نیمی از فارغ‌التحصیلان دچار بیکاری بلندمدت می‌شوند

تحصیل بی‌منظور

«زمانی که در رشته عمران قبول شدم فکر می کردم بلافاصله پس از فارغ التحصیلی جذب بازار کار می شوم اما حالا با وجود اینکه ارشدم را هم گرفته ام بیکارم». این حرف‌های مردی 35 ساله است که ده سالی از فارغ‌التحصیلی‌اش می‌گذرد و شغل‌های مختلفی را امتحان کرده اما در چهار سال گذشته کم و بیش بیکار بوده است.

  1. ۴ ماه قبل
  2. ۰
فارغ التحصیلان بیکار
نوآوران -

یک موسسه پژوهشی به تازگی گزارش هشدارآمیزی از تشدید بیکاری فارغ‌التحصیلان دانشگاهی منتشر کرده است. در این گزارش نرخ بیکاری بلندمدت فارغ‌التحصیلان ۴۹.۲ درصد اعلام شده است.
«دفتر آمار و پایش اقتصادی معاونت پژوهشی موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه ریزی» به مدیریت مسعود نیلی، مشاور ارشد رئیس جمهوری این گزارش را تهیه کرده است.

بیکاری بلند مدت چیست

شاخص بیکاری بلند مدت به طول مدت بیکاری اشاره دارد. طول مدت بیکاری، مدت زمانی است که فرد بیکار به دنبال کار می‌گردد. در این مورد، بیکاری کوتاه مدت چندان نگران‌کننده نیست. مخصوصاً وقتیکه فرد تحت پوشش بیمه و حمایت هایی از این قبیل است. اما بیکاری طولانی مدت با خود تاٌثیرات و پیام‌های دیگری را به همراه دارد.

نرخ  ۴۹.۲ درصدی بیکاری بلندمدت فارغ‌التحصیلان به این معنی است که سرمایه گذاری‌های انجام شده در جهت گسترش آموزش عالی نتوانسته است منجر به رشد تولید از مجرای افزایش بهره‌وری در بنگاه‌های اقتصادی شود، زیرا نه تنها بنگاه‌ها تقاضایی برای نیروی کار با تحصیلات عالی نداشته‌اند، بلکه سرمایه انسانی کسب شده نیز با بیکار ماندن افراد در یک دوره طولانی بدون استفاده مانده و به مرور مستهلک می‌شود. از سوی دیگر هرچقدر این دوره طولانی‌تر شود، سرمایه انسانی افرادی که دوره‌های متأخر تحصیل کرده‌اند، بیشتر با نیاز بنگاه‌هایی که در جهت جذب نیروی کار متخصص گام برمی‌دارند، همخوانی می‌یابد و در مقابل احتمال شاغل شدن افرادی که دچار پدیده بیکاری بلندمدت شده‌اند کاهش خواهد یافت.

بر اساس گزارش این موسسه پژوهشی، نرخ بیکاری بلندمدت مردان کشور از سال 1390 روند صعودی داشته اما طی سه فصل اخیر کاهش یافته است. نرخ بیکاری بلندمدت زنان کشور نیز تصویر مشابهی با نرخ بیکاری بلندمدت مردان دارد اما سرعت افزایش آن بعد از سال 1390 بیشتر از مردان بوده است. شایان ذکر است نرخ بیکاری بلند مدت زنان و مردان کشور در فصل دوم سال 1394 نسبت به فصل مشابه قبل به ترتیب به میزان 4.2 و 4.6 درصد کاهش یافته است.

در نمودار نیز نرخ بیکاری بلندمدت کشور برحسب تحصیلات نشان داده شده است. با افزایش سطح تحصیلات جمعیت بیکار طی 10 سال گذشته، نرخ بیکاری بلندمدت افراد دارای تحصیلات عالی در یک روند صعودی به 49.2 درصد در فصل دوم سال 1394 رسیده است. بدین معنی که در فصل تابستان 1394، 49.2 درصد از بیکاران دارای تحصیلات فوق دیپلم و لیسانس، بیش از یک سال است که بیکار هستند. بالعکس نرخ بیکاری بلندمدت افراد دارای تحصیلات دیپلم و زیردیپلم در یک روند نزولی به 33 درصد در فصل دوم سال 1394 رسیده است. شایان ذکر است نرخ بیکاری بلند مدت افراد دارای تحصیلات عالی در فصل دوم سال 1394 نسبت به فصل مشابه سال قبل به میزان 1.3 درصد کاهش یافته است.

