دو طرح جدید برای محدودسازی اشتغال افغان‌ها

چالش تکراری

سال‌هاست که کارگران مهاجر افغان مقصر اصلی بیکاری ایرانی‌ها معرفی می‌شوند. در سال‌های پس از جنگ قوای مقننه و مجریه ایران برنامه‌هایی برای اخراج یا محدودسازی اشتغال کارگران مهاجر مطرح کرده‌اند. در هفته جاری دو طرح از جانب دو نهاد قانون‌گذاری شهری و کشوری برای محدودیت اشتغال کارگران افغان مطرح شده است.

  1. ۳ ماه،۳ هفته قبل
  2. ۰
افغان
نوآوران -

در تازه‌ترین نمونه، رئیس شورای شهر پایتخت از تعیین نرخ عوارض شهری برای اتباع بیگانه خبر داده و روز گذشته  ۳۳ نماینده مجلس با تهیه طرحی، ممنوعیت‌های جدیدی برای اشتغال اتباع خارجی در ایران تدارک دیده‌اند. در طرح مجلس همچنین مسئولیت‌هایی برای ارگان‌های دولتی، شهرداری‌ها و بخش غیردولتی در جذب نیروی کار پیش‌بینی شده است.

در این طرح آمده است: یکی از دلایل کاهش اشتغال کارگران ایرانی، عدم ساماندهی اتباع بیگانه مجاز و غیرمجاز در کشور است که به دلیل مشخص نبودن یک نهاد واحد در خصوص حضور و اشتغال این اتباع در سطح کشور و عدم ساماندهی مناسب آنان توسط یک تشکل خاص، مشکلات فراوانی برای حقوق کارگران ایرانی به وجود آمده است.

آنطور که در این طرح نیز مشاهده می‌شود، مقصر بیکاری ایرانی‌ها کارگران افغان معرفی شده‌اند. سئوال اینجاست که با خروج کارگران افغان، مشکل بیکاری در ایران حل می‌شود؟

سهم افغان‌ها از بازار

دکتر زهرا کریمی، اقتصاددان در پاسخ به این سئوال می‌گوید: کارگران مهاجر معمولا گرایش به مشاغل با مزدهای کم دارند و شواهد تجربی نشان می‌دهد افغانستانی‌های مقیم ایران به دلایل متعدد در مشاغل کم درآمد شاغل هستند و کارفرمایان نیز تمایل دارند آن‌ها را به کار بگیرند تا هزینه‌های تولیدی خود را کاهش دهند

این اقتصاددان با اشاره به آماری در مورد بیکاری نیروی کار ایران و افغانستانی گفت ۳۲۱ هزار و ۷۰۵ نفر کارگر بی‌سواد و کم سواد ایرانی وجود دارد اما تعداد کارگران افغانستانی ۶۰۰ هزار نفر است و این نشان می‌دهد حتی اگر تمام کارگران افغانستانی نیز از کشور خارج شوند هنوز مشکل بیکاری حل نمی‌شود و جایگزینی برای آن‌ها وجود ندارد

به گفته کریمی افغانستانی‌ها با ۲ میلیون و ۶۰۰ هزار پناهنده در کل جهان، بزرگ‌ترین گروه پناهندگان در جهان را تشکیل می‌دهند و عمدتاً در کشورهای پاکستان به تعداد یک میلیون و ۶۰۰ هزار نفر و ایران به تعداد ۸۶۸ هزار نفر هستند. این پناهندگان در پاکستان درون کمپ‌های مخصوص پناهندگان نگهداری می‌شوند اما در ایران به گونه‌ای بوده است که وارد بافت جامعه شده‌اند

عضو هیئت عملی دانشگاه مازندان در ادامه گفت این شواهد تجربی همچنین نشان می‌دهد افغانستانی‌ها در استان‌هایی مشغول به کارند که هم نرخ بیکاری کمتر است و هم رشد رونق اقتصادی وجود دارد و بنابراین نمی‌توان عامل بیکاری کارگران ایرانی را کارگران مهاجر دانست بلکه این عملکرد ضعیف اقتصادی است که مسئول بیکاری در کشور است

وی با اشاره به مقایسه سطح زندگی در ایران و افغانستان گفت درآمد کارکنان دولت در افغانستان بسیاری پایین و معادل ۳۰۰ هزار تومان به پول ایران است و همین امر عامل موثری برای مهاجرت کارگران این کشور ایران است

کریمی ادامه داد کارگران افغانستانی عمدتاً در استان‌های خراسان، اصفهان، تهران، سیستان و بلوچستان، فارس متمرکز هستند و به ازای ورود هر ۱۶۰مرد افغانستانی به ایران ۱۰۰ زن نیز وارد کشور می‌شود.

انگیزه‌های اقتصادی

دکتر غلامعلی فرجادی، اقتصاددان، موضوع اشتغال کارگران افغان در بازار کار ایران را از منظر دیگری بررسی می‌کند.  او در یک سخنرانی با بیان این که کشور ایران از لحاظ اقتصادی کشور گرانی است و دارای هزینه تولید بالا و بهره وری پایین است، گفت هیچ کشوری مهاجران کشورهای دیگر را صرفاً به دلیل حس انسان دوستی نمی‌پذیرد بلکه منطق اقتصادی استفاده از نیروی کار آن‌ها همواره عامل موثری در این پذیرش است

وی با طرح این سوال که آیا کارگران افغانستانی به نفع ایران هستند یا به ضرر آن؟ گفت مسائل مربوط به شاخص‌های اقتصاد کلان و آمار بیکاری و اشتغال را باید به صورت جزئی و خرد مورد بررسی قرار دهیم و مثلاً وقتی از نرخ بیکاری صحبت می‌شود باید بگوییم این نرخ در میان زنان، مردان، تحصیل کردگان و بی‌سواد‌ها چه وضعیتی دارد

این اقتصاددان با بیان اینکه ۹۰۰ هزار تحصیل کرده بیکار وجود دارد ادامه داد کسانی که مدعی هستند کارگران افغانستانی موجب افزایش بیکاری شده‌اند باید به این مسئله دقت کنند که اولاً بیکاری عمده در ایران در میان تحصیل کردگان است و ثانیاً کارگران کم سواد و بی‌سواد در ایران دارای نرخ بیکاری زیاد نیستند. بنابراین افغانستانی‌ها جای فارغ التحصیلان و نیروی انسانی ماهر و متخصص را نگرفته‌اند

فرجادی با یادآوری اینکه ۷۰ درصد از مهاجران افغانستانی کارگران کم سواد و ساده هستند تصریح کرد در اقتصاد وقتی دستمزد بالا می‌رود در نتیجه آن هزینه تولید بالا رفته و کالا گران‌تر شده و رفاه پایین می‌آید بنابراین طبیعی است که هر دولتی تمایل به به کارگیری کارگران ارزان به ویژه مهاجران را داشته باشد

این کار‌شناس اقتصادی به مرور وضعیت بیکاری در استان‌های کشور عنوان کرد ۷۰ درصد افعانستانی‌ها در ۶ استان کشور متمرکز هستند و این استان‌ها اتفاقا دارای نرخ بیکاری پایینی هستند بنابراین حضور این کارگران مهاجر نمی‌تواند موجب افزایش بیکاری کارگران ایرانی باشد بلکه بیکاری به برنامه ریزی و سیاست‌های کلان اقتصادی کشور ارتباط دارد