فریدون مجلسی: سعودی‌ها دوستی با اسرائیل را پشت دشمنی با ایران پنهان می‌کنند

جنگ سرد سعودی با ایران

هادی آذری: شاید پس از سفر عادل الجبیر، وزیر امور خارجه عربستان و شاهزاده سلمان به آمریکا و سخنان جان برنان، رئیس سازمان سیا، مبنی بر این‌که واشنگتن از بهبود روابط میان تهران و ریاض استقبال می‌کند، انتظار می‌رفت که سعودی‌ها با تغییر سیاست‌ راه دوستی با ایران را در پیش گیرند. اما حوادث روز پیش و حضور ترکی الفیصل، رئیس سابق دستگاه امنیت عربستان، در نشست گروهک تروریستی منافقین در پاریس نه‌تنها نشانی از تغییر رویه عربستان در قبال ایران ندارد بلکه به نظر از عزم سعودی‌ها برای تقابل بیشتر با ایران حکایت می‌کند.

  1. ۴ ماه،۴ هفته قبل
  2. ۰
ترکی الفیصل
نوآوران -

امری که واکنش تند وزارت خارجه ایران را نیز به دنبال داشت. در شرایطی که عدم حضور حجاج ایرانی در مراسم حج امسال را می‌توان پیامد قطع روابط دیپلماتیک میان دو کشور و بی‌اعتماد حاکم میان آن دو دانست، آرزوی موفقت برای یک گروه معارض با ایران از سوی یک مقام ارشد سعودی معنای دیگری خواهد داشت. فریدون مجلسی در گفت‌وگو با «نوآوران» بر این باور است که حضور ترکی الفیصل در نشست منافقین آب پاکی را بر روی دست افرادی ریخته که به تغییر رویکرد عربستان نسبت به ایران امیدوارند. فریدون مجلسی که سابقه فعالیت در وزارت امور خارجه را نیز دارد، علت و ریشه خصومت عربستان با ایران را در نژادپرستی جاهلی این کشور می‌داند که از ساختار بدوی و غیر مدرن حاکمیت در این کشور ریشه می‌گیرد. آنچه در ادامه می‌خوانید، پاسخ‌های این تحلیل‌گر مسائل سیاست خارجی به پرسش‌های «نوآوران» پیرامون علل ماجراجویی‌های عربستان در منطقه و رفتار کینه‌توزانه این کشور در قبال ایران است.

حضور ترکی الفیصل، رئیس سابق دستگاه امنیت عربستان، در نشست منافقین در پاریس را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

ترکی فیصل جز خانواده سلطنتی بوده و یکی از بنیان‌گذاران ایران هراسی و ایران ستیزی محسوب می‌شود و ازآنجاکه اندیشه و تغییر در این حکومت خانوادگی جایی ندارد، مواضع خود را حفظ کرده است. اظهارات اخیر در میان گروهک منافقین که همواره و آشکارا از حمایت‌ها سعودی‌ها برخوردار بوده‌اند نیز به نظر آب پاکی را رو دست آن‌هایی در داخل ایران ریخت که گمان می‌کنند، می‌شود با این کشور سازگار بود یا از در دوستی درآمد. درواقع سابقه خصومت عربستان با ایران نه به سال‌های اخیر بلکه به مدت‌ها پیش و زمان صدام حسین برمی‌گردد.

 

تحولات اخیر در عراق را چقدر در اتخاذ چنین موضعی از سوی صعودی‌ها در قبال ایران موثر می‌دانید؟

علاوه بر این، شاید یکی از دلایلی که عربستان دست به چنین اقداماتی می‌زند، شکست داعش در عراق باشد که همواره از حمایت‌های بی‌دریغ سعودی‌ها برخوردار بوده است. بدون شک انفجار بغداد که به کشته شدن صدها غیرنظامی عراقی انجامید نیز با حمایت عربستان انجام گرفته است. درواقع حاکمان سعودی می‌کوشند با استفاده از ضعف دولت مرکزی عراق و نابود کردن زیرساخت‌های این کشور، مانع توسعه اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی عراق شوند تا نفوذ قبیله‌ای خود در این کشور را گسترش داده و سیاست‌های قرون‌وسطایی خود در این کشور و منطقه را به‌پیش ببرند.

