کارشناسان در گفتگو با نوآوران از تبعات برگزیت گفتند

زخمی بر چهره اتحاد

اقتصاد جهان با سرعت و شدتی کم‌نظیر به رای مثبت مردم انگلیس به خروج از اتحادیه اروپا واکنش نشان داد. بورس لندن دو ساعت بعد از اعلام نتیجه، معاملاتش را آغاز کرد و شاخص سهام آن بلافاصله هشت درصد سقوط کرد. ارزش پوند مقابل دلار هم (تا لحظه تنظیم این خبر) بیش از ده درصد سقوط کرد و به پایینترین سطح خود در سی سال اخیر رسید.

  1. ۵ ماه،۲ هفته قبل
  2. ۰
زخمی بر چهره اتحاد
نوآوران -

سهام بانک‌های بریتانیا مانند آربی‌اس و بارکلیز حدود ۳۰ درصد سقوط کرد. بانک مرکزی بریتانیا گفته است که تحولات را از نزدیک دنبال خواهد کرد و هر گونه اقدام لازم برای ثبات بازار پولی را انجام خواهد داد. با پیروزی طرفداران خروج از اتحادیه، مارک کارنی، رئیس بانک مرکزی بریتانیا، به احتمال زیاد نقش مهمی به عهده خواهد داشت و، از آن‌جایی که خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا این نهاد را با تغییرات عمده‌ای روبه‌رو خواهد کرد، بانک مرکزی اروپا هم قاعدتا خیلی سریع وارد عمل خواهد شد. همچنین ارزش سهام در بازارهای بین‌المللی هم بعد از اعلام نتیجه همه‌پرسی بریتانیا به شدت افت کرد.

با این حال سعید لیلاز، اقتصاددان در گفتگو با نوآوران، هرچند به پدید آمدن ترکی بر پیکر اتحاد اروپا اشاره کرده اما بعضی‌تحلیل‌ها و پیشبینی‌ها در خصوص آینده را اغراق‌آمیز توصیف کرده است. در جبهه مقابل، سید کمیل طیبی پژوهشگر اقتصاد بین الملل و استاد اقتصاد دانشگاه اصفهان  به نوآوران گفته است: اقتصادهایی مانند انگلیس، آلمان، فرانسه و ایتالیا بیش از سایر کشورها در شکل گیری و پابرجا ماندن اتحادیه اروپا اثرگذارند بنابراین وقتی یک عضو مهم مانند انگلستان اعلام خروج کند، این تمایل در سایر کشورها هم ایجاد می شود که همه پرسی های مشابهی را برای خروج کشورهایشان از اتحادیه اروپا استارت بزنند.

اغراق می‌کنند

سعید لیلاز اقتصاددان در گفتگو با نوآوران به تبعات اقتصادی خروج این کشور از اتحادیه اروپا بر اقتصاد انگلستان و اثرات این خروج بر تضعیف اتحادیه اروپا پرداخته است.

لیلاز ضمن زودهنگام توصیف کردن اظهار نظر در این رابطه، گفت: هرچند خروج انگلیس از اتحادیه اروپا تبعات سنگینی برای این کشور خواهد داشت اما تحلیل‌های اغراق آمیزی در این رابطه صورت گرفته است.

این اقتصاددان خروج انگلیس از اتحادیه اروپا را ترک بزرگی بر پیکر بزرگترین اتحاد کشورهای اروپایی می‌داند و می گوید: کارکرد اتحادیه اروپا از ابتدای تاسیس تا کنون به گونه ای بوده که می توان آن را اولین کشور مصنوعی دست ساز بشر نامید. این کشور در طول حیات خود بارها با چالش های بزرگی مواجه شده و شاید خروج انگلیس از اتحادیه اروپا بزرگترین شوک چند سال اخیر برای این اتحادیه بوده که ترک بزرگی را بر پیکر این کشور مصنوعی وارد کرده است.

