سن ازدواج در یک روند صعودی

زنگ خطر افزایش سن ازدواج

آمارهای ارائه شده در رابطه با سن ازدواج در ایران در سال های اخیر دستخوش تغییرات زیادی شده و گویای بالا رفتن سن ازدواج در میان جوانان است. سن ازدواج بازتاب تحولات در عرصه های گوناگون اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در جامعه نظیر رشد شهرنشینی، بالا رفتن سطح تحصیلات به ویژه تحصیلات زنان، و تمایل به کسب درآمد و اشتغال در میان زنان و در کل نتیجه تغییرات کلان در سطح جامعه است. پدیده افزایش سن ازدواج نه فقط در ایران، بلکه حتی در کشورهای توسعه‌یافته و صنعتی اروپا و امریکا نیز مشاهده می‌شود اما این تغییرات در همه کشورها و مناطق ناشی از دلایل مشابه نیست و تغییرات آن در هر جامعه به فراخور شرایط اقتصادی و اجتماعی و سیاسی آن است.

  1. ۱ ماه،۱ هفته قبل
  2. ۰
ازدواج
نوآوران -

اهمیت ازدواج

ازدواج، یکى از اساسى ترین و حساس ترین مقاطع زندگى انسان به شمار مى رود. انسان بنابر سرشت و ماهیت وجودى اش و در پاسخ به نیازهاى غریزی و فطری  از انزوا فراری بوده و نیاز به داشتن همدم و همراه در زندگی او را به حضور در جمع و ازدواج تشویق می کند. از دیدگاه جامعه شناسی، ازدواج یک قرارداد و مبادله اجتماعى و ضامن بقا و تداوم نسل بشر است. ارمکی(1386) معتقد است که در جوامع گوناگون اساساً فلسفه تشکیل خانواده و اهداف و انگیزه های ازدواج متفاوت است؛ گریز از تجرد، میل به داشتن فرزند، تمایل به ارتباط با جنس مخالف و ارضای غریزه جنسی، نیاز به آرامش و... . ازدواج علاوه بر پاسخ گویی به نیازهای جنسی و عاطفی فرد، نیازهای اقتصادی، ارتباطات اجتماعی و فرهنگی او را نیز سامان می بخشد. ازدواج به عنوان هنجاری پذیرفته شده در همه کشورهای دنیا مطرح است، از این رو، به لحاظ اجتماعی و فرهنگی بی توجهی والدین نسبت به ازدواج فرزندان، امری ناپسند به شمار می آید؛ چرا که بقای خانواده در گرو بقا و ساماندهی ازدواج است.

سن ازدواج و عوامل موثر بر آن

معمولاً در همه جوامع برای ازدواج، یک پایه سنی حداقلی وجود دارد که در قوانین مدون و یا غیرمدون در نظر گرفته می شود و افراد تا پیش از رسیدن به آن، به برقراری پیوند زناشویی مجاز نیستند. این پایه سنی معمولاً همزمان با بلوغ جنسی، یا اندکی پیش یا پس از آن تعیین می گردد. ولی به دلیل آنکه ازدواج به عنوان شیوه بهنجار ارضای این نیاز، تنها بعد زیستی ندارد و مانند سایر امور انسانی، با فرهنگ جامعه شکل گرفته و جهت می یابد، معمولاً افزون بر بلوغ جنسی، باید فرد توانمندی لازم برای اداره امور خانواده را داشته باشد و به تعبیری، به بلوغ عقلی، فکری و اقتصادی رسیده باشد، به گونه ای که فرد بتواند در نظر عرف و قانون، مسئولیت تعهدهای خویش را در قبال دیگران بپذیرد. بدین ترتیب، سن ازدواج در هر جامعه ای بر حسب شرایط محیطی، اقتصادی و فرهنگ خاص آن جامعه تبیین می گردد. عوامل موثر بر سن ازدواج ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند و تداخل بین آنها اجتناب ناپذیر است اما در کلیت این عوامل به چهار دسته تقسیم می شود:1. عوامل جسمی و روانی 2. عوامل اجتماعی 3. عوامل اقتصادی 4. عوامل فرهنگی که هرکدام از این عوامل به نحوی بر سن ازدواج اثر می گذارند و تغییرات منفی در آن موجب افزایش سن ازدواج می شود.

