قمار دار و دسته نیویورکی‌ها با برجام

بوئینگ و ایرباس؛ سر دوراهی آمدن یا نیامدن به ایران

پس از نهایی شدن برجام و خیز جهانی برای لغو تحریم ها علیه ایران، اولین زمزمه‌هایی که در این رابطه شنیده شد نوسازی ناوگان هواپیمایی ایران با ورود بیش از 200هواپیماهای جدید بود. از سوی دیگر، مقامات ایرانی نیز عنوان کرده بودند که قصد دارند فرودگاه‌های تهران را توسعه دهند و این شهر را به قطب هوایی خاورمیانه تبدیل کنند. این شنیده ها زمانی قوت گرفت که در سفر حسن روحانی رییس جمهوری اسلامی ایران به فرانسه پیش قراردادی جهت خرید 118 فروند هواپیمای مسافربری ایرباس میان دو کشور بسته شد.

  1. ۱ هفته،۳ روز قبل
  2. ۰
هواپیما
نوآوران -

 عباس آخوندی وزیر راه و شهرسازی زمستان سال گذشته در این باره گفت: «طرف فرانسوی (ایرباس) متعهد شده در سال جاری میلادی ۸ فروند و تا سال ۲۰۲۴ میلادی ۱۱۰ فروند هواپیما به ایران‌ایر تحویل دهد. در مجموع ۱۱۸ فروند هواپیما شامل ۴۵ فروند ایرباس ۳۲۰، ۴۵ فروند ایرباس از سری ۳۳۰، ۱۶ فروند ایرباس ۳۵۰ و ۱۲ فروند ایرباس ای ۳۸۰ خریداری شد. »  بر اساس اظهارات دست‌اندرکاران ارزش قرارداد با ایرباس ۱۰,۵ تا ۱۱ میلیارد دلار است.

 اصلی ترین مانعی که در نهایی شدن این قرارداد وجود داشت و می توانست در همان آغازین روزها موجب لغو آن شود این بود که در حدود 10درصد از قطعات ایرباس در آمریکا و شرکت بوئینگ ساخته می شد و قوانین تحریمی آمریکا علیه ایران و همچنین خالی ماندن دست بوئینگ از فرصت فروش هواپیما به ایران می توانست مانع اصلی ورود ایرباس‌ها به ایران شود.

 لذا مسئولان وزارت راه و شهرسازی برای برطرف کردن این مانع، مذاکرات غیر مستقیم را با شرکت هواپیما سازی بوئینگ جهت خرید هواپیما از این شرکت آمریکایی آغاز کردند. حدود یک ماه پیش خبرهایی مبنی بر نهایی شدن مذاکرات با بوئینگ به گوش رسید و حتی مقرر شد تا بیش از  30 درصد قطعات هواپیماهای بوئینگ و ایرباس در ایران تولید شود. این در حالی بود که شرکت ایرباس برای نهایی کردن قرارداد خود با ایران منتظر مجوز های وزارت خزانه داری آمریکا بود.

در حالی در روزهای گذشته نمایندگان آمریکا در تلاش برای ممنوعیت صدور مجوز فروش و تامین اعتبار برای خرید هواپیما توسط آمریکا برای ایران بودند، اما دولت باراک اوباما در روزهای پایانی عمر خود، تمام معادلات آنها را برهم زد.  روز گذشته خبرگزاری رویترز به نقل از یک منبع آگاه ادعا کرد «وزارت خزانه داری آمریکا مجوز فروش 106 فروند ایرباس را به ایران ایر صادر کرد.» همچنین اداره کنترل دارایی‌های خارجی بخش خزانه‌داری آمریکا، پیش از این مجوز لازم برای خرید ۱۰۶ فروند هواپیمای ایرباس را صادر کرده است.

 مجموع این اتفاقات سبب شد تا گمانه زنی ها پیرامون ورود بوئینگ به ایران نیز قوت بخشد.

 این اقدام اداره خزانه‌داری آمریکایی در شرایطی انجام گرفته است که دولت «باراک اوباما»، ماه های آخر خود را سپری می‌کند و در راستای توافق هسته‌ای انجام گرفته با ایران و به منظور برداشتن تحریم‌ها، چنین موافقتی صورت گرفته است. البته مجلس نمایندگان آمریکا هفته گذشته طرحی را تصویب کرد که پشتیبانی مالی بانک‌های آمریکای از فروش هواپیما به ایران را ممنوع می‌کند هرچند دولت کنونی آمریکا گفته است که این طرح مخالف توافق هسته‌ای است و آن را وتو می‌کند اما سخنگوی شرکت بوئینگ چند روز قبل ارسال هواپیمای ساخت این شرکت به ایران را منوط به تصمیم دولت جدید آمریکا عنوان کرده بود زیرا اگر بوئینگ در نهایت بخواهد به ایران بیاید باید تابع سیاست های دولت آتی ایالات متحده آمریکا باشد.  گزارش‌ها حاکی از آن است که شرکت آمریکایی بوئینگ به دنبال فروش 80 فرود هواپیما به ارزش 17.6 میلیارد دلار به ایران به صورت مستقیم و 29 جت مسافربری از طریق شرکت های لیزینگ به ایران است.