این اقتصاددان ادامه می دهد: اتحاد پولی که تا الان دوام داشته باعث استمرار فعالیت این اتحادیه طی بیست و چند سال گذشته شده و به عقیده من استراتژی اتحاد پولی تنها به صورت یک معجزه توانسته کشورهای اروپایی را گرد هم جمع کند و تا الان هم دوام آورده است.

بحران زودگذر است

لیلاز در ادامه به توضیح تبعات یکسان نشدن سیاست های مالی اتحادیه اروپا می پردازد و می گوید: وقتی از دست ساز بودن این اتحادیه صحبت می کنم بحث تا حدودی تخصصی می شود اما می توان به اجمال گفت که در طول تاریخ اتحادیه اروپا، اتحاد پولی که جز سیاستگذاری های این اتحادیه بوده توانسته دوام این کشور دست ساز را برای بقاء تا به امروز تضمین کند اما آنچه باعث ضربه خوردن اتحادیه اروپا می شود، سیاست های مالی غیریکسان است که تا قبل از فروپاشی یونان این سیاست های اتخاذ نشده بود.

او ضمن برشمردن دلایل خروج انگلیس از اتحادیه اروپا می گوید: اثرات خروج انگلیس از اتحادیه اروپا به وخامتی که الان نشان داده می شود نخواهد بود و این مسئله ناشی از چند دلیل عمده است. اول اینکه عضویت انگلستان در اتحادیه اروپا هرگز عضویت بلاشرط و کاملی نبوده، و عدم پذیرش یورو به عنوان جایگزین پوند از سوی انگلستان گویای همین مطلب است. از طرفی اقتصاد این کشور بسیار مستقل و قدرتمند است و در کنار آلمان و فرانسه جز سه کشور قدرتمند در زمینه اقتصادی در اروپا محسوب می شوند. رشد اقتصادی این کشور همواره بیشتر از متوسط اروپا بوده و با این توصیفات و برخلاف برخی گمانه زنی ها، در شرایط فعلی نمی توان شرایط وخامت باری را برای این کشور پس از خروج از اتحادیه اروپا پیش بینی کرد.

او ادامه می دهد: بعد از بحران مالی 2008-2009 و پس از اینکه رشد اقتصادی اروپا به بن بست کشیده شد و همچنین بحران های اقتصادی که کشورهای عضو درگیرش شدند به نظر می رسد خروج انگلیس یک شوک بزرگ برای اتحادیه اروپا بود که در نتیجه آن یکی از مهمترین سد های خروج از اتحادیه اروپا توسط این کشور شکسته شد.

دومینوی خروج

لیلاز در ادامه به تمایل سایر کشورهای اروپایی برای خروج از اتحادیه اروپا اشاره می کند و می گوید: خیلی از کشورهایی که به خصوص موقعیت دسته دومی در اروپا دارند مثل پرتغال و ایرلند، ه خروج از اتحادیه تمایل  دارند و این حرکت انگلستان تا حدود زیادی سدهای خروج از اتحادیه را برای این کشورها شکسته است.

او تاکید می کند، البته این تمایل در کشورهایی مانند فرانسه و ایتالیا هم وجود دارد اما به دلیل محدودیت هایی فعلا قادر به اجرای چنین سیاست هایی برای خروج از اتحادیه اروپا نیستند.

وی به محدودیت های این کشورهای اشاره می کند و می گوید: بسیاری از این کشورها عضویت کاملی در اتحادیه دارند. یکی از شروط عضویت کامل در اتحادیه اروپا، پذیرش یورو به عنوان واحد پول ملی است امری که انگلستان از پذیرش آن سرباز زد و همچنان پوند را به عنوان واحد پول ملی نگه داشت.

تبعات خروج برای ایران

لیلاز در ادامه به تغییر روابط ایران با انگلستان پس از خروج از اتحادیه اروپا اشاره می کند. به عقیده این اقتصاددان، این مسئله در دو جنبه سیاسی و اقتصادی قابل بررسی است.

