حسین شیخ الاسلام در گفتگو با نوآوران

عربستان از مردم سالاری ایران می ترسد

  1. ۶ ماه قبل
  2. ۰
عربستان از مردم سالاری ایران می ترسد
نوآوران -

گروه دیپلماسی - هادی آذری: علی­رغم این که دیپلماسی فعال ایران در دو، سه اخیر، باعث ترمیم روابط کشور با بسیاری از کشورهای جهان از جمله کشورهای غربی شده است، با این حال رابطه ایران از قضا با کشورهایی اسلامی از جمله ترکیه و عربستان در بازه زمانی مشابه و علی­الخصوص در ماه­های اخیر روبه سردی گذاشته است. در این میان، عربستان با قطع روابط دیپلماتیک­اش به نظر بیشتر از دیگر کشورهای منطقه، به خصومت و تقابل­اش با ایران جامه عمل پوشانده است. حسین شیخ­الاسلام کارشناس مسائل خاورمیانه و مشاور بین­الملل رئیس مجلس شورای اسلامی در گفتگو با نوآوران، مردم­سالاری دینی را پیشرفت­های علمی و فناورانه ایران از جمله دست­یابی به فناوری هسته­ای را دلایل اصلی هراس عربستان از ایران و واکنش­های غیرمنطقی این کشور نسبت به ایران می­داند. آن­چه در ادامه می­خوانید، مشروح گفت­وگوی نوآوران با این کارشناس مسائل بین­الملل است.

علی­رغم موفقیت دستگاه دیپلماسی ایران در برقراری ارتباط با کشورهای غربی، چه عاملی باعث می­شود که کشوری مانند عربستان تصمیم به قطع روابط دیپلمایتک خود با ایران بگیرد؟

عربستان دو ویژگی مردم­سالاری و دین­سالاری ایران را تهدیدی برای خود می­داند. از آن­جا که سیستم عربستان شاهنشاهی بوده و انتقال قدرت به­صورت موروثی صورت می­گیرد، هیچ کدام از معیارهای شایستگی، عقلانیت، منطق، رای مردم  و نهادهای مردنی در آن جایی ندارد. فقدان این ویژگی­ها در ساختار قدرت و نظام سیاسی عربستان، این کشور را در برابر ایران حساس می­کند زیرا در ایران هم عقلانیت، هم رای مردم و هم دین در قالب ولایت فقیه نقش تعیین­کننده­ای در اداره کشور ایفا می­کنند. از دیگر سو، هرچه عربستان یا بیان دقیق­تر شاهنشاهی صعودی، بیشتر به این واقعیت­ها اعتراف کند، خود را انزوای بیشتری می­بیند. مساله برجام و تعامل بیشتر با غرب نیز مزید بر علت می­شود. حالا نه این که غربی­ها نظام جمهوری اسلامی ایران را قبول داشته باشند ولی گاهی اوقات مسائلی پیش می­آید که غربی­ها نیز به خاطر نیازشان به ایران مجبور به اعتراف به این واقعیت­ها می­شوند. به­عنوان مثال، بعد از به سرانجام رسیدن برجام، کشورهای غربی ناگزیر شدند تا به برخی واقعیت­ها از جمله نقش مجلس در تعیین سرنوشت کشور اقرار کنند. یا در سطح منطقه نیز هرگاه تمام نقشه­ها و برنامه­های­شان به بن­بست می­خورد، ناچار می­شوند به قدرت ایران اعتراف کنند. وقتی ما در حوزه­­های گوناگونی از جمله علمی، فناوری و انرژی هسته­ای پیشرفت داریم، کشورهای غربی ناگزیر از تائید این پیشرفت­ها هستند که همه این­ها دلیل و علتی می­شود برای خصومت عربستان با ایران. در واقع، به­علت ضعف­های داخلی است که عربستان حتی نمی­تواند یک دموکراسی نیم­بند در عراق را تاب بیاورد. این دموکراسی نوپایی که در عراق شکل گرفته و مذاهب و اوقام مختلف شیعه و سنی، کرد وعرب در آن با هم هم­زیستی دارند، برای عربستان سم است. به همین دلیل عربستان از هیچ گونه اقدامی از جمله تقویت و تجهیز گروه­های تروریستی و اختلاف­افکنی برای ناکارآمد نشان دادن نظام سیاسی عراق دریغ نمی­کند.

آیا مداخله عربستان در سوریه از طریق کمک به گروه­های تروریستی از جمله داعش را می­توان در راستای مقابله با شکل­گیری نظام­های دموکراتیک در منطقه دانست؟

در سوریه عاملی دیگری وجود دارد که عربستان را به مداخله وامی­دارد. در واقع، اگر بحران سوریه از طریق راه­حل سیاسی که همه دنیا نیز از آن به عنوان تنها گزینه ممکن برای حل بحران سوریه یاد می­کنند، حل شود، این مساله عربستان را نگران می­کند. راه حل سیاسی به معنای مذاکره و گفت­وگو و کنار گذاشتن گزینه نظامی است که مترادف با دموکراسی است. به عبارت دیگر، این که هر کسی سهم خودش را از قدرت داشته باشد و هر گروهی به اندازه وزن سیاسی خود در قدرت و اداره قدرت سهیم باشد، این مساله اصلا در قاموس شاهنشاهی صعودی جایی ندارد. زیرا اگر قرار باشد هر کسی سهم خود را داشته باشد، دیگر نقش شاه بی معنا می­شود. این در حالی است که در عربستان مردم هیچ نقشی در انتخاب شاه نداشته و تنها می­توانند با او بیعت کنند زیرا شاه نماینده خدا بوده و همه ثروت کشور نیز مک طلق شاه محسوب می­شود.

