گزارش <<نوآوران>> از اختلافات در بیست و هفتمین اجلاس اتحادیه عرب

مثلث برمودای اتحادیه عرب

بیست و هفتمین اجلاس سران کشورهای عربی در حالی به کار خود پایان داد که به نظر بر سر نگارش و قرائت بیانیه پایانی اختلافات آشکاری میان سران کشورهای حاضر در این اجلاس وجود داشت.

  1. ۴ ماه،۱ هفته قبل
  2. ۰
مثلث برمودای اتحادیه عرب
نوآوران -

در شرایطی که وجود برخی اختلافنظرها در چنین اجلاسهایی طبیعی بهنظر میرسد اما نکته جالب در این مورد خاص این است که اختلافنظر کشورها بر سر گنجاندن بندهای ضدایرانی در بیانیه اختتامیه بوده است که نشان از عدم اجماع کشورها بر سر متهم کردن ایران به مداخله در امور کشورهای عربی و حمایت از تروریسم دارد. بهعبارتدیگر، بیانیه اختتامیه اجلاس سران اتحادیه عرب روز دوشنبهجاری در شرایطی در شهر «نواکشوت» موریتانی، قرائت شد که این اختلافها میتواند از عدم توانایی عربستان در بسیج کردن کشورهای عربی علیه ایران خبر دهد.

         آغاز شکاف در اردوگاه عربی

البته بیانیه پایانی تنها نقطه اختلاف و تنش در این اجلاس نبود. درواقع، قرار بود اجلاس سران اتحادیه عرب در کشور مغرب برگزار شود؛ اما «ملک محمد»، پادشاه مغرب از میزبانی این اجلاس منصرف شد و با عذرخواهی بیانیهای صادر کرد تا دلایل انصراف خود را اعلام کرده باشد. در این نشست، هشت تن از رؤسا و رهبران عرب حضور داشتند و 14 رهبر دیگر به دلایلی در این نشست حضور نیافتند. سلمان بن عبدالعزیز پادشاه عربستان، عبدالفتاح سیسی رئیسجمهور مصر، عبدالعزیز بوتفلیقه، رئیسجمهور الجزایرو سلطان قابوس، پادشاه عمان از جمله غایبان این نشست بودند. تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر نیز روز دوشنبه پس از پایان جلسه افتتاحیه، نواکشوت را ترک کرد و به کشور خود بازگشت. مواردی که همگی میتواند شائبه اختلاف و شکاف در میان سران این اتحادیه را قوت و شدت بیشتر بخشد.

نکته جالب اینکه حتی عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهور مصر هم در این نشست حضور پیدا نکرد تا بنا بر پروتکل مرسوم و بهعنوان رئیس اجلاس قبل، ریاست بیست و هفتمین اجلاس را به «محمد ولد عبدالعزیز»، رئیسجمهور موریتانی واگذار کند. شاید بتوان گفت، مهمترین اتفاق این اجلاس، رونمایی از احمد ابوالغیط بهعنوان دبیر کل تازه اتحادیه عرب بهجای نبیل العربی بود و جز این چیز دیگری دیده نشد، مگر تأیید دلایلی که ملک محمد پیشازاین برای انصراف خود از میزبانی اجلاس مطرح کرده بود. اولین دلیل ملک محمد مربوط میشد به چالشها و نیازهای امروز جهان عرب که به گفته او، سران اتحادیه عرب در اجلاس خود، موفق به اخذ تصمیماتی در سطح مقتضیات کشورهای عضو و انتظارات ملتهای عرب نمیشوند. این لحنی محترمانه بود از واقعیت نمایشی اجلاس سران این اتحادیه که در تاریخ هفتادساله آن دیده شد، بهنحویکه آنها طی این مدت طولانی نتوانستهاند کوچکترین گامی در برآورده کردن منافع ملل خود بردارند.

         سایه قدیمی اختلاف بر اتحادیه

از طرف دیگر، دودستگیها و اختلافات بین این رهبران آنقدر جدی بوده که همواره خود را در اجلاس سران نشان بدهد و ملک محمد هم به همین دلیل حاضر به میزبانی این اجلاس نباشد. به گزارش تابناک، او در بیانیه خود بر این موضوع انگشت گذاشت و گفت: «سران کشورهای عرب دیگر نباید به شناسایی واقعیت تلخ دودستگی و اختلافات در جهان عرب بسنده کنند». درواقع رهبران جهان عرب در هفت دهه گذشته و در حالی گرد هم میآمدند که اختلاف و حتی دشمنی بین آنها پنهان شدنی نبود و نمونه بارز آن در اجلاس سران 1990 در بغداد بود. صدام در حالی میزبان اجلاس بود و از امیر کویت استقبال میکرد که برای حمله و اشغال این امیرنشین عربی نقشه میکشید و چند ماه بعد هم نقشه خود را عملی کرد. اختلافات میان اعضای اتحادیه عرب را نیز میتوان بهخوبی در اجلاسی که گذشت، مشاهده کرد. آنها علاوه بر اختلافات درونی که با یکدیگر داشتند، بر سر موضوعات منطقهای دیگری ازجمله سوریه، یمن و آنچه دخالت ایران در کشورهای عربی و «تروریسم» بودن حزبالله خواندهاند، نیز اختلافات جدی با یکدیگر داشتهاند.

