زیان ۱۰ هزار میلیاردی صنعت برق

خصوصی‌ سازی برق را با خود خواهد برد

در شرایطی که فشار فزاینده افزایش قیمت ها به همراه ثابت ماندن درآمدها در ایران هر سال شمار بیشتری از مردم را به زیر خط فقر هل می دهد، مسئولان وزارت نیرو مرتبا از ضرورت افزایش قیمت برق خبر می دهند.

  1. ۴ ماه،۳ هفته قبل
  2. ۰
برق
نوآوران -

به یک روایت، صنعت برق سالانه بیش از ۱۰ هزار میلیارد تومان زیان می دهد و بخش خصوصی که نزدیک به 60 درصد از برق کشور را تولید می کند، عامل اصلی فشار به این وزارت خانه برای افزایش قیمت هاست. دولت یازدهم تاکنون با برنامه این وزارتخانه برای افزایش قیمت برق مخالفت کرده است، اما به نظر نمی رسد این مخالفت ادامه دار باشد. برنامه دولت برای خصوصی سازی سایر نیروگاه های تولید برق دولتی دست کم نشان از آن دارد که قیمت ها دیر یا زود افزایش خواهند داشت. از سوی دیگر افزایش قیمت برق همواره به عنوان راه حلی مطمئن برای کنترل مصرف معرفی می شود. فاصله سه برابری مصرف برق خانگی در ایران نسبت به سایر کشورها و محدودیت های زیست محیطی از جمله دلایلی است که این راه حل را منطقی نشان می دهند. این تضادها دستیابی به راه حل سوم را ضروری نشان می دهند.

قیمت پایین به زیان فقر است

«محمدحسین جاویدی»، استاد دانشگاه فردوسی مشهد در این باره به «نوآوران» گفت: قیمت انرژی در ایران پایین است و اگر مسئولان دولتی بخواهند قیمت های فعلی را یکباره افزایش دهند، به مردم از لحاظ اقتصادی فشار زیادی وارد می شود. اگر در این کشور بنزین 10 درصد افزایش قیمت پیدا کند، قیمت حمل و نقل از جمله هزینه کرایه تاکسی 10 درصد و چه بسا بیشتر افزایش می یابد، در حالی که افزایش 10 درصدی قیمت بنزین، مجموع هزینه های راننده تاکسی را برای مثال 2 درصد بیشترخواهد کرد. اگر برق نیز گران شود، هزینه خدمات و کالاهای تولیدی به همین قیاس گران می شوند.

او ادامه داد: دولت اما درنهایت چاره ای جز پذیرش افزایش قیمت برق ندارد. در این شرایط هر واحدی که بیشتر مصرف کند، پول بیشتری پرداخت می کند. نباید این تصور ایجاد شود که افزایش قیمت برق به زیان اقشار فرودست است، اگرچه این افزایش بها باید با کمک هزینه هایی جبران شود. در حال حاضر که قیمت برق پایین است، این قیمت بیش از همه به سود طبقه فرادست است. ضرر اصلی پایین نگه داشتن قیمت برق به ضرر گروه های فقیرتر جامعه است، چرا که یارانه دولتی به کالایی اختصاص پیدا می کند که این گروه ها در حد نیازشان مصرف می کنند، و گروه های ثروتمندتر جامعه بیشتر از آن استفاده می کنند. در واقع دولت یارانه قابل توجهی به ثروتمندان پرداخت می کند، یعنی کسانی که نیازی به دریافت یارانه ندارند. به علاوه این شرایط به زیان صنعت برق و رفاه اجتماعی هم است. رفاه اجتماعی به کسر مجموع هزینه های یک فعالیت از درآمدهای حاصل از آن فعالیت اطلاق می شود. اگر تولید برق 100 تومان هزینه بردارد و 200 تومان به فروش برسد، 100 تومان سودآوری داشته است. این سود خرج تولید بیشتر و اشتغالزایی و درنهایت رفاه اجتماعی می شود.

جاویدی با اشاره به ضرورت حرکت به سمت استفاده از انرژی های تجدیدپذیر در تولید برق، گفت:  با توجه ارزان بودن سوخت های فسیلی در ایران، شاید استفاده از گاز و نفت در تولید برق به نسبت استفاده از انرژی های آبی و بادی ارزان تر تمام شود، اما در نهایت با توجه به محدودیت ظرفیت های محیط زیست باید به به شکلی هوشمندانه به سمت استفاده از انرژی های نوحرکت کنیم.

