صباح زنگنه در گفتوگو با «نوآوران» مطرح کرد

حماس استقلال سیاسی ندارد

هادی آذری - حماس به واسطه مبارزه اش با اسرائیل در راستای دفاع از مردم فلسطین همواره از روابط نزدیکی با جمهوری اسلامی ایران داشته است. این روابط تا حدی بوده است که این تشکیلات در تهران دارای دفتر است. علاوه بر این، رهبران حماس در سفر به ایران همواره مورداستقبال بلندپایه‌ترین مقامات نظام قرار گرفته‌اند که در این خصوص میتوان به دیدار اسماعیل هنیه با رهبر معظم انقلاب در بهمن ماه سال 90 اشاره کرد.

  1. ۵ ماه،۲ هفته قبل
  2. ۰
حماس استقلال سیاسی ندارد
نوآوران -

با این حال، این روابط به نظر در سال های اخیر رو به سردی گذاشته است. این دیدار اولین و آخرین دیدار سران حماس بعد از آغاز  بحران در سوریه بود که خروج حماس از سوریه را به دنبال داشت. صباح زنگنه در گفتگو با «نوآوران» علت به سردی گرائیدن روابط حماس- تهران را اتخاذ مواضع ضد بشار از سوی حماس پس از آغاز بحران در سوریه می‌داند. از دیگر سو، در این سالها تلاشهایی زیادی از سوی سران این تشکیلات برای سفر به ایران و دیدار با بلندپایهترین مقامات ایرانی صورت گرفته که تا کنون بینتیجه مانده است. مسالهای که به گفته زنگنه عدم استقلال و ثبات رای در این تشکیلات ریشه میگیرد. با این حال، این تحلیلگر مسائل خاورمیانه بر این باور است که علی رغم سردی روابط، جمهوری اسلامی ایران هیچ گاه حمایت خود از این گروئه را قطع نکرده است. از نظر صباح زنگنه مادامی که این گروه به آرمان دفاع از مردم مظلوم فلسطین متعهد باشد، دست‌های یاری ملت ایران به سوی آن دراز است. آن چه در ادامه می‌خوانید پاسخ های این کارشناس مسائل خاورمیانه به سولات «نوآوران» در خصوص علل نزدیکی حماس به اردوگاه سنی، فاصله گرفتن از آن و چرایی تلاش این تشکیلات برای بهبود روابط با ایران است.

اخیرا ابومرزوق، معاون دفتر سیاسی حماس در یک گفتوگوی تلویزیونی لب به تمجید از ایران گشوده است. آیا این می‌تواند به معنای تغییر مناسبات میان ایران و حماس باشد؟

از دید ایران تا زمانی که حماس در جهت احقاق حقوق مردم فلسطین حرکت کرده و در برابر ظلم و ستم رژیم صهیونیستی مقاومت کند، مورد پذیرش و حمایت ایران است. در واقع ایران به حماس به عنوان یک تشکیلات مقاومت ضد اشغالگری نگاه می‌کند و برای آن احترام قائل است. در مقابل، حماس با هر کشوری که به آن کمک کند، همکاری خواهد کرد. با این حال تا زمانی که حماس بتواند به اهداف اصلی جنبش مقاومت فلسطین پایبند باشد، از حمایت ایران برخوردار خواهد بود. ایران برخلاف دیگر کشورهای منطقه هیچ‌گاه به حماس و دیگر گروه های فلسطینی به عنوان ابزاری برای پیشبرد منافع خود نگاه نکرده است.

به هر حال رابطه ایران و حماس در سالهای اخیر گرمی سابق را نداشت؟ علت به سردی گرائیدن روابط ایران و حماس در سال های اخیر را در چه می دانید؟

حماس در دو سه سال اخیر موضع گیری های اش در قبال حکومت بشار اسد از جمهوری اسلامی فاصله گرفت. ایران معتقد بود که تشکیلات حماس نباید در مسائل سایر کشورها دخالت کند. یعنی این که در حمایت از گروهی علیه حکومتی اقدام کند یا در حمایت از دولت یا حکومتی علیه گروهی عمل کند. در واقع حماس باید آزادسازی فلسطین و قدس شریف را سرلوحه کار خود قرار می‌داد. دخالت و موضع‌گیری علیه کشورهایی مثل سوریه که شرایط در آن بحرانی است به بهانه نزدیکی به اخوان المسلمین این کشور که با دولت سوریه می جنگد، نباید در دستور کار حماس قرار می‌گرفت. در واقع جمهوری اسلامی ایران نمی‌خواهد که هیچ کدام از گروه‌های فلسطینی له یا علیه دولتی اقدام کنند.