تجربه متفاوت نیروی کار

بررسی آمارهای مربوط به تغییرات جمعیت فعال و نرخ مشارکت در این گزارش نشان می‌دهد که از ابتدای سال 1393 فضای جدیدی بر عرضه نیروی کار حاکم شده که با سال‌های قبل متفاوت است. در این دوره، علاوه برآنکه روند کاهشی نرخ مشارکت متوقف شده، الگوی فصلی آن نیز به کلی تغییر کرده است. به گونه‌ای که نرخ مشارکت طی یک روند صعودی از 37 درصد در ابتدای سال 1393 به 38.2درصد در فصل دوم سال 1394 افزایش یافته است. تفکیک جنسی نرخ مشارکت نیز بیانگر آن است که روند نزولی نرخ مشارکت زنان طی یک سال اخیر متوقف شده و بخشی از جمعیت غیرفعال زنان تصمیم به جستجو برای یافتن شغل گرفته‌اند.

افزایش  نرخ مشارکت زنان

نرخ مشارکت زنان طی یک روند صعودی از 11.7 درصد در فصل دوم سال 1393 به 13.7 درصد در فصل دوم سال 1394 رسیده است. نرخ مشارکت مردان نیز در این دوره 1.5 درصد افزایش یافته است. بررسی آمارهای مربوط به تغییرات جمعیت غیرفعال نیز به گونه‌ای دیگر بیانگر این تحولات است. روند صعودی جمعیت غیرفعال کشور طی 7 فصل اخیر متوقف شده و حتی در دو فصل اخیر کاهش نیز پیدا کرده است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که روند تعداد شاغلان کشور طی 5 فصل اخیر تقریباً صعودی بوده  و در فصل دوم سال 1394 نسبت به فصل دوم سال 1393 از افزایش قابل ملاحظه‌ای به میزان 903.8 هزار نفر برخوردار شده است. افزایش تعداد شاغلان در این فصل از یک سو به این دلیل است که خروج از جمعیت شاغل به غیرفعال در مردان به طور قابل توجهی نسبت به فصل مشابه سال قبل کاهش یافته است و از سوی دیگر، ناشی از این است که با وجود افزایش میزان ورود به جمعیت شاغل زنان، میزان خروج از جمعیت شاغل به بیکار زنان افزایش چندانی نداشته است. در نتیجه می‌توان گفت که در این فصل به طور کلی ایجاد اشتغال در مردان بیشتر ناشی از افزایش پایداری شغلی بوده و افزایش اشتغال در زنان را تا حد زیادی می‌توان به ایجاد شغل جدید منتسب کرد.

تشدید بیکاری دیپلمه‌ها

در فصل دوم سال 1394 بخش ساختمان به دلیل رشد حدود منفی 7 درصدی ارزش افزوده آن، از کاهش قابل توجه اشتغال برخوردار شده و به نظر می‌رسد با توجه به ترکیب نیروی کار این بخش، این کاهش اشتغال در افزایش نرخ بیکاری در میان افراد دیپلم و زیردیپلم موثر بوده است. در مقابل، رشد مثبت حدود 4 درصدی ارزش افزوده فعالیت‌های گروه کشاورزی در فصل دوم سال 1394 سبب شده که اشتغال این گروه به طور محسوس افزایش یابد. همچنین، "خدمات عمده‌فروشی و خرده‌فروشی"، "خدمات حمل و نقل" و "خدمات اداری، عمومی، آموزشی و بهداشت" جزء تأثیرگذارترین فعالیت‌های گروه خدمات در افزایش قابل توجه اشتغال این گروه بوده‌اند. در این میان، "خدمات اداری، عمومی، آموزشی و بهداشت" نقش مهمی در افزایش اشتغال زنان در این فصل داشته است. در فصل دوم سال 1394 علاوه بر اینکه تعداد شاغلان بخش صنعت نسبت به فصل مشابه سال قبل افزایش یافته است، ترکیب شاغلان این بخش نیز تاحدودی به نفع زنان تغییر کرده است. این تغییر به‌طور عمده از افزایش قابل توجه اشتغال زنان در فعالیت "تولید منسوجات و پوشاک" ناشی شده است.

