گزارش« نوآوران» از وضعیت رکود در اقتصاد ایران در گفت‌وگو با کارشناسان

نگاه دولتی به اقتصاد و نهاد های بی رمق مدنی

جابه‌جایی جایگاه و قدرت دولت و بازار در بخش خصوصی از کلیدی‌ترین فرآیند‌های توسعه به‌شمار می‌آید و توسعه محقق نمی‌شود مگر آنکه به طور شفاف جایگاه دولت و بازار مشخص شود.

  1. ۳ ماه،۱ هفته قبل
  2. ۰
نگاه دولتی به اقتصاد و نهاد های بی رمق مدنی
نوآوران -

اصلاح قیمت‌ها یکی از ضرورت‌های فرآیند توسعه است.پرواضح است بدون اصلاح قیمت نمی‌توان‌توسعه را شروع کرد. اما بدون اصلاح قیمت‌ها می‌توان اقتصاد را به رکود کشاند.

دغدغه‌های سه سده اخیر جوامع بشری در گذار جابه جایی قدرت بین دولت و بازار بوده است؛ از این رو تعیین چگونگی رابطه بین نهاد قدرت و مردم بسیار حائز اهمیت است و تا زمانی که با توسعه بخش خصوصی قدرت دولت محدود نشود به توسعه اقتصادی پدید نخواهد آمد،و رکود از جامعه رخت نخواهد بست زیرا بیش از 30سال است که دولت ها با نفت به جای توسعه زیر بنایی و تغییر اقتصاد ،از منظر دولت پول رایگان نفت را به چرخه اقتصاد تزریق کرده اند.

بازاری که نگاهش به دولت باشد و نهاد‌های مدنی نیمه جانی از جمله اتاق تهران وجود داشته باشد نمی‌تواند در توسعه پایدار نقش موثری ایفا کند.

       هزینه تولید بالا ست

درهمین خصوص هادی حق‌شناس طی گفت‌و‌گویی با خبرنگار «نوآوران» در تشریح علل بروز رکود در کشور گفت: دلایل مختلفی را می‌توان برای ایجاد رکود عنوان کرد که از جمله آن‌‌ها می‌توان به شرایط اقتصادی ایران در سال‌های 91 و 92 اشاره کرد که به واقع شرایط بسیار سختی را پشت سر گذاشتیم. وی با ابراز تأسف از تجربه رشد منفی اقتصادی اظهار داشت: در دولت قبل به طور پیاپی شاهد رشد منفی 8 واحد درصد از اقتصاد ایران بودیم. این مدرس دانشگاه شرایط اسف‌بار کنونی اقتصاد را نتیجه بی‌درایتی و اقدامات نسنجیده دولت قبل دانست و عنوان کرد: طی سال‌های اخیر از یک سو با شدیدترین تحریم‌ها مواجه بودیم و از دیگر سو نیز سیاست‌های اقتصادی نامناسب و غیراصولی دولت‌‌های نهم و دهم موجب شد تا رکودی عمیق اقتصاد را فرا بگیرد؛ رکودی که اکنون به معضلی بزرگ تبدیل شده و همه بخش‌ها را تحت تأثیر خود قرار داده و آسیب‌های جبران‌ناپذیری وارد کرده است.

