بولیوی،‌ اوکراین، روسیه، لهستان، مکزیک، کره‌جنوبی و برخی از کشورهای آمریکایی از جمله غنا به این مبادرت ورزیده‌اند تا وجهه پول ملی خود را بازیابند و تورم را کاهش دهند اما باید توجه داشت که تنها حذف چند صفر از جلوی ارقام اسکناس منجر به کاهش تورم نمی‌شود گرچه علت اصلی برداشتن صفر تورم است که ارزش پول ملی را به شدت پایین می‌آورد و قدرت خرید مردم را نیز کاهش می‌دهد. به نحوی که اسکناس‌های درشت در یک فرآیند مردمی همانند اسکناس‌های کوچک یا پول خرد عمل می‌کنند در جنگ جهانی اول در آلمان برای خرید یک پاکت سیگار یک گونی اسکناس مبادله می‌شد.

وی افزود: در مجموع رشد تورم وقتی در یک کشور نهادینه شود به شدت ارزش پول را کاهش می‌دهد. مدل‌های اقتصادسنجی رابطه معناداری بین حذف صفر از پول ملی و تورم و نرخ ارز نشان می‌دهد اما نمی‌توان با خطاهایی که در مدل‌های اقتصادسنجی با نهادهای با دنیای واقعی وجود دارد با قاطعیت حذف صفر از پول ملی را اسباب کاهش تورم دانست زیرا کاهش نرخ تورم نیازمند سیاست‌های پولی و مالی است ضمن آن‌که از نرخ تورم می‌کاهد باید از کاهش اشتغال و بروز و ظهور رکود و یا تشدید آن  جلوگیری کرد. 

این اقتصاددان همچنین بیان کرد: برخی اقتصاددانان با اعتقاد به کاهش تورم به واسطه حذف صفر از پول ملی برخی کشورها نظیر ترکیه و بولیوی که اقتصادشان از حاکمیت تورم بسیار سنگین رنج می‌برد مثال می‌زنند که با کاهش 6 صفر از پول ملی از میزان تورمشان کاسته شد اما بد نیست یادآوری کنیم که در کشور زیمبابوه 10 یا به روایتی 16 صفر از پول ملی حذف شد اما بر میزان تورم نیز افزوده شد لذا لازم به ذکر است تنها با حذف 6 صفر از پول ملی ترکیه و بولیوی تورم کنترل شده بلکه همراه و هماهنگ با این سیاست حذف صفر از پول ملی سیاست های اصلاحات ضدتورمی بانک مرکزی مبنی بر اعمال سیاست های پولی مبتنی بر الزامات علم اقتصاد اعمال شده و تورم مهار شده است که البته می‌توان کاهش صفر از پول ملی را نیز بخشی از سیاست‌های پولی ضدتورمی تلقی کرد.

جامساز با ابراز تأسف از این‌که نهادینه شدن تورم دو رقمی منجر به کاهش قدرت خرید پول ملی شده است، مطرح کرد: در شرایط کنونی از ارزش پول ملی به شدت کاسته و معضلاتی را در مراودات پولی جامعه فراهم کرده که لازم است بانک مرکزی علاوه بر تلاش نسبت به کاهش و مهار رکود اقتصادی در مورد رفع این معضلات نیز اندیشه کند گرچه موفقیت در کاهش تورم خود به خود بر تقویت پول ملی می‌انجامد اما طی سال ها حاکمیت تورم دو رقمی آنقدر ارقام بزرگ شده اند که از راندمان نقش اقتصادی ـ‌اجتماعی پول به شدت کاسته است و هزینه اتلاف وقت را در معاملات اقتصادی و مراودات پولی افزایش داده است.

وی ادامه داد: در مورد بسیاری از کالاها نظیر مسکن، جواهرات و حتی صدور چک هایی با مبالغ بالا صفرها به قدری زیادند که حتی بانکی‌ها و دست‌اندرکاران اقتصادی را نیز دچار اشتباه می‌سازد حتی مشکلات زیادی در خواندن ارقام درشت وجود دارد به عنوان مثال حجم نقدینگی بیش از هزار هزار میلیارد تومان یا میزان اختلاس‌های چندین هزار میلیاردی برای بسیاری از آحاد جامعه قابل هضم و درک نیست.

