گفت‌وگوی «نوآوران» با جعفر قنادباشی پیرامون سفر آفریقایی ظریف و مواضع مصر در قبال ایران

سیاست‌ خارجه قاهره از ریاض هدایت می‌شود / ایران در آفریقا به دنبال یارگیری سیاسی است.

بعد از پایان یافتن مذاکرات هسته‌ای و تورهای اروپایی سکان‌دار دستگاه دیپلماسی، حال نوبت به آفریقا رسیده است. محمدجواد ظریف که در سفری شش‌روزه به چهار کشور آفریقایی نیجریه، غنا، گینه و مالی سفر کرده، روز گذشته وارد آبوجا، پایتخت نیجریه شد و با همتای نیجریه‌ای خود دیدار کرد. گذشته از گفت‌وگو پیرامون همکاری‌های اقتصادی و تجاری، مبارزه با تروریسم محور گفت‌وگوهای دو وزیر خارجه ایران و نیجریه را تشکیل می‌داد.

  1. ۴ ماه،۲ هفته قبل
  2. ۰
سیاست‌ خارجه قاهره از ریاض هدایت می‌شود1
نوآوران -

در این دیدار محمدجواد ظریف به « جفری اونی اما» اطمینان داد که ایران در مبارزه با داعش و بوکوحرام، در کنار این کشور خواهد بود. درست هم‌زمان با اولین روز تور آفریقایی ظریف، یک کشور آفریقایی به همراه عربستان، بحرین و امارات با صدور بیانیه‌ای و با متهم کردن ایران به حمایت از تروریسم، از ایران خواسته‌اند تا از اقدامات خود علیه کشورهای عربی دست بردارد. اتهامی که به نظر بیشتر در مورد کشوری چون عربستان صدق می‌کند تا ایران. در شرایطی که ایرانی‌ها به شنیدن این اتهامات بی‌پایه و اساس از سوی برخی کشورهای حاشیه خلیج‌فارس عادت کرده‌اند اما هم‌صدایی مصر با این کشورها، آن‌هم مقارن با سفر وزیر امور خارجه کشورمان به آفریقا سوال‌برانگیز است. جعفر قنادباشی، تحلیل‌گر مسائل آفریقا، در گفت‌وگو با «نوآوران» بر این باور است که السیسی به خاطر دریافت کمک مالی از کشورهای حاشیه خلیج‌فارس، ناگزیر از هم‌نوایی با مواضع ضد ایرانی آن‌ها است.

هدف آقای ظریف از سفر به چهار کشور غرب آفریقا را در چه می‌دانید؟

روابط ما با چهار کشوری که آقای ظریف به آن‌ها سفر می‌کنند، روابط خوبی بوده و در غرب آفریقا، بیشترین همکاری را با این کشورها داشته‌ایم. این چهار کشور از اکثریتی مسلمان برخوردار بوده و علاوه بر عضویت در سازمان همکاری‌ کشورهای اسلامی، در دیگر سازمان‌ها ازجمله جنبش عدم تعهد و سازمان ملل، همکاری‌های خوبی با ایران داشته‌اند. منتها در سال‌های گذشته به خاطر معطوف شدن نگاه دستگاه دیپلماسی به غرب و بحث توافق هسته‌ای، کمتر به این حوزه توجه شده است. امری که انتظار می‌رود با سفر آقای ظریف مجددا احیاء شود. در این میان نیجریه به‌عنوان پرجمعیت‌ترین کشور آفریقایی، بازار خوبی برای کالاهای ایران به شمار می‌آید. در غنا نیز ما بیشترین همکاری‌ها را در زمینه کشاورزی داشته‌ایم. در مالی که هرچند به لحاظ اقتصادی ضعیف‌ترین کشور منطقه محسوب می‌شود، کشور بسیار مستعدی برای ایران به‌منظور سرمایه‌گذاری در عرصه‌هایی چون کشاورزی و صنعتی محسوب می‌شود. در گینه نیز همکاری‌های دو طرف بیشتر به حوزه معدن معطوف بوده که در سال‌های گذشته کم‌رنگ شده اما می‌تواند با این سفر دوباره احیا شود. ظاهرا همراه با آقای ظریف اشخاصی از بخش خصوصی نیز حضور دارند که منجر به فعال شدن همکاری‌های متقابل بخش خصوصی در این کشورها خواهد شد.

