گمانه‌زنی درباره زمان انحلال اتحادیه صادرکنندگان نفت

اوپکِ از دست رفته

مرتضی مدنی: مجادله نفتی ایران و عربستان باعث شده است که دست کم سه نشست پیشین اوپک بی‌نتیجه خاتمه یابد و تحلیلگران پایان اثرگذاری این سازمان بر معادلات بازار نفت را پیش بینی کنند. پایگاه خبری «اویل پرایس» به تازگی در همین رابطه نوشته است که اوپک دیگر منسجم عمل نمی‌کند و ‌از آنجایی که این سازمان نفتی هدف اصلی خود را دنبال نمی‌کند، هیچ کس از انحلال آن تعجب نخواهد کرد.

  1. ۴ ماه،۲ هفته قبل
  2. ۰
نفت
نوآوران -

کشورهای عضو اوپک در آخرین نشست این سازمان نفتی در خردادماه امسال نتوانستند به توافقی در راستای اتخاذ سیاست واحد درباره تعیین سقف تولید کشورهای عضو دست پیدا کنند. شکست در دستیابی به توافق تعیین سقف تولید‌‌ همان زمان به کاهش قیمت نفت به زیر ۵۰ دلار منجر شد.

گروهی از تحلیلگران بازار نفت معتقدند تعیین سقف تولید یا توافق برای توقف افزایش تولید در بین کشورهای عضو اوپک می‌تواند در بلند مدت مازاد عرضه نفت خام به بازار را کاهش دهد و با افزایش تدریجی قیمت نفت به اقتصاد کشورهایی که بخش زیادی از درآمدشان به درآمدهای نفتی وابسته است، کمک کند.

اعضای اوپک در نشست دوحه قطر در فروردین ماه ۹۵ نیز در تعیین سقف تولید نفت برای کشورهای عضو این سازمان شکست خوردند. عربستان سعودی در جریان نشست یاد شده از ایران خواسته بود تا در طرح فریز نفتی که از طرف این کشور و روسیه ارائه شده بود، همکاری کند، اما ایران در پاسخ به این طرح اعلام کرد تا زمانی که تولیدات خود را به میزان پیش از تحریم‌ها بازنگرداند، به طرح توقف تولید نمی‌پیوندد.

ایران پیش از اعمال تحریم‌های غرب روزانه 2.5 میلیون بشکه نفت به بازار عرضه می‌کرد. تحریم‌های هسته‌ای عرضه روزانه نفت ایران را به حدود یک میلیون بشکه کاهش داد، اما این رقم پس از توافق هسته‌ای به ۲ میلیون بشکه در روز رسیده است. ایران هم اکنون روزانه 3.8 میلیون بشکه نفت تولید می‌کند و شماری از مقام‌های وزارت نفت ادعا کرده‌اند ایران قصد دارد سقف صادرات نفتی خود را به بیش از ۴ میلیون بشکه در روز افزایش دهد.

بدیل شورای همکاری

اویل پرایس در گزارش اخیر خود ادعا کرده است ادامه اختلاف ایران و عربستان در اوپک موجب خواهد شد که کشورهای حوزه خلیج فارس سیاست‌های نفتی خود را از طریق تقویت شورای همکاری این خلیج به پیش ببرند.

این پایگاه خبری با اشاره به سابقه تاریخی اعمال قدرت کشورهای عضو اوپک بر قیمت نفت، نوشته است: این سازمان نفتی دیگر منسجم عمل نمی‌کند و این اختلاف و بحث در میان کشورهای عضو مفید نیست. علاوه بر این، پیدایش تولیدکنندگان نفت غیرمتعارف با چرخه تولید کوتاه اوپک را در تاثیرگذاری برقیمت‌ها ناتوان کرده است. از سویی در پی کاهش قیمت نفت، کشورهای عضو اوپک به دنبال تامین مالی بودجه‌های خود هستند و درنتیجه نمی‌توانند به دیگر کشور‌ها کمک اقتصادی داشته باشند. فاصله جغرافیایی بین کشورهای عضو نیز هرگونه اقدام هماهنگ را برای آن‌ها دشوار ساخته است.

براساس این گزارش، از آنجایی که ایران و عربستان در چند جلسهٔ اخیر اوپک مواضعی در مخالفت با یکدیگر اتخاذ کرده‌اند و هر یک طرح پیشنهادی طرف مقابل را رد می‌کند، اوپک تاکنون به نتیجه قاطعی نرسیده است. تلاش مشترک روسیه و اوپک نیز برای تثبیت سقف تولید به شکست انجامیده است، چرا که عربستان با اجرای هرگونه پیشنهاد بدون حضور ایران مخالف است.

این رسانه در بخش دیگری از این گزارش پیش بینی کرده است: از آنجایی که اوپک دیگر هدف اصلی خود را دنبال نمی‌کند هیچ کس از انحلال آن متعجب نخواهد شد. کشورهای حوزه خلیج فارس با تقویت شورای همکاری خلیج فارس وظایف خود را به نحو دیگری انجام خواهند داد. این کشور‌ها از جمله بحرین، کویت، عمان، قطر و امارات متحده عربی از جمله تولیدکنندگان اصلی نفت هستند که حدود ۴۰ درصد از کل ذخایر نفت جهان را دارا هستند. آن‌ها با توجه به عقاید مشابه، وابستگی به فروش نفت و فاصلهٔ جغرافیای کم می‌توانند به یکدیگر کمک کنند. با‌‌ رها کردن سیاست تغییر و دست کاری در قیمت‌های نفت، این کشور‌ها شاید بتوانند عملکرد بهتری داشته باشند. آن‌ها باید تاثیر خود را به شرکت‌های عظیم نفتی از جمله سعودی آرامکو، قطر پترولیوم و کویت پترولیوم افزایش دهند، چرا که اتحاد این ۳ شرکت می‌تواند به طور چشم گیری سهم بازار را در آسیا افزایش دهد.

