سوسن شریعتی

من کدامم!

  1. ۳ ماه،۱ هفته قبل
  2. ۰
من کدامم!
نوآوران -

بعد از مرگ شریعتی تا امروز مدام کتاب‌های او را خوانده‌ام، حدود سی و خرده‌ای سال و هر بار به دلیلی، مراجعه‌ای که از نوجوانی شروع شده تا میانسالگی ادامه داشته، مدتی که یک زندگی طی آن رقم می‌خورد، ترکیبی از تجربیات غریب: جوانی، انقلاب، تجربه پرتاب شدگی به غرب، غربت، تجربه شهروند شدن، تجربه میانسالی و ... هربار خوانده‌ام به دلیلی: یک‌بار خوانده‌ام تا بفهمم میراثم چیست، یک‌بار برای این‌که بدانم چرا انقلاب شد؟ بار دیگر برای این‌که ببینم چه مواجهه‌ای می‌توانم با تجربه غرب و ریشه‌کن شدن داشته باشم، چه نسبتی با دین، چه نسبتی با قدرت و غیره. تجربه به من تعمیم‌پذیر است. به تقسیم‌بندی که شریعتی از آثارش دارد دقت کنید: اسلامیات، اجتماعیات و کویریات. این‌ها هر بار با توجه با حال و هوا‌ها تیراژ پیدا می‌کند. مثلا در دهه‌60 اسلامیات شریعتی تیراژ بالاتری دارد. در زمان حیات خودش در دهه‌50 اجتماعیات تیراژ بیشتری داشته. امروز می‌بینیم که کویریات شریعتی پرفروش‌ترین آثار او است. طی این سه-چهار دهه تقریبا سه نسل، هر‌بار به دلیلی شریعتی را خوانده‌اند.

یکی از دلایلش خصلتی است در تفکر شریعتی، اندیشه‌ای که در پیوند مدام و مستقیم با زندگی، در پیوند با «خود‌»‌های متعدد ما، خود اجتماعی ما «‌در نسبتی پر تنش با قدرت با جامعه، با دیگری‌»، خودِ دینی ما «‌تنش کفر و ایمان، اسلامیت، شیعه...‌» و خود کویری آزاد و مستقل و خود بنیاد که به تعبیری شریعتی در جستجوی ابداع حقیقت خویش است بی‌دخالت هیچ‌کس و این پرسش مدام که «‌من کدام است؟‌». جامعه ما مثل این است که هر‌بار در هر نسبتی که با خودش برقرار می‌کند، باز شریعتی را رو‌به‌روی خود می‌بیند. در سال‌های اول انقلاب، سال‌های، 56‌-57 برخی از آثار شریعتی از جمله «‌شهادت‌» صد هزار تیراژ داشته است.15 سال بعد من در روزنامه‌ای به نقل از ناشری عرب خواندم که «‌بازگشت به خویش‌» شریعتی در مصر صد‌هزار تیراژ پیدا کرده است. امروزه می‌شنویم که «‌کویر‌» شریعتی که در سال 48، زمانی‌که چاپ شد، به زحمت به دو یا سه هزار تیراژ رسید، به خصوص در دهه‌90 و آخر دهه‌80 در همین جامعه‌ای که می‌گوییم تیراژ کتاب 700 نسخه شده و می‌گوییم کسی کتاب نمی‌خواند دو‌-‌سه بار در سال تجدید چاپ می‌شود، «‌هبوط‌» و «‌گفت‌و‌گو‌های تنهایی‌» هم به همین صورت. شریعتی به نوعی نقش دماسنج پیدا کرده است. چرا کویریات امروز بیشتر خوانده می‌شود؟ برای این‌که امروز نسل جدید بیشتر از همه‌وقت درگیر «‌خویشتن‌»ی است که دیگر به نام هیچ «‌مایی‌» بسیج نمی‌شود و در پی کشف و فهم آن «‌من‌»ی است که با پرسش و نقد از آن منِ اجتماعی، دینی و سنتی آغاز می‌کند. برای همین است که می‌رود سراغ شریعتیِ کویریات. همان جایی که پرسش اصلی همین است «‌من کدامم؟‌» یا به تعبیر خود شریعتی جایی که «‌من هستم بی دخالت هیچ‌کس‌».