لیلاز می‌گوید: به لحاظ اقتصادی خروج انگلستان از اتحادیه اروپا احتمالا برای ایران مثبت خواهد بود زیرا ایران از این پس با دو واحد اقتصادی برای برقراری روابط و سیاست گذاری‌های اقتصادی مواجه خواهد بود و طبیعتا مستقل بودن این واحدها به سهل شدن روابط اقتصادی با انگلستان کمک خواهد کرد.

او در ادامه به تبعات سیاسی خروج انگلستان از اتحادیه اروپا نیز می پردازد و می گوید:ا ین مسئله باید در ابعاد جهانی پیگیری شود و در این صورت است که می توان تاثیرش را روی ایران هم مشاهده کرد. به عقیده این تحلیلگر اقتصادی،از لحاظ سیاسی این مسئله به ضرر ایران خواهد بود زیرا ایران به یک اروپای نیرومند و متحد در برابر نظام تک قطبی ایالات متحده نیاز دارد و تضعیف اتحادیه اروپا گامی است در جهت تقویت و هژمونی ایلات متحده در جهان.

سید کمیل طیبی پژوهشگر اقتصاد بین الملل و استاد اقتصاد دانشگاه اصفهان نیز در گفتگو با نوآوران تبعات بین المللی خروج انگلستان از اتحادیه اروپا  را مورد بررسی قرار داده است. به عقیده او بحران های اقتصادی ناشی از رشد بیکاری و در نتیجه آن افزایش مهاجرت می تواند در دراز مدت کشورهای خارج شده از اتحادیه اروپا را درگیر چالش های اقتصادی کند.

این اقتصاد دان در خصوص تبعات خروج انگلیس از اتحادیه اروپا می گوید: این مسئله را در دو بعد می توان تحلیل کرد. ابتدا باید این مسئله را مدنظر قرار دهیم که انگلستان به عنوان یکی از اعضای شاخص این اتحادیه در کنار آلمان، ایتالیا و فرانسه می توانست وزنه ی مهمی برای پایداری بازار یورو و جلوگیری از نوسانات این بازار باشد.

او ادامه می دهد: اگرچه انگلستان هرگز یورو را جایگزین پوند نکرد اما به عنوان یک عضو تاثیرگذار بر تغییر و تحولات قیمت یورو در بازارهای اروپایی مطرح بود و از نوسانات بازار یورو جلوگیری می کرد.

طیبی در خصوص تبعات دیگر خروج انگلیس برای اتحادیه اروپا می گوید: اقتصادهایی مانند انگلیس و آلمان . فرانسه و ایتالیا بیش از سایر کشورها در شکل گیری و پابرجا ماندن اتحادیه اروپا اثرگذارند بنابراین وقتی یک عضو مهم مانند انگلستان اعلام خروج کند،این تمایل در سایر کشورها هم ایجاد می شود که همه پرسی های مشابهی را برای خروج کشورهایشان از اتحادیه اروپا استارت بزنند.

زیان انگلیس

این اقتصاددان تاکید می کند: باید به این نکته هم توجه کنیم که این مسئله می‌تواند تبعات اقتصادی زیادی برای کشورهایی که از اتحادیه خارج می‌شوند به دنبال داشته باشد.خلائی که در اقتصاد انگلستان به وجود می آید به دلیل اعتباری است که قبلا وجود داشته و حالا دیگر از بین رفته است.مسئله مهم این است که این کشورها به سبب حضور در اتحادیه اروپا برای خود اعتبار سیاسی و اقتصادی در سطح اروپا و جهان کسب می کنند که در صورت خروج می تواند لطمه ببیند.