اویل پرایس همچنین نوشته است: اکنون که کشورهای قوی اوپک همزمان با بحران نفتی بی‌سابقه در راه رسیدن به منافع خود ناکام هستند، بدیهی است که سود زیادی نصیب کشورهای ضعیف‌تر اوپک نمی‌شود. کشورهای اصلی تولید کننده نفت به شدت بر درآمد نفت خود متکی هستند. کاهش شدید قیمت نفت، این کشور‌ها را در برابر حملات تروریستی و مخالفت‌های سیاسی آسیب‌پذیر کرده است.

تکروی یا انسجام                                                                               

 «آلبرت بغازیان»، اقتصاددان و استاد دانشگاه در این باره به «نوآوران» گفت: اولین هدف تشکیل اوپک تامین امنیت انرژی بوده است، اما در عین حال موضوعیت خودش را از دست داده است. تامین امنیت انرژی یکی از دغدغه‌های کشورهای توسعه یافته بعد از جنگ جهانی دوم بود. آن زمان این نگرانی وجود داشت که کشورهای عرضه کننده نفت به هر دلیلی عرضه نفت را متوقف کنند و رشد اقتصادی کشورهای توسعه یافته را خدشه دار کنند. در واقع غربی‌ها از حامیان اصلی تشکیل اوپک بودند.

او ادامه داد: پس از تشکیل اوپک قیمت نفت از بشکه‌ای ۲ دلار به بشکه‌ای ۱۱ دلار افزایش یافت که نشان داد تشکیل این نهاد به سود اعضاء نیز بوده است. بعد‌ها هم قیمت نفت به ۲۵ دلار و حتی بیش از ۱۰۰ دلار رسید، اما حرکت کشورهای توسعه یافته به سمت استفاده از انرژی‌های پاک و کاهش تقاضای نفت بخاطر نفت شیل در آمریکای شمالی باعث شد قیمت‌ها دوباره سقوط کند. البته در حال حاضر خطری امنیت انرژی در جهان را تهدید نمی‌کند، چرا که اگر کشوری عرضه نفت به بازار را متوقف کند، دیگر کشور‌ها بلافاصله این کمبود را جبران می‌کنند که این موضوع به افزایش یکباره ذخایر نفتی در دهه‌های گذشته باز می‌گردد.

این کار‌شناس اقتصادی با اشاره به بالا گرفتن مجادلات منطقه‌ای ایران و عربستان درسال‌های گذشته، گفت: اختلاف بین اعضای اوپک به خصوص اختلاف بین ایران و عربستان بهای انرژی را پایین نگه می‌دارد. اتفاقات یکسال گذشته نشان داده است که اوپک در زمینه کنترل قیمت‌ها نتوانسته است به اهداف مطلوب دست پیدا کند، زیرا اعضای این نهاد نفتی انسجام کافی را ندارند. متاسفانه اعضاء این درک بلند مدت را ندارند که سود اوپک در انسجام است نه تکروی.

حافظه تاریخی

 «نرسی قربان»، تحلیلگر ارشد مسائل انرژی اما با رد امکان انحلال سازمان اوپک تاکید کرد کارشناسانی که انحلال اوپک را پیش بینی می‌کنند، از حافظه تاریخی خوبی برخوردار نیستند. او در گفتگو با «نوآوران» بیان کرد: یکی از دلایل پیش‌ بینی انحلال اوپک این است که پیش بینی کنندگان به تاریخ نگاه نمی‌کنند. ما به خاطر داریم که ایران و عراق که هر دو از پایه گذاران اوپک بودند، به مدت ۸ سال جنگیدند. عراق از پایه گذاران اوپک، یکی دیگر از کشورهای عضو اوپک یعنی کویت را تسخیر کرد، اما اوپک هنوز پابرجاست.

این کار‌شناس اقتصادی تصریح کرد: اگر رسانه‌ای مدعی می‌شود اوپک بخاطر اختلاف ایران و عربستان منحل می‌شود، به این خاطر است که حافظه تاریخی ندارد. البته اوپک تقریبا اثرگذاری‌اش را از دست داده است. نه اینکه این اثرگذاری را امروز از دست داده باشد، بلکه این اتفاق به تدریج در ۳۰ سال گذشته به وقوع پیوسته است و این موضوع به عدم تاثیرگذاری بر سقف تولید اعضاء، ناتوانی از کنترل قیمت‌ها در بازار و مسائل سیاسی باز می‌گردد، اما به نظر می‌آید اعضاء بر این باورند که وجود اوپک در‌‌‌نهایت به سود آنهاست. البته روشن است که اختلاف اخیر ایران و عربستان باعث شده است اوپک نتواند آنطور که باید و شاید در معادلات بازار نفت تاثیرگذار باشد.

نوشتارهای مرتبط

تازه های نفت و انرژی