حق‌شناس با بیان این‌که اکنون بسیاری از کارخانه‌ها در مرز ورشکستگی هستند، افزود: دولت قبل وعده پرداخت یارانه به بخش‌های تولیدی و صنعتی را داده بود اما تاکنون نه تنها یارانه‌ای پرداخت نشده بلکه هیچ‌گونه حمایت مالی نیز صورت نگرفته است. این در حالی است که با توجه به تحریم‌های اعمال شده علیه کشورمان و همچنین بالا بودن هزینه‌های تولید، تولیدکنندگان در مضیقه مالی شدیدی قرار گرفتند و لاجرم نسبت به قطع فعالیت و تعطیلی کارخانه‌ها اقدام کردند. وی ادامه داد: بالا بودن هزینه تولید آن هم در شرایطی که مردم قدرت خرید ندارند موجب شد تا محصولات داخلی روی دست فروشندگان باقی بماند و به این ترتیب بازار راکدی را تجربه کنیم. در حالی که با وجود نیروی انسانی متخصص و کارآزموده‌ای که در ایران داریم باید به جایی برسیم که تولیدات‌مان در بازارهای اروپایی به فروش برسد نه این‌که به کارخانه‌ها مرجوع شود. این کارشناس اقتصادی تداوم رکود اقتصادی را مانعی بر سر راه‌های طرح‌های توسعه‌ای عنوان کرد و گفت: ادامه این روند نتیجه‌ای جز تعطیلی بنگاه‌های اقتصادی و متوقف شدن همه فعالیت‌های تولیدی نخواهد داشت. ضمن این‌که در چنین شرایطی کالاهای چینی بازار ایران را در اختیار خواهند گرفت و صنعت و تولید در ایران معنای خودش را همچون فعالیتش از دست می‌دهد. حق‌شناس همچنین به ظرفیت‌های اقتصادی ایران اشاره کرد و افزود: خوشبختانه کشور ما از نظر منابع طبیعی بسیار غنی است و ظرفیت‌های اقتصادی قابل توجهی را داراست. درصورتی که اگر مدیریت کارآمد و اصولی وجود داشته باشد قطعاً شاهد رشد و شکوفایی در همه عرصه‌ها خواهیم بود و این رکود موجود زیبنده کشوری با پتانسیل‌های اقتصادی نیست. به اعتقاد این مدرس دانشگاه هدف‌گذاری برای رشد 8 درصدی در اقتصاد بلندپروازانه و رویایی نیست چراکه اکنون در دوران پسابرجام به سر می‌بریم و با فراهم کردن شرایط مناسب برای سرمایه‌گذاری خارجی بدون شک رونق اقتصادی را تجربه کنیم. حق‌شناس لازمه عبور از رکود و رسیدن به رونق را اتخاذ سیاست‌های پولی و مالی مناسب و همچنین گسترش مناسبات اقتصادی با دیگر کشورها خواند. وی همچنین در پاسخ به این سوال که آیا دولت بازار را رها کرده که چنین رکودی را شاهد هستیم، اظهار داشت: دولت بازار را رها نکرده استو به بیان دیگر می‌توان گفت که دولت در بخشی از بازار دخالت نمی‌کند به عنوان نمونه بازار مسکن را در نظر بگیرید که این روزها بعد از پروژه مسکن مهر در رکود بی‌سابقه به سر می‌برد.دولت در این حوزه نمی‌تواند برنامه جامعی ارائه دهد و از این‌رو دخالت نکردنش بهتر از دخالت کردنش است.

حق‌شناس با تأکید بر رفع موانع تولید گفت: انتظار می‌رود که دولت به کمک بنگاه‌های اقتصادی بشتابد و واحدهای صنعتی تعطیل یا نیمه‌تعطیل را مجدد به چرخه تولید بازگرداند. وی خاطرنشان کرد: ارائه تسهیلات مناسب که منجر به نوسازی صنایع می‌شود در این راستا کمک‌کننده خواهد بود.

       تفکر ایدئولوژیک بر اقتصاد حاکم است

کمال اطهاری، کارشناس و پژوهشگر اقتصادی با انتقاد از وضعیت اسفبار رکود در اقتصاد به خبرنگار ما می‌گوید: مشکل رکود موجود ناشی از تفکر ایدئولوژیک جناح اصلی حاکم بر اقتصاد است. درواقع دولت در حوزه اقتصاد معتدل عمل نکرد چراکه اعتدال ترکیب مناسبی از برنامه و بازار است. وی با بیان این‌که دولت در شرایط کنونی به بازارسپاری می‌پردازد، تصریح کرد: متأسفانه این‌طور به نظر می‌رسد بلایی که از نظر اقتصادی بر سر دولت اصلاحات آمد بر سر این دولت نیز می‌آید و آن به بازارسپاری اقتصاد است که این اقدام تقلیل‌گرایی و تکرار تجربه تلخ گذشته است. اطهاری افزود: دولت باید برای اقتصاد برنامه‌ریزی مدون داشته باشد و کانال‌های اصلی و بخش‌های پیشرو، مجاری اصلی برای حرکت اقتصادی را شناسایی و تحرک اقتصادی ایجاد شود.