طیبی به تبعات بلند مدت خروج کشورها از اتحادیه اروپا هم می پردازد و می گوید:از طرف دیگر الگوی منطقه گرایی اقتصادی و یکپارچگی تجاری که اتحادیه اروپا مبدع آن بود و کشورهای شرق آسیا هم بعضا به دنبال الگوبردرای از آن بودند با این ریزش های ناشی از خروج کشورهای عضو به تدریج از بین می رود و الگوها و مدل های آکادمیک اقتصادی هم در نتیجه آن تغییر خواهند کرد.

بازگشت هژمونی دولت

او نتیجه احتمالی چنین طرحی را بازگشت هژمونی  دولت در عرصه های سیاسی و اقتصادی می داند و می گوید: این مسئله می تواند به  فربه و حجیم شدن دولتها منجر شود. بحران های داخلی اقتصادی و تفرقه هایی که در نتیجه خروج از اتحادیه دامن این کشورها را خواهد گرفت، به تدریج به حجیم شدن دولت و انحصاری شدن فعالیت های اقتصادی به دولت ها کمک می کند. در نتیجه ما شاهد کوچک تر شدن بخش خصوصی و به حاشیه رانده شدن بنگاههای کوچک خواهیم بود. در حال حاضر بخش بزرگی از اقتصاد اروپا به وسیله همین بنگاههای کوچک و بخش خصوصی و بر اساس الگوی جهانی سازی اقتصاد اداره می شوند،بنابراین در نتیجه چنین تحرکات سیاسی ای،وجه اقتصادی کشورهایی خارج شده از اتحادیه اروپا آسیب خواهد دید. قطعا این مسئله هم در کوتاه مدت و هم در بلند مدت می تواند به ضرر سیستم اقتصادی انگلیس باشد و تصور این است که بعد از مدتی در نتیجه ی فشارهای اقتصادی که به این کشور وارد خواهد شد ،مجددا به اتحادیه اروپا بازگردد.

تبعات زیست‌محیطی

به عقیده این اقتصاددان، خروج کشورها از اتحادیه اروپا تا حدود زیادی می تواند به تلاش برای حل بحران های محیط زیستی هم دامن بزند.

طیبی در این باره می گوید :یک مسئله دیگر که بسیار می تواند تحت تاثیر این قضیه خروج انگلستان قرار گیرد.مسائل زیست محیطی است. اتحادیه اروپا به عنوان سردمدار طرح مسائل محیط زیستی در بعد بین المللی با از دست دادن کشورهای عضو خود ضربه سختی در این زمینه خواهد خورد و دیگر به سختی می تواند در امور زیست محیطی،کارکرد ویژه ی خود را داشته باشد.از این منظر احتمال اینکه این مسائل هم تحت تاثیر مستقیم خروج از اتحادیه اروپا قرار بگیرند و خود انگلستان هم با چالش های جدی در این حوزه درگیر شود زیاد است. همین الان در منطقه خودمان  با این مسئله درگیریم که به دلیل وجود نداشتن همکاری های منطقه ای تا چه حد در امور زیست محیطی با نقص هایی مواجه شده ایم.

جهانی شدن

به عقیده او تبعات این مسئله بیش از آنکه جنبه سیاسی داشته باشد در دراز مدت  روی منافع خصوصی سازی و تئوری اقتصاد آزاد اثرگذار خواهد بود. طیبی ضمن اشاره به این مطلب که خروج انگلستان از اتحادیه اروپا مدلهای اقتصادی را که جهانی شدن را مدنظر قرا می دهند تحت تاثیر قرار دهد، گفت: از  منظر سیاسی پدیده جهانی شدن کمتر با اقبال از سوی سیاستمداران مواجه است و بیشتر توسط فعالان اقتصادی دنبال می شود بنابراین اگر بخواهیم در ابعاد بزرگتری مثلا به فروپاشی اتحادیه اروپا در اثر خروج کشورهای عضو بپردازیم، باید در آینده نه چندان دور شاهد تاثیر آن بر مدل های اقتصادی حامی جهانی سازی باشیم.