علی‌رغم افزایش قابل ملاحظه تعداد شاغلان در فصل دوم سال 1394، نرخ بیکاری نسبت به فصل مشابه سال قبل به میزان 1.3 واحد درصد افزایش یافته است. این وضعیت ناشی از آن است که در این فصل، جمعیت فعال کشور به میزان 1382 میلیون نفر نسبت به فصل مشابه سال قبل افزایش یافته و نرخ مشارکت نیز با رشد 1.7 درصدی مواجه شده است. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که درفصل دوم سال 1394، افزایش جمعیت فعال، تأثیرمثبت افزایش قابل توجه تعداد شاغلان را در کاهش نرخ بیکاری خنثی کرده است.

بیکاری در 10 سال اخیر

تعداد بیکاران کشور از سال 1384 تا سال 1387 روندی نزولی دارد و حدود 300 هزار نفر از کل تعداد بیکاران کشور کاسته می‌شود، اما از سال 1388 به بعد روند تعداد بیکاران تغییر می‌کند و به بیش از 3.2 میلیون نفر در سال 1389 می‌رسد. از این سال مجدداً روند تعداد بیکاران نزولی شده و تا سال 1393 ادامه می‌یابد. به نظر می‌رسد از سال 1393 روند تغییرات بازار کار متفاوت از فصول قبل است. تعداد بیکاران فصل زمستان 1393 نسبت به تعداد بیکاران فصل زمستان سال 1392 افزایش یافته است. همچنین تعداد بیکاران در فصل بهار و تابستان 1394 نسبت به فصل‌های مشابه سال قبل افزایش یافته است. تعداد بیکاران در فصل دوم سال 1394 نسبت به فصل مشابه سال قبل افزایشی به میزان 478.2 هزارنفر داشته است. شایان ذکر است سهم زنان از افزایش تعداد بیکاران در فصل دوم سال 1394 نسبت به فصل مشابه سال قبل 209.2 هزار نفر و سهم مردان 268.9 هزار نفر بوده است. همانطور که قبلاً توضیح داده شد، افزایش تعداد بیکاران همراه با افزایش قابل توجه تعداد شاغلان، تحت تأثیر افزایش قابل توجه نرخ مشارکت بوده است.

 2  دلیل رشد بیکاری

تعداد بیکاران دارای تحصیلات دیپلم و زیردیپلم طی 10 سال اخیر کاهش یافته اما تعداد بیکاران دارای تحصیلات عالی افزایش یافته است. تعداد بیکاران دارای تحصیلات دیپلم و زیردیپلم در چهار فصل اخیر نسبت به فصل‌های مشابه سال قبل افزایش یافته است، به‌طوریکه این تعداد در فصل دوم سال 1394 نسبت به فصل مشابه سال قبل افزایشی به میزان 243.3 هزار نفر داشته است. بررسی آمارها نشان می‌دهد بخش عمده‌ای از افزایش تعداد بیکاران دارای تحصیلات دیپلم و زیردیپلم مربوط به رکود بخش ساختمان بوده است. با توجه به رکود بخش ساختمان طی چند فصل اخیر، خروج از جمعیت شاغل به بیکار و غیرفعال افزایش یافته که با توجه به ترکیب نیروی کار این بخش، بخش عمده‌ای از این افراد بیکار شده را افراد دارای تحصیلات دیپلم و زیردیپلم تشکیل داده‌اند. از طرف دیگر افزایش اشتغال تعداد بیکاران دارای تحصیلات عالی طی سال‌های اخیر می‌تواند ناشی از دو عامل باشد: اول اینکه، بازار کار ایران شغل‌های مناسبی برای جمعیت دارای تحصیلات بالای دانشگاهی فراهم نمی‌کند و دوم اینکه، کیفیت آموزش عالی تناسب چندانی با نیازهای سمت تقاضای بازار کار ندارد.