این کارشناس اقتصادی همچنین عنوان کرد: در شرایط کنونی بخش صنعت زمین‌گیر شده است و نمی‌تواند به ادامه فعالیت خود بپردازد از این‌رو انتظار می‌رود که دولت فکری به حال این بخش کند و با حمایت‌های مالی گامی در راستای خروج صنعت از رکود بردارد. اطهاری به مناطق آزاد نیز اشاره‌ای کرد و گفت: برای خروج از رکود به این بخش‌ها نیز باید توجه ویژه داشت و فقط نباید به فکر ارائه تسهیلات به بخش مسکن بود چراکه ادامه این روند دردی درمان نمی‌کند.

وی با تأکید بر این‌که باید برای خروج از رکود وقت و انرژی صرف کنیم، مطرح کرد: ادامه بازارسپاری به نفع اقتصاد نیست چراکه اگر مفید بود هر سال به یک اقتصاددان برای کشف شیوه جدید ساماندهی بازار، نوبل نمی‌دادند. این کارشناس اقتصادی مطرح کرد: برخی اقتصاددانان اعتقاد دارند که دولت باید سیاست انبساطی در پیش گیرد. این در حالی است که دولت برنامه مدونی ندارد و اتخاذ این سیاست‌ها راه به جایی نمی‌برد. امیدوارم در چارچوب برنامه ششم این مباحث اصلی مورد‌توجه قرار گیرد و اقتصاد از حالتی که اکنون به حال خود رها شده و سیاست‌گذاری سنجیده‌ای در این حوزه وجود ندارد، خارج شود.

       اقدامات نسنجیده دولت نهم و دهم

در ادامه به آلبرت بغزیان در تبیین دلایل رکود ایجاد شده در کشوربه خبر نگار« نوآوران» گفت: وقتی که بخش‌های تولیدی و صنعتی کشور به خوابی عمیق فرورفته‌اند چطور می‌شود انتظار داشت چرخ‌های اقتصاد بچرخد و مشکلی پیش نیاید. بغزیان افزود: عملکرد دولت قبل چنان ضربه‌ای به بخش‌های صنعتی و تولیدی وارد کرد که سال‌ها باید به حمایت از این بخش‌ها بپردازیم تا آسیب‌های زده شده جبران شوند. این کارشناس اقتصادی عدم توجه به تولیدکنندگان را امری تأسف‌بار خواند و گفت: اقدامات نسنجیده دولت‌های نهم و دهم موجب شد صنایع، زیان‌ده شده و پس از مدتی به مرز ورشکستگی برسند و تعطیل شوند. در این میان نباید از این نکته غافل شد که تعطیلی کارخانه‌ها بیکاری نیروی انسانی را به دنبال خواهد داشت. متأسفانه بسیاری از این افراد نیز سرپرستان خانوار هستند و بیکاری‌شان به معنای کاهش قدرت خرید است. بغزیان کاهش قدرت خرید مردم طی سال‌های اخیر را یکی از علل رکود ایجاد شده دانست و مطرح کرد: متأسفانه نبود منابع مالی مناسب برای خرید، خانواده‌ها را به سمت مصرف کالاهای بی‌کیفیت و ارزان قیمت چینی سوق می‌دهد و این یعنی مرجوع شدن تولیدات ایرانی به کارخانه‌ها. در چنین شرایطی وقتی که تولیدکنندگان نتوانند دخل و خرج‌شان را تراز کنند قطعاً نسبت به تعدیل نیروهایشان اقدام می‌کنند. وی راهکار خروج از رکود را ایجاد انضباطی مالی و اتخاذ سیاست‌هایی برای افزایش توان خرید مردم البته به نحوی که موجب بروز تورم نشود عنوان کرد. این کارشناس اقتصادی در پایان گفت: امیدواریم دولت تدبیر و امید با اتخاذ سیاست‌های مناسب و تدوین برنامه‌های مناسب موانع رشد و توسعه بخش‌های صنعت و تولید را از میان ببرد و شاهد آینده درخشان این حوزه‌ها باشیم.