این استاد دانشگاه با اشاره به افزایش قیمت نفت به 100 دلار در سال های گذشته، گفت: افزایش قیمت نفت در سال های گذشته بازی غرب بود، چراکه باعث شد قیمت تمام شده برق توسط انرژی های تجدیدپذیر توجیه پذیر شود و این مساله کمپانی های غربی را به سمت استفاده از انرژی های نو سوق داد. اگر سرمایه گذاری بداند روشی 20 درصد سود دارد و روشی دیگر 25 درصد، به دنبال تولید برق با بهره 25 درصد می رود. ما در سال های نفت 100 دلاری زیان می دیدیم و به دنبال انرژی های تجدیدپذیر نرفتیم و کماکان برای تولید انرژی از سوخت های فسیلی استفاده می کنیم که ارزان تر و ساده تر فراهم می شود. اما در نهایت باید به دنبال به دست آوردن انرژی های نو برویم تا این انرژی ها کم کم جایگزین سوخت های فسیلی شوند.

او افزود: در شرایطی که قیمت ها واقعی شوند، سرمایه گذاری برای تولید برق بیشتر می شود و صنعت برق توسعه پیدا می کند. متاسفانه نه صنعت برق و نه مصرف برق در دولت های نهم و دهم توسعه پیدا نکردند. دلایل توسعه نیافتگی صنعت برق روشن است، اما مصرف برق توسعه پیدا نکرد، چرا که کارخانه ها و صنایع یکی پی از دیگری تعطیل شدند و کالاهای وارداتی جامعه را تسخیر کردند.

جاویدی در ادامه بیان کرد: زمانی که قیمت برق گران شود، سرانه مصرف خانواده های ایرانی کاهش پیدا می کند و محدودیت های زیست محیطی چاره جز انتخاب این راه نمی گذارد. متوسط مصرف برق به ازای تولید ناخلص ملی در ایران سه برابر میزان جهانی است. مصرف گاز ما برابر با مصرف گاز اتحادیه اروپاست. کشور ما در 3، 4 سال گذشته به عنوان بزرگترین تولید کننده گار، از واردکنندگان بزرگ گاز نیز بوده است چرا که دولت گاز را با قیمت دولتی به همه روستاها و شهرها می رساند. دولت می تواند گاز را به قیمت آزاد به روستاها برساند، اما از آن سو تضمین دهد که محصولاتشان را به قیمت قابل توجهی خریداری کند.

دولت های نامتعهد

او با تایید متعهد نبودن دولت ها به تضمین هایی که به مردم می دهند، گفت: مشکل اصلی در بی قانونی و حاکمیت سلیقه فردی بر کشور است. به همین دلیل دولت هر زمان پولی را از مردم می گیرد، آن را باز نمی گرداند. اگر دولت خود را به تعهداتش متعهد بداند و بدون فکر برنامه ریزی نکند، می تواند آن چیزی را که پس گرفته است، بازگرداند. اما چون در کارها برنامه ریزی نداریم، شکست می خوریم. برای نمونه هزینه تامین یارانه فعلی آنقدر بالاست که دولت برای تامین آن مجبور است از بودجه های عمرانی برداشت کند.

این استاد دانشگاه ادامه داد: می توان برنامه های این چنینی را مرحله به مرحله انجام داد. ابتدا از یک استان شروع کرد و به ترتیب آن را در کشور اشاعه داد. مثلا مسئولی تصمیم می گیرد که فلان تجهیز مدرن را در کشور پیاده کنند، در حالی که از اساس برنامه ریزی نشده است این تجهیز چقدر هزینه دارد و چند درصد از مزایایش قابل استفاده است.  همین رویه بی برنامگی باعث می شود که اگر وزیر نیرو به فلان انرژی علاقه داشته باشد، از وزارتخانه متبوعش بخواهد بر روی آن انرژی سرمایه گذاری کند.

جاویدی در عین حال گفت: در ایران برق ارزان تر از همه جا در اختیار کشاورزان قرار می گیرد. حال فرض کنید کشاورزی با این برق دولتی هر کیلو هندوانه را 500 تومان به عمل می آورد و 600 تومان به تاجر می فروشد و تاجر هم آن را یک هزار تومان به خارج از کشور صادر می کند، اما اگر هزینه هندوانه تولیدی را با قیمت واقعی برق محاسبه کنیم، متوجه می شویم که با هزینه ای بالغ بر 1500 تومان به عمل آمده است. بدین ترتیب ما در واقع 500 تومان به کشورهای همسایه یارانه داده ایم. تا زمانی که قیمت ها واقعی نشوند، زمینه این گونه قاچاق ها از بین نمی رود، همانطور که ما در حال حاضر با پدیده قاچاق برخی از میوه ها رو به رو هستیم. پدیده قاچاق بنزین نیز با افزایش قیمت این سوخت تا سطح کشورهای همسایه حل شد.