بسیاری این سفر را یک سفر خاص توصیف می‌کنند. اهمیت این سفر را در شرایط پسابرجام به لحاظ سیاسی چگونه ارزیابی می‌کنید؟

از لحاظ سیاسی ما در زمانه‌ای به سر می‌بریم که قدرت‌ها ازجمله آمریکا، انگلیس و فرانسه به دنبال بارگیری و یارکشی‌اند. ما نباید از فضایی که توافق هسته‌ای برای کشور به‌منظور یارگیری در فضای بین‌المللی ایجاد کرده، غافل شویم. در واقع موانعی که به‌واسطه تحریم‌ها بر سر راه کشورهای آفریقایی برای رابطه با ایران وجود داشت و باعث می‌شد که این کشورها برای توسعه روابط خود با ایران واهمه داشته باشند، با اجرایی شدن برجام در عمل برداشته شده است. ما به لطف توافق هسته‌ای و برداشته شدن تحریم‌ها می‌توانیم این کشورها را در مجامع بین‌المللی با خود همراه سازیم.

درحالی‌که ایران رابطه خوبی با کشورهای غرب آفریقا داشته، در رابطه‌اش با کشورهایی آفریقایی مانند مصر دچار چالش‌هایی بوده است. همین روز گذشته مصر به همراه عربستان، بحرین و امارات در بیانیه‌ای ایران را به حمایت از تروریسم متهم کردند. علت چنین رفتاری از سوی مصر را در چه می‌دانید؟

مصر به لحاظ تقسیم‌بندی‌های سیاسی در زمره کشورهای غرب آسیا یا خاورمیانه دسته‌بندی می‌شود. در واقع، مصر کشوری است که هم دارای ابعاد آفریقایی و هم ابعاد خاورمیانه‌ای است. لذا این موضع‌گیری اخیر مصر و هم‌سویی‌اش با عربستان در قالب پیوندهای آفریقایی مصر صورت نمی‌گیرد و چهره آفریقایی این کشور، با چهره آسیایی این کشور متفاوت است. از دیگر سو، ماهیت دولت مصر از همان ابتدا برای ما روشن و مشخص بود. زمانی که السیسی در مصر روی کارآمد، در همان روز اول، 12 میلیارد دلار کمک مالی از عربستان، امارات و بحرین دریافت کرد. در واقع روی کار آمدن السیسی، کودتایی ضد اخوانی بود که از سوی عربستان تغذیه می‌شد و کشورهای عربی‌ نیز آن را محکوم نکردند. به همین خاطر دولت السیسی به علت نزدیکی به عربستان، با مبارک برای ما تفاوتی چندانی نخواهد داشت. درصورتی‌که روابط عربستان با ما بهبود یابد، روابط مصر نیز به‌تبع بهتر خواهد شد. سیاست‌ خارجه مصر نه از قاهره بلکه از ریاض هدایت می‌شود.

هم‌زمان که محمد مرسی نیز قدرت را در مصر در دست گرفت، در روابط ایران و مصر تغییر چندانی ایجاد نشد و اظهارات تحریک‌آمیز وی در اجلاس سران کشورهای اسلامی، انتقاداتی را در ایران برانگیخت. آیا این از وجود تضاد منافع عمیق‌تری میان ایران و مصر حکایت دارد؟

پیش از هر چیز باید برداشت و درک صحیحی از مصر در دوران مرسی داشته باشیم. مرسی وقتی به ایران سفر کرد، هنوز در شرایطی نبود که بخواهد سیاست خارجی کوتاه‌مدت و میان‌مدت مصر را تعیین کند. در آن زمان، قوه قضائیه هنوز در اختیار نیروهای نزدیک به مبارک بود و اولین پارلمان منتخب مردم بعد از مبارک نیز در زمان ایشان منحل شد. اشتباه بزرگ اخوانی‌ها این بود که به‌جای اتخاذ یک سیاست خارجی مشخص و مدون، به‌منظور جلب حمایت غربی‌ها، سیاست محافظه‌کارانه‌ای را در پیش گرفتند و درست از همان نقطه‌ای که انتظار داشتند مورد حمایت قرار گیرند، مورد حمله واقع شدند.

آقای ظریف در دیدار با همتای نیجریه‌ای خود اعلام کرده‌اند که در مبارزه با داعش و بوکوحرام در کنار نیجریه خواهند بود. پیوند میان بوکوحرام و داعش را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

ریشه‌های فکری بوکوحرام به‌مانند داعش، وهابی‌گری است. از دیگر سو، بوکوحرام علنا بیعت خود با ابوبکر البغدادی را اعلام کردند و به همین خاطر پیوندهای عمیقی میان این دو گروه تروریستی وجود دارد و مخالفت با بوکوحرام به معنای مخالفت با داعش است. بنابراین، تروریسم بین‌المللی را که یک شاخه‌اش در افغانستان، یک شاخه‌اش در اندونزی و شاخه دیگرش در نیجریه است را بدون همکاری بین‌المللی نمی‌توان از بین برد. بسیاری از فرماندهان ارتش نیجریه که در ارتباط با کشورهای حاشیه خلیج‌فارس قرار دارند، در تلاش‌اند تا سلاح‌های خود را در اختیار بوکوحرام قرار دهند.

 

 

 

 

نوشتارهای مرتبط

تازه های دیپلماسی