کارشناسان به «نوآوران» از احتمال افزایش اختیارات دستگاه دیپلماسی می گویند

حل بحران سوریه با الگوی توافق هسته ای

هادی آذری- اگر بنا باشد که محمد جواد ظریف مشکل جهیزیه دختران دم¬بخت را حل کند، پس چرا از طریق الگوی دیپلماسی فعال خود نتواند راه حلی برای بحران سوریه بیابد. بحرانی که پنج سال از آغاز آن می گردد و تبعات آن نه تنها منطقه بلکه دامن اتحادیه را نیز گرفته است.

  1. ۵ ماه،۳ هفته قبل
  2. ۰
حل بحران سوریه با الگوی توافق هسته¬ای
نوآوران -

بحران آوارگان سوری تا حدی پیش رفته است که رفتار و واکنش اروپایی در قبال موج آوارگان سوری، علاوه بر افزایش تنش اروپا با ترکیه، صدای اعتراض بسیای از گروه های حقوق بشری در خود اروپا را نیز درآورده است. از دیگر سو، جمهوری اسلامی ایران از همان ابتدا آغاز بحران در سوریه بر راه حل سیاسی تاکید کرده و نسبت به حضور و تجهیز گروه­های تروریستی توسط مثلث آمریکا، عربیستان و اسرائیل هشدارهایی جدی داده بود. هشدارهایی که با وقوع عملیات های تروریستی در قلب پایتخت­های اروپایی حالا رنگ واقعیت به خود می گیرد. به نظر می­رسد که مکر غربی­ها و حامیان منطقه­ای تروریست­ها به خودشان برگشته است. همین مساله شاید آن­ها را مجاب کند که به جای گزینه پیش بردن گزینه نظامی، حالا بیشتر به میز مذاکره و بدون پیش فرض کناره گیری اسد از قدرت فکر کنند. اگر قرار باشد، آینده سوریه در پای میز مذاکره و با حضور بازیگران منطقه­ای و فرامنطقه­ای از جمله ایران رقم بخورد، بی شک نقش دستگاه دیپلماسی کشور رد قبال سوریه بیش از هر زمانی پررنگ می­شود و این امر بدون شک نیازمند افزایش اختیارات در تصمیم گیری­ها و اجرای آن­ها است. این همان الگویی است که به زعم بسیاری از کارشناسان و صاح نظران سیاست خارجی و دیپلماسی، توافق هسته­ای را به سرانجام رساند. پیامدهای این موفقیت در عرصه دیپلماسی به حدی بوده است که سازمان محیط زیست و سازمان مدیریت بحران کشور برای حل معضل ریزگردها دست به دامن ظریف و دستگاه دیپلماسی شده­اند.

از دیگر سو، سوریه محور گفت­گوهای رئیس دستگاه دیپلماسی ایران در سفر به دو کشور نروژ و آلمان بود. او در حاشیه نشست اسلو علاوه بر تاکید بر بهره­مند شدن ایرانی­ها از مزایای برجام و تلاش برای برداشته موانع موجود بر سر راه اجرایی شدن برجام، بارها از عزم ایران برای حل سیاسی بحران سوریه خبر داد. در حالی که به نظر راهکار نظامی کارایی خود را در سوریه از دست داده است، این گفته محمدجواد ظریف برای همکاری نزدیک تر و بیشتر با گروه کشورهای حامیان سوریه موسوم به تماس می­تواند خبر از افزایش اختیارات وزارت خارجه برای پایان دادن به بحران پنج ساله سوریه از طریق دیپلماسی فعال و در پای میز مذاکره بدهد. اظهارات یک مقام آمریکایی که در گفتگو با خبرگزاری المانتیو مدعی شده است که اظهارات ظریف نشان­دهنده افزایش سطح اختیارات او در خصوص بحران سوریه است را می­تواند موید این امر تلقی کرد. این در حالی است علیرضا رحیمی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی در گفتگو با «نوآوران» هر گونه تصمیم گیری در خصوص اعطاء افزایش دامنه اختیارات وزارت امور خارجه در  خصوص مسائل منطقه منوط به تصمیم شورای امنیت ملی می­داند. علی خرم ضمن تائید ضمنی افزایش اختیارات دستگاه دیپلماسی در قضیه سوریه، آن را روندی می­داند که از آغاز دولت یازدهم در دستور کار قرار گرفته بود. با این حال، از نظر نقوی حسینی، دیگر عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، تا زمانی که سوریه از فاز نظامی خارج نشود، افزایش دامنه اختیارات وزارت امورخارجه راه به جایی نخواهد برد.