افزایش سن ازدواج یک مساله جهانی

در کشورهای در حال گذار در شرق اروپا، آسیای مرکزی و غربی، متوسط سن برای ازدواج نخست، اندکی تغییر یافته است. به گزارش سازمان ملل متحد، دراین مناطق، سن ازدواج برای زنان و مردان در قیاس با کشورهای غرب اروپا پایین تر است. زنان به طور کلی بین ۲۲ تا ۲۳ سال و مردان در سنین ۲۴ تا ۲۷ سال ازدواج می کنند. متوسط سن ازدواج نخست برای زنان در دو منطقه ی آسیای جنوبی و در اکثر کشورهای منطقه سفلی صحرای آفریقا هم چنان ۱۸ و ۱۹ سال باقی مانده است. با این حال در جنوب آفریقا متوسط سن ازدواج نخست هم برای زنان و هم برای مردان از جمله سن های ازدواج در جهان است.این امر می تواند بازتاب رواج پیوندهای توافقی و یا تعویق ازدواج به دلیل مهاجرت مرد باشد. در آسیا ( جدا از مناطق جنوبی آن) زنان و مردان در میانگین۲۰ سالگی به بالا ازدواج می کنند . گزارش سازمان ملل متحد حاکی از آن است که بالا ترین متوسط سن ازدواج در آسیای جنوب شرقی به سنگاپور( با ۲۷ سال برای زنان و به طور تقریبی ۳۰ سال برای مردان) تعلق دارد. طبق همین گزارش، در آسیای غربی، متوسط سن ازدواج برای تمامی کشورهای این منطقه ۲۳ سال برای زنان و ۲۷ سال برای مردان است. اما این ارقام در کشورهای حوزه ی دریای کاراییب برای زنان ۲۸ سالگی و مردان ۳۰ سالگی اعلام شده است. رواج پیوندهای توافقی می تواند گواهی بر ازدواج ها در سنین بالا در این کشوها باشد. در آمریکای لاتین نیز متوسط سن ازدواج نخست برای زنان حدود ۲۳ سال است. بر اساس گزارش های یاد شده از سال ۱۹۸۰ سن ازدواج به طور تقریب در همه جا البته با افزایشی کند در بسیاری از کشورهای در حال توسعه فزونی یافته است. بیشترین افزایش سن برای ازدواج های مرتبه ی نخست در کشورهای توسعه یافته، با یک متوسط افزایش سه سال برای زنان و چهار سال برای مردان در مناطق توسعه یافته خارج از اروپا مشاهده می شود.

آخرین سرشماری نشان می ‌دهد 11 میلیون و 240 هزار نفر در سنین بالا هستند که هنوز ازدواج نکرده ‌اند؛ از این بین 5 میلیون و 570 هزار مرد و 5 میلیون و 670 هزار زن هستند. براساس آمارهای کنونی، سن ازدواج در کشور پنج سال افزایش یافته است که باید تلاش شود حداقل ۲ سال آن را کاهش دهیم تا به نرخ مطلوب باروری یعنی ۲،۱ درصد برسیم. اگر کاهش سن ازدواج درکشور رخ ندهد، درسال ۱۴۳۰ نرخ باروری صفر و پس از آن نیز منفی خواهد شد که این امر مشکلات عدیده ای در حوزه فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و امنیتی ایجاد خواهد کرد.

سیاست‌گذاری درست برای تسهیل امر ازدواج

جامعه ایرانی با وورد به حیات اجتماعی ملازم با نظم مدرن تحولات و دگرگونی هایی را از سر گذرانده و چنانچه این تحولات بدون برنامه ریزی و پیش بینی اتفاق افتد و شرایط جامعه چه به لحاظ اقتصادی و چه به لحاظ اجتماعی و فرهنگی آماده پذیرش چنین تحولاتی نباشد تبعات منفی آن از دستاورهای آن بیشتر خواهد بود. بنا بر عللی که در بالا ذکر شد و عوامل موثر در بالا رفتن سن ازدواج بیان شد به نظر می رسد که برنامه ریزان و سیاست‌گذاران کشور باید به دنبال برداشتن موانع مسیر ازدواج و تسهیل شرایط تشکیل خانواده باشند و هرچه که این از میان برداشتن جنبه زور و اجبار کمتری داشته باشد و از شعارزدگی برای تبلیغ به دور باشد نتایج بهتری را می توان شاهد بود.


خبرنگار: آسو جواهری