این اقتصاددان با بیان این‌که اکنون به طور عملی با وجود این که واحد پول ملی ریال است اما سالهاست تومان در محاوره و عمل جای آن را گرفته است و حتی برچسب قیمت ها نیز بر بسیاری از اجناس به تومان درج شده است، تشریح کرد: این به معنای این است که یک صفر از پول ملی حذف شده اما عملیات حسابداری در بانک ها و موسسات تجاری به ریال انجام می شود و این دوگانگی در پول ملی خود بیانگر کم ارزشی و ضعف پول ملی است که اسباب سردرگمی آحاد جامعه را فراهم ساخته و از دیگر سو پول‌های خرد که در مسکوکات 100، 200 و 500 تومانی در جریان است. در حالی که سکه های 25 و 50 تومانی به طور کلی مدتی است از گردش پولی خارج شده اند نیز بر معضلات پولی جامعه افزوده است.

جامساز با ابراز این که کمبود پول خرد در بسیاری موارد دو طرف معامله را وادار به مصالحه می‌کند، گفت: در مواردی که وجوه از طریق کارت های الکترونیک رد و بدل می‌شود به تلطیف این معضلات کمک کرده اما ضعف زیرساخت ها و عدم گستردگی این خدمات ایجاب می‌کند که دولت در تعیین نرخ خدمات و کالا تدبیری بیندیشد تا حدالامکان قیمت ها رند باشند تا قدری از مشکلات به خصوص اتلاف وقت در پرداخت باقیمانده وجه کاسته شود. از سوی دیگر عدم تناسب ارزش سکه ها با تورم موجب می‌شود سکه به اندازه کافی ضرب نشود زیرا کمبود مواد اولیه برای ضرب سکه خام (مطلس)‌ که از خارج وارد نمی شود و یا گرانی نیکل که در ضرب سکه های بی‌ارزش صرفه اقتصادی ندارد باعث شده تا سکه به اندازه نیاز جامعه در اختیار مردم قرار نگیرد.

جامساز معتقد است معمولاً میزان اسکناس و مسکوک باید درصد مناسبی از حجم نقدینگی کشور باشد و با افزایش حجم نقدینگی لازم است اسکناس مسکوک برای حس تناسب ضرب و منتشر شود.

وی کمبود سکه در بازار را علت پدیدار شدن شغل جدیدی به نام پول خردفروشی دانست و افزود: عاملین خرده فروشی اسکناس را با پول خرد از متکدیان و مدارس معاوضه می‌کنند که مشتریان خاص خود را از قبیل رانندگان که پول خرد (سکه) را با قیمت بالاتری خریداری تا در فرآیند معاملات خود از معضل کمبود پول خرد بکاهند.

جامساز ادامه داد: درمجموع بسیاری از کارشناسان اقتصادی و پولی حل معضلات را در گرو حذف چند صفر از پول ملی می‌دانند اما به این نکته توجه نمی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ شود که افزایش ارزش پول ملی معطوف به قدرت اقتصادی است که در افزایش رشد اقتصادی نمود می‌کند. اعمال سیاست های تغییر و تحول ساختار اقتصادی و پولی در جهت دستیابی به یک نظام اقتصاد قدرتمند می توان ارزش پول ملی را صرف نظر از تعداد صفرها به جایگاه واقعی خود بازگرداند.

وی به ظرفیت های بسیار غنی زیرزمینی و سرمایه انسانی اعم از دانش آموختگان دانشگاهی و موقعیت ژئواکونومی مثال زدنی ایران اشاره و عنوان کرد: با یک چرخش در تفکر و اندیشه تصمیم سازان اقتصاد دولتی در جهت حرکت به سوی اقتصاد آزاد رقابتی به فعل درآمدن این اندیشه قادر هستند جایگاه واقعی خود را در اقتصاد منطقه و جهان ارتقا دهد. نباید در اصلاح پایه پولی نقش کلیدی و محوری قدرت تولید ناخالص داخلی و پشتوانه اقتصادی را در ارزش بخشیدن به پول ملی از نظر دور داشت.

جامساز در پایان گفت: این‌که دنیا به سرعت به سوی بهره‌‌گیری از ابزارهای پول نوین پیش می رود و از حجم مبادلات پولی و نقدی بین افراد کاسته می شود. با این وجود در این فرآیند نسبت بین پول خرد (مسکوکات) و اسکناس نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار است که سیاستگذاریان پولی با هدف ارتقای رفاه جامعه در انجام معاملات خود لازم است حد آن را در پایه پولی مشخص نمایند.