علاوه بر این، ماجراجویی‌های سعودی‌ها در یمن، بحرین، عراق و سوریه خارج از توان نظامی و مالی عربستان است. عربستان خیلی دوست دارد که ادای ابرقدرت‌ها را دربیاورد ولی در عمل کاریکاتوری از یک ابرقدرت است. آن‌ها از یک‌سو میلیاردها دلار صرف خرید اسلحه کرده‌اند تا از یک‌سو بر احساس قدرت خود بیفزایند و هم‌زمان حمایت فروشندگان غربی این تسلیحات را نیز جلب کنند. علی‌رغم حمایت‌های همه‌جانبه و مانورهای سیاسی، موضع گروه‌های تروریستی تحت حمایت آن‌ها هم در عراق و هم در سوریه در حال تضعیف است که این مساله پررنگ‌تر شدن نقش ایران در منطقه را نشان می‌دهد. این مساله سعودی‌ها را خشمگین می‌کند. آن‌ها میلیاردها دلار هزینه کرده‌اند اما در عمل هیچ‌چیز عایدشان نشده است.

 

باوجود همه این مسائل به نظر اختلاف عربستان با ایران دلایل عمیق‌تر و ریشه‌ای‌تری داشته باشد. علل و ریشه‌های رفتار خصومت‌آمیز عربستان در قبال ایران را در چه می‌دانید؟

عربستان هم به‌واسطه درآمد نفتی و هم درآمد حاصل از حج از ایران ثروتمندتر است و خصومت این کشور با ایران به نظر من هیچ دلیلی جز حاکم بودن نژادپرستی جاهلی بر افکار حاکمان این کشور نداشته و نشان می‌دهد که حکومت موروثی و خانوادگی هیچ سنخیتی با قرن 21 ندارد. درواقع، حاکمان عربستان به‌جای صرف این ثروت در مسیر توسعه فرهنگی و اجتماعی مردمان خود، این منابع را صرف حمایت از گروه‌های تروریستی مانند القاعده و منافقین می‌کنند. به همین خاطر است که ما شاهد این سطح گسترده از عقب‌افتادگی در جامعه عربستان هستیم که تازه به تفکرات داعشی و جهان‌گشایی رسیده‌اند.

علاوه بر این، آل خلیفه سعی می‌کند با دامن زدن به رقابت‌ها، عوام‌فریبی و با دامن زدن به گرایش‌های نژادپرستانه در ضدیت با ایران، افکار عمومی را از مسائل داخلی این کشور منحرف کرده و عمر حکومت خود را طولانی‌تر کنند. از دیگر سو، آن‌ها ضدیت با ایران را جایگزین ده‌ها سال شعار دادن علیه اسرائیل و دشمنی با آن کشور کرده‌اند. درواقع، آن‌ها می‌کوشند با به‌پیش بردن پروژه دشمن سازی از ایران و ایران ستیزی بر روابط نزدیک خود با اسرائیل سرپوش بگذارند.

 

چرا در یکی، دو سال اخیر این رفتار خصومت‌آمیز شدت بیشتری گرفته است تا حدی که به قطع روابط دیپلماتیک میان دو کشور انجامید؟

علاوه بر مسائلی که در بالا اشاره شد، نباید موضوع نفت را نیز نادیده گرفت. غیبت ایران از بازار نفت و پتروشیمی درنتیجه تحریم‌های بین‌المللی، بیشترین منفعت را نصیب سعودی‌ها کرد. درصورتی‌که دشمن‌های داخلی و خارجی برجام بگذارند که ایران به بازار نفت و پتروشیمی بازگردد، ایران به بزرگ‌ترین رقیب عربستان بدل خواهد شد. در همان زمانی که مذاکرات میان ایران و غرب برای رفع موانع بر سر توافق هسته‌ای در جریان بود، عربستان بی‌تابی نشان می‌داد و عادل الجبیر، وزیر امور خارجه خود را به دیدار جان کری فرستاد تا با او اتمام حجت کند. در همان دوران، ترکی فیصل نیز با مصاحبه‌ها متعدد خود یک‌تنه مبارزه ضد ایرانی را به‌پیش می‌برد.