سرنوشت مسائل دیپلماتیک باید توسط وزارت خارجه رقم بخورد

علی خرم در پاسخ به این پرسش که آیا موفقیت دستگاه دیپلماسی در بحث توافق هسته­ای باعث شده است تا وزارت امور خارجه اختیارات بیشتری را در خصوص مسائل منطقه از جمله سوریه داشته باشد، با اشاره به این که این بحث از دو جنبه قابل بررسی است، می گوید:  « آقای روحانی از همان ابتدای آغاز به کار دولت جدید  سعی کرد تا مسائلی که خارج از دستگاه دیپلماسی رقم می خورد را به وزارت امورخارجه بازگرداند که اولین مورد توافق هسته ای بود.» این کارشناس مسائل بین الملل با ابراز امیدواری از این دیگر مسائل مربوط به حوزه دیپلماسی نیز به این وزارتخانه برگردد، مسائلی از قبیل یمن، سوریه، عراق و حتی رابطه با عربستان را از جمله مواردی می داند که تصمیم گیری در خصوص آن­ها باید بیش از پیش به وزارت امورخارجه محول شود، در حالی که سرنوشت این مسادل خارج از این وزارتخانه رقم می خورد. نماینده سابق ایران در سازمتان ملل در ادامه می­گوید: « انتصاب آقای جابر انصاری به عنوان رئیس اداره خاورمیانه و آفریقا تا حدودی نشان از آن دارد که موضوعات با اهتمام آقای ظریف مسائل مربوط به حوزه دیپلماسی به وزارت امور خارجه بازگشته است. با این احتساب وزارت خارجه می­تواند در مورد مسائل منطقه بیشتر نظر بدهد و فرمول­های خاص دیپلماتیک خود را برای حل مسلئل منطقه به کار بگیرد.» وی در ادامه با اشاره به این که یک دلیل دیگر افزایش اختیارات وزارت امورخارجه، موفقیت دستگاه دیپلماسی در موضوع توافق هسته­ای بوده است، می­گوید: «مدل توافق هسته­ای از نظر مسئولان نظام هم راهگشا بوده است و این مساله می­تواند به بازگرداندن مسائلی که سابق بر این از حوزه تصمیم­گیری دستگاه دیپلماسی خارج شده بود، کمک کند».

خرم در پاسخ به این پرسش که آیا اظهارات آقای ظریف در خصوص آمادگی برای همکاری با کشورهای تماس در کنار افزایش اختیارات دستگاه دیپلماسی می تواند به معنای تغییر رویکرد جمهوری اسلامی ایران در قبال سوریه باشد، با اشاره به این که این اظهارات را نمی توان به معنای تغییری در رویکرد ایران نسبت به سوریه گرفت، می­گوید: « این فقط به معنای محول کردن امور وزارت خارجه به خود این نهاد است. بحران سوریه و حل و فصل آن از طریق سیاسی و مذاکره در محدوده اختیارات وزرات امورخارجه قرار دارد.» وی با اشاره به این که ایران مخالف تعیین سرنوشت سوریه توسط دیگر کشورها و قدرت­های منطقه­ای است، می­افزاید:«رویکرد جمهوری اسلامی ایران در سوریه کماکان مبارزه با تروریسم و تعیین سرنوشت سوریه از طریق اراده مردم این کشور از طریق برگراری انتخابات است».