     خطر لغو برجام

با وجود آنکه بر اساس متن توافق هسته‌ای هیچ یک از کشورهای جهان حق ممانعت از فروش هواپیماهای جدید به ایران را ندارند اما آمریکا بر اساس قواعد یک طرفه خود تلاش کرده شرایط را در اجرای این توافق دشوار کند. یکی از اصلی ترین چالش‌هایی که دولت واشنگتن به دنبال آن است ممنوع کردن تامین مالی هواپیماهای جدید ایران از سوی شرکت‌های آمریکایی است. موضوعی که هر چند راهی طولانی تا تصویب شدن دارد اما به نظر می‌رسد از حالا تغییراتی را در شیوه نهایی شدن توافق‌های خرید هواپیما به وجود خواهد آورد.

در این بین وضعیت دو شرکت هواپیما‌ساز بزرگ جهان با یکدیگر متفاوت است. شرکت اروپایی ایرباس که از چند ماه قبل مذاکرات خود را با ایران آغاز کرده بود توانسته مجوزهای لازم از اوفک را نیز دریافت کند و به احتمال زیاد در آینده‌ای نه چندان دور نخستین هواپیماهای خریداری شده را به ایران‌ایر تحویل خواهد داد.

اوضاع برای بوئینگ اما متفاوت است این شرکت آمریکایی که حتی برای آغاز مذاکرات خود با ایران نیز با سنگ‌اندازی‌های جدی دولت ایالات متحده مواجه بود به دنبال تغییرات سیاسی این کشور احتمال دارد از حضور در بازار ایران باز بماند. موضوعی که قائم مقام وزیر راه و شهرسازی نیز به شکل تلویحی آن‌را تایید کرده است.

     ریسک عدم فروش هواپیما به ایران

البته با سخنان روز گذشته مقام معظم رهبری در خصوص نقض برجام با تحریم های جدیدی که قرار است در کنگره به تصویب برسد به نظر نمی رسد دولت آمریکا خطر کند و این طرح را امضا کند. زیرا نقض برجام از سوی آمریکا می تواند تبعات سنگینی را در عرصه جهانی برای آمریکا به همراه داشته باشد. همچنین وسوسه مالی چند ده میلیارد دلاری که فروش هواپیما به ایران برای آمریکایی ها و فرانسوی ها دارد می تواند یکی دیگر از عواملی باشد که دولت آینده  آمریکا در نهایت به آن رضایت دهد البته نباید عصبانیت فرانسوی ها از یانکی ها در صورت از بین رفتن این فرصت طلایی را نیز نادیده گرفت.

     سایر گزینه ها روی میز است

در این میان، با وجود این‌که براساس متن برجام، هیچ دولتی حق اعمال محدودیت برای ورود هواپیماهای نو به ایران را ندارد و توافق‌های ماه‌های پیش نیز این امر را اثبات می‌کند، اما منطق اقتصادی حکم می‌کند که ایران به دیگر گزینه‌های خود برای خرید هواپیما نیز فکر کند؛ گزینه هایی که شاید از اروپای شرقی‌یا آسیا باشند. بر این اساس، مقامات ایرانی با شرکت‌های هواپیماسازی میتسوبیشی ژاپن، هواپیمای ای‌تی‌آر‌ (ATR) ایتالیا، امبرائر برزیل، بمباردیه کانادا و شرکت هواپیماسازی کومک چین برای خرید هواپیما وارد مذاکره شده‌اند. البته در رابطه با شرکت چینی، وزیر راه و شهرسازی اعلام کرده است که «شرط ورود به این عرصه، به‌دست آوردن استانداردهای بین‌المللی خواهد بود.»

اصغر فخریه‌کاشان، قائم مقام وزیر راه و شهرسازی توضیح داده است: «مذاکرات با تمام فروشندگان هواپیما در حال انجام و تماس‌های مستمر برقرار است.»


خبرنگار: امیرحسین چرایی


نوشتارهای مرتبط

تازه های اقتصاد کلان