 

چه عاملی باعث شد که ترکیه از سیاست‌های عربستان در منطقه فاصله گرفته و در مواضع منطقه‌ای خود تجدیدنظر کند؟

فکر می‌کنم ترکیه تا حدودی به اشتباه خود پی برد. البته نزدیکی ترکیه با ماجراجویی‌های عربستان در منطقه، دلیلی اقتصادی داشت. دو کشور ایران و عراق بزرگ‌ترین منابع نفتی در منطقه را در اختیار داشته و رقبای اصلی عربستان و قطر محسوب می‌شوند. عربستان و قطر برای پیشی گرفتن از ایران و عراق، درصدد بودند تا برای انتقال راحت‌تر نفت و گاز خود، خط لوله‌ای را احداث کنند که از خاک عراق و سوریه می‌گذرد. ترکیه فکر می‌کرد که با در اختیار گرفتن رژیم‌های سوریه و عراق، این خط لوله انتقال نفت و گاز عربستان و قطر با گذشتن از عراق و سویه به بندر جیهان ترکیه منتهی خواهد شد و با این تصور خود را با ماجراجویی‌های سعودی همراه کردند؛ اما در عمل دیدند، زیان‌هایی که درنتیجه نزدیکی به سیاست‌های عربستان به آن‌ها تحمیل می‌شود به‌مراتب بیشتر از سودی است که از احداث این خط لوله عایدشان خواهد شد. به همین خاطر ترک‌ها تصمیم گرفتند، در خصوص مسائل منطقه، راه خود را از عربستان جدا کنند.

علاوه بر این، ترک‌ها که گردشگران روسی و خرید میلیاردها دلار کالای خود توسط روس‌ها را ازدست‌رفته می‌دیدند، با عذرخواهی تلاش کردند تا روابط خود با روسیه را بهبود بخشند. از دیگر سو، روس‌ها هم نشان دادند که برای حفظ منافع خود حاضرند به‌سادگی و به‌سرعت سیاست‌های خود را عوض ‌کننداز دیگر سو، عربستان با پائین آوردن قیمت نفت در تلاش بود تا ایران و روسیه را از پا دربیاورد. این مساله بر ایران از آن‌جا که بودجه خود را با کمترین تخمین قیمت نفت بسته بود، تاثیری نداشت و درواقع خود عربستان به‌عنوان بزرگ‌ترین صادرکننده نفت جهان، بیشترین زیان را دید.

 

به نظر شما چه کسی بیشترین منفعت را از اوضاع آشفته منطقه می‌برد؟

در صورت احداث خط لوله‌ای که از آن صحبت کردم، هم اتحاد عربستان و قطر و هم ایران و عراق به رقیبی جدی برای بازار انرژی روسیه بدل خواهند شد. درواقع، روسیه بیشترین سود و منفعت را از این اوضاع آشفته و بی‌سرانجامی درگیری‌ها در منطقه می‌برد و این آشوب به نفع روسیه تمام می‌شود؛ زیرا تا زمانی که خاورمیانه زیر سایه بحران باشد، امکان احداث آن خط لوله منتفی است. بااین‌حال، این شرایط مطلوب غرب و اروپا نیست. درواقع اروپایی‌ها چندان مایل نیستند که در انحصار بازار انرژی روسیه قرار بگیرند.

 

با توجه به رفتارهای عربستان و حمایت یک مقام ارشد سعودی از گروهی که بیشترین معارضه و دشمنی با جمهوری اسلامی ایران را دارد، وارد شدن تقابل دو کشور به فاز نظامی را تا چه اندازه محتمل می‌دانید؟

ترکی فیصل یک مقام امنیتی است که در دیدار با سرپل‌های اطلاعاتی قدیمی خود، خواسته حرف‌هایی باب دل آن‌ها بزند. عربستان توان آن را ندارد که وارد فاز درگیری نظامی با ایران شود. سعودی‌ها تمام تلاش خود را به کار بستند تا برجام به سرانجام نرسد که توفیقی به دست نیاوردند. آن‌ها در شرایط کنونی امیدوارند که با همراهی افراد هیجان‌زده در داخل و کمک اسرائیل و تندروهای آمریکایی حداقل برجام را در رابطه با آمریکا ناکام بگذارند.