افزایش اختیارات ظریف منوط به تصمیم شورای امنیت ملی است

علیرضا رحیمی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاسی خارجی، در گفتگو با «نوآوران» در پاسخ به این سوال که آیا دیدار وزیر دفاع روسیه با بشار اسد به معنای بازگشت روس­ها به میدان جنگ سوریه با پادرمیانی ایران است، می­گوید: « ایران پادرمیانی خاصی را برای مداخله نظامی روسیه در سوریه انجام نمی­دهد. سیاست­های ایران در خصوص سوریه مشخص بوده و به دفعات به صورت شفاف بیان شده که در راستای حمایت از مردم مظلوم این کشور است.» نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی در ادامه می گوید: « موضع ایران در قبال سوریه برگزاری انتخابات بوده و به دنبال حل بحران این کشور از طریق گزینه نظامی نیست.» وی با بیان این که تحقق این هدف زمان بر بوده، اولویت اصلی در سوریه در حال حاضر را مبارزه با تروریست­ها و نیروهای تکفیری می­داند. وی در پاسخ به این پرسش که آیا افزایش اختیارات دستگاه دیپلماسی کشور و شخص آقای ظریف در پرتو موفقیت برجام می­تواند به حل بحران سوریه کمک کند، با اشاره به این که کلیت نظام دو دولت در خصوص چنین مسائلی تصمیم گیری می کنند، می­گوید: «اختیارات به شخص داده نمی شود و آن چه که در منطقه رخ می­دهد مربوط به استراتژی نظام در حوزه دیپلماسی است.» او در پاسخ به این پرسش که تجربه موفق اعطاء اختیارات بیشتر به دستگاه دیپلماسی در قضیه توافق هسته­ای آیا نمی­تواند در قضیه سوریه نیز تکرار شود، با بیان این که منبع و مرجع اختیارات شورای عالی امنیت ملی است، سخنان خود را این طور پایان می­دهد: « اگر قرار است اختیارات بیشتری به وزارت امورخارجه تافیذ شود و تقسیم کاری صورت بگیرد، شورای امنیت ملی در این باره باید تصمیم گیری کند».

خروج از فاز نظامی پیش شرط ورود دستگاه دیپلماسی

سید حسین نقوی حسینی، دیگر عضو کمیسیون امنیتی ملی مجلس شورای اسلامی با بیان این که راه حل سیاسی و مذاکره باید به حل بحران سوریه کمک کند، می­گوید: « از همان ابتدا نیز معتقد بودیم که راه حل بحران سوریه نظامی نیست. ما معتقدیم که مردم سوریه باید آینده خود را رقم بزنند.» وی با اشاره به این که جمهوری اسلامی مخالف تعیین سرنوشت ملت­ها توسط دیگران است، سخنان خود را این طور ادامه می­دهد: « ما خواهان آن هستیم که گروه­های قانونی سلاح­های خودر ا زمین بگذارند و  در شرایطی آرام و به دور از درگیری، مردم از طریق برگزاری انتخابات درباره آینده خود تصمیم گیری کنند.» از نظر نماینده مردم ورامین، اگر مردم سوریه در فرایندی دموکراتیک اعلام کنند که بشار اسد را نمی خواهند، ایران نیز به انتخاب و تصمیم مردم سوریه احترام خواهد گذاشت». او معتقد است که می­توان بحران سوریه را از طریق مذاکره و گفت­وگو حل کرد.

نقوی حسینی با اعلام بی اطلاعی از افزایش اختیارات وزرات امورخارجه در قضیه سوریه، در پاسخ به این پرسش که بهره­گیری از مدل توافق هسته­ای می­تواند برای حل بحران سوریه موثر واقع شود، می­گوید: « در سوریه دو گروه با اتکا به قدرت نظامی به دنبال باج خواهی هستند. در چنین شرایطی دستگاه دیپلماسی نمی­تواند کاری از پیش ببرد.» وی در همین رابطه با اشاره به این در یک طرف گروه­های تروریستی و داعش قرار دارند و در طرف دیگر مثلث آمریکا، عربستان و رژیم صهیونیستی، می­افزاید: « با این ها که نمی توان به زبان دیپلماسی حرف زد. در صورتی که این قدرت­ها از پشتیبانی داعش و دیگر گروه­های تروریستی دست بردارند و وارد فاز سیاسی شویم، آن گاه اگر دستگاه دیپلماسی ورود پیدا کند، می­تواند راهگشا باشد.» از نظر عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، در شرایط کنونی که جو نظامی بر سوریه حاکم است و هنوز از فاز نظامی خراج نشده ایم، افزایش اختیارات دستگاه دیپلماسی راه به جایی نخواهد برد.

نوشتارهای مرتبط

تازه های دیپلماسی