با فاصله گرفتن حماس از ایران، شاهد چرخش این سازمان به سسمت عربستان و قطر بودیم. با این حال اخیرا مقامات حماس از عدم حمایت مالی و تسلیحاتی این دو کشور از حماس انتقاد کرده اند. به نظر شما چرا قطر و عربستان پشت حماس را به نوعی خالی کردند؟

عربستان و قطر در مورد فلسطین و مصر سیاست‌ها و مواضع خاص خود را پیش می‌برند. متاسفانه همین دو کشور گروه‌های لبنانی، سوری و مصری را با سیاست های خود تنظیم کنند. در واقع به اندازه‌ای که فشار قطر بر اخوان امسلمین منطقه بیشتر شود و در بحران‌های منطقه‌ای مانند بحران سوریه بخواهند علیه بشار اسد موضع‌گیری کنند، حمایت‌شان از حماس افزایش خواهد یافت. در مقابل، هرچه از این سیاست‌ها فاصله بگیرند، به همین اندازه حمایت‌شان از حماس کم خواهد شد. اخوان مصر با قطر روابط دارند و از دیگر سو، حماس در صدد است تا در روابط خود با مصر تجدیدنظر کرده و از درگیری با حکومت السیسی اجتناب کنند، این مساله مورد پذیرش قطر نیست. بنابراین انتقادهای عربستان و یا قطر، انتقادهایی مقطعی است. به عبارت دیگر، اگر حماس بخواهد روابط خود با مصر را گستر دهد، با انتقادهایی از سوی قطر همراه خواهد شد.

علی‌رغم خواست این تشکیلات برای بهبود رابطه با ایران، به نظر ایران چندان رغبتی برای ترمیم روابط خود با این تشکیلات ندارد. علت را در چه می‌دانید؟

در واقع علت این مساله را باید در نوسان مواضع و سیاست‌های این تشکیلات جستجو کرد. اگر حماس بتواند از این نوسانات خارج شده و یک سیاست مستقل را در پیش بگیرد، به نظر نمی‌رسد که ایران هم در مقابل از گرم‌تر شدن روابط استقبال نکند. در واقع اتخاذ یک سیاست مستقل از سوی حماس و بازی نکردن در زمین قدرت‌های منطقه باعث می‌شود که این تشکیلات بتواند نقش موثرتر و قوی‌تری در قابل آزادسازی فلسطین ایفا کند.

خالد مشعل در اظهارات خود موضعگیری هایی علیه ایران داشت. آیا به نظر شما با پایان کار خالد مشعل در دفتر سیاسی این تشکیلات، می‌توان انتظار بهبود روابط حماس و ایران را داشت؟

 نمی‌توان این واقعیت را کتمان کرد که در تشکیلات حماس جناح‌های مختلف و چندگانه‌ای وجود دارد و به اصلاح حماس یک تشکیلات چندلایه است. در دفتر سیاسی چهره‌هایی چون خالد مشعل و ابومرزوق حضور دارند که متعلق به یک جناح‌اند. و بخش حقوقی و اجرایی آن که در داخل غزه فعالیت دارد، جناح دیگری حاکم است. و هر کدام از منظر خاص خود مسائل را بررسی  و رصد می‌کنند. علاوه بر این خود خالد مشعل از سوی شاخه نظامی این تشکیلات با انتقادهایی مواجه بوده است. با این حال، به نظر نمیرسد که با رفتن خالد مشعل، تغییر چندانی در رویه فعلی حماس ایجاد شود و این رویه با جانشین او نیز به احتمال زیاد ادامه خواهد یافت.