نقش برجام را در به تیرگی گرائیدن روابط ایران و عربستان چطور ارزیابی می­کنید؟

خصومت عربستان نسبت به ایران مربوط به امروز و دیروز نبوده و به اول انقلاب اسلامی و استقرار نظام جمهوری اسلامی در  ایران برمی­گردد. از همان موقع، ایران خطری بالقوه برای شاهنشاهی صعودی محسوب می­شد. صعودی­ها به هر اقدامی برای ناموفق جلوه دادن این نظام متوسل شدند تا این نظام مورد الگوبرداری دیگر ملت­های منطقه قرار نگیرد. به همین خاطر بود که عربستان صدام را برای حمله به ایران تشویق می­کرد. در واقع تقابل عربستان با ایران ربطی به برجام نداشته و خصومتی ماهوی است. از دیگر سو، غیرمردمی بودن رژیم­هایی چون عربستان صعودی باعث می­شود تا بیشتر به غربی­ها تکیه کنند؛ مساله­ای که در مورد جمهوری اسلامی ایران به هیچ عنوان صدق نمی­کند.

قطع روابط دیپلماتیک باعث شد تا در نهایت حجاج ایرانی نتوانند در مراسم حج امسال شرکت داشته باشند. فکر نمی­کنید که می­شد از این قضیه جلوگیری کرد؟

مساله حج فقط به قطع روابط دیپلماتیک دو کشور مربوط نمی­شود. عامل دیگر این بود که طرف صعودی ناتوان از تامین امنیت ایرانیان است. با این حال، اشتباهی که در حمله به سفارت عربستان صورت گرفت نیز فرصت را در اختیار عربستان قرار داد. ما می­توانستیم در این قضیه عقلانی­تر عمل کنیم. با این حال همه چیز به قطع روابط دیپلماتیک ختم نمی­شود. مساله بر سر بی­کفایتی سران صعودی در برگزاری مراسم حج و مرگ و میر حدود 8 هزار نفر است. علاوه بر این، تغییر گرداندگان حج توسط پادشاه جدید این کشور نیز مزید بر علت شد.

اخیرا عادل­الجبیر، سخنگوی وزارت امورخارجه عربستان در اظهاراتی به باز بودن دروازه­های رابطه با ایران اشاره کرده است. چقدر به این سخنان می­توان خوش­بین بود؟

اظهارات و سخنان عادل الجبیر لحظه به لحظه عوض می­شود و خیلی قابل استناد نیست. عادل الجبیر توسط آمریکایی­ها برای برهم زدن رابطه ایران و عربستان تعلیم داده شده است. او جانشین بندر بن سلطان سفیر عربستان در آمریکا بود که ایده­پرداز شکل­گیری داعش و دیگر گروه­های تروریستی محسوب می­شود. در واقع قضیه قصد ایران برای ترور عادل­الجبیر نیز ساخته و پرداخته سازمان سیا بود که او نیز عامدانه یا غیرعامدانه در زمین آمریکا بازی کرد. اما از همان بدو امر، عادل الجبیر رویکردی ضد ایرانی داشت. در ادامه نیز که به سمت وزیر امورخارجه عربستان منصوب شد، وظیفه اختلاف­افکنی میان دو کشور مهم اسلامی را به خوبی به انجام رساند.

فاصله گرفتن دو کشور مهم اسلامی به نفع چه کسی تمام خواهد شد؟

نباید فراموش کرد که هرگونه اختلاف در جهان اسلام به نفع دشمنان اسلام از جمله آمریکا و اسرائیل تمام خواهد شد. در واقع اختلاف­افکنی میان کشورهای اسلامی یکی از سیاست­های اسرائیل است و عربستان نیز متاسفانه از بعد از وقوع انقلاب اسلامی در ایران، از این نظر در زمین اسرائیل بازی کرده است. به عبارت دیگر، فاصله میان کشورهای اسلامی یکی از مهم­ترین دستاوردهایی است که ائتلاف اسرائیل، عربستان و آمریکا به آن دست یافته است.

دورنمای روابط ایران و عربستان را چگونه پیش­بینی می­کنید؟ آیا می­توان در آینده نزدیک به برقراری مجدد روابط دیپلماتیک میان دو کشور خوش­بین بود؟

مساله از سر گیری روابط دیپلماتیک میان ایران و عربستان تا حد زیادی بستگی به برآیند سیاست­های عربستان در منطق دارد. اگر توطئه­های عربستان در منطقه شکست بخورد، به احتمال زیاد به ترمیم روابط­اش با ایران خواهد اندیشید که چندان هم دور از انتظار نیست. در حال حاضر عربستان در یمن، سوریه و عراق برنامه­های این کشور یکی پس از دیگری در حال نقش بر آب شدن است.

نوشتارهای مرتبط

تازه های دیپلماسی