         حزبالله، یک نقطه شکاف دیگر

در همین راستا، روز یکشنبه، یک روز پیش از برگزارینشست نهایی، کمیتهای چهارجانبه شامل عربستان، امارات، بحرین و مصر و با حضور دبیر کل اتحادیه عرب تشکیل شد و در بیانیهای خصمانه جهت حاکم کردن جو ضد ایرانی در نشست پایانی، بار دیگر ادعاهای عربستان و حامیانش درباره دخالت ایران در کشورهای عربی را مطرح کردند. در این بیانیه که بهعنوان «مشاهدات» در اختیار شورای اتحادیه قرار گرفته بود، اعضای کمیته،ادعا کردند که ایران  گروههای تروریستی حمایت میکند و در سطحی گسترده در امور کشورهای عربی «مداخله» میکند. این بیانیه نامتعارف علاوه بر تکرار ادعاهایی درباره جزایر سهگانه ایرانی در خلیجفارس از تهران خواسته تا «واقعاً به حسن نیتی که آن را تبلیغ میکند و آرزوی کلامی افزایش روابط با کشورهای عربی عمل کند». این در حالی است که در همان روز یکشنبه، سخنگوی اتحادیه عرب بهصراحت گفته بود که درباره دخالت ایران در امور کشورهای عربی و همچنین تروریست خواندن حزبالله، میان کشورهای عربی اختلافنظر وجود دارد. در همین زمینه، «تمام سلام» نخستوزیر لبنان هم پیش از شرکت در نشست اتحادیه عرب در موریتانی گفته بود که در صورت مطرحشدن مساله حزبالله در این نشست، از مقاومت لبنان حمایت خواهد کرد.

         عراق و لبنان پشت ایران درآمدند

از طرف دیگر، هرچند در بیانیه پایانی بندهای تکراری ضدایرانی به چشم میآمد، گزارشها حاکی از آن بود که عراق و لبنان بهصورت جدی با بندهای ضد ایرانی بیانیه مخالفت کردند؛ بهطوریکه عراقیها تأکید کردند بهجای متهم کردن ایران به دخالت در امور داخلی کشورهای عربی، اتحادیه عرب باید به ترکیه برای بیرون راندن نیروهایش از خاک عراق فشار آورد. در مورد اختلافنظر میان اعضای اتحادیه عرب در این اجلاس بهمانند اجلاسهای قبل نیز «محمد محمود ودادی» مقام دیپلماتیک سابق موریتانیایی نیز گفت، بعید میداند این دور از نشست اتحادیه عرب به دلیل عدمتوافق کشورهای مشارکتکننده بر سر بسیاری از مسائل، دستاورد جدیدی داشته باشد. ودادی به سی.ان.ان گفت: «اتحادیه عرب از مشکلات زیربنایی رنج میبرد، بهویژه در مورد آنچه آن را پراکندگی عربها در مورد سوریه، عراق و یمن میدانیم».

         چرخش اتحادیه عرب از فلسطین به اسرائیل

یکی دیگر از موارد اختلافی مسأله فلسطین بود. درحالیکه برخی از اعضای این اتحادیه نظیر عربستان، امارات، بحرین و مصر به دنبال تحریک دیگر اعضا برای گنجاندن بندهای ضد ایرانی در بیانیه پایانی و محوریت قرار دادن به ادعاهای خود مبنی بر دخالت ایران در امور داخلی کشورهای عربی بودند، برخی دیگر نیز بر لزوم اهتمام جدی به مسأله فلسطین تأکید کرده بودند. نکته قابلتامل آنکه، موضوع فلسطین دلیل اولیه و اصلی تشکیل اتحادیه عرب در سال 1946 بود و اجلاسهای بعدی بیروت در سال 1956، قاهره در سال 1964 و خارطوم در سال 1967 هم بر محور همین موضوع تشکیل شدند و در اجلاس خارطوم سه اصل «نه به صلح»، «نه به گفتوگو» و «نه به رسمیت شناختن اسرائیل» به تأیید سران رسید. حالا وضعیت بهجایی رسید که حمایت از ملت فلسطین، تنها به یک لفاظی صرف در اجلاس سران تقلیل یافته و بهجای آن، چشم بیشتر رهبران عربی به اسرائیل است تا آنجا که در زمانی که نشست اتحادیه عرب در حال برگزاری بود، هیاتی عربستانی به ریاست «انور عشقی» به اسرائیل سفر میکند و از لزوم بهبود روابط با اسرائیل سخن میگوید.

         اتحادیه عرب در هالهای از ابهام

بعد از برگزاری نشست اخیر، بسیاری از تحلیلگران جهان عرب گفتهاند که دیگر موجودیتی به نام اتحادیه عرب وجود ندارد که ملتهای عربی بخواهند بدان امید داشته باشند. هدف عمده اتحادیه مسأله فلسطین بود که دیگر مسأله اصلی کشورهای عربی نیست و به همین دلیل نیز این اتحادیه با بحرانی به وسعت فروپاشی مواجه شده است. درواقع، دولتهای عربی اگر به خاطر حفظ اعتبار و حیثیتشان نبود، در همین اجلاس مرگ اتحادیه را اعلام میکردند. در همین رابطه، «عمر عیاصره» نویسنده نشریه «السبیل» اردن پیشبینی کرده بود که اجلاس سران عرب نتایج قابلذکری نداشته باشد و شکست بخورد. از سوی دیگر باید گفت، وقتی سران کشورهای موسس اتحادیه عرب همچون عربستان و مصر حاضر به حضور در نشستهای این اتحادیه نیستند، نمیتوان انتظاری زیادی از این اتحادیه و نشستهای آن داشت. به نظر میرسد، این نشست بیش از هر چیز انعکاس یک بحران جدی در این اتحادیه و فروپاشی احتمالی آن باشد و به همین دلیل بود که اعضای اصلی و موسس آن نیز حاضر نشدند در نشست روز دوشنبه آن حضور یابند.