سید داوود صالحی سفیر سابق ایران در کوبا در گفت‌وگو با «نوآوران» :

رویکرد سیاسی در آمریکای لاتین ممنوع

داوود صالجی سفیر اسبق ایران در کوبا معتقد است . رابطه ایران و کوبا یک رابطه عاطفی است. آمریکای لاتین تفاوت‌های هویتی را با دیگر مناطق دارد و همین فاکتورها رابطه با این کشورها را با توجه به بعد مسافت را متفاوت کرده است.

  1. ۳ ماه،۲ هفته قبل
  2. ۰
رویکرد سیاسی در آمریکای لاتین ممنوع
نوآوران -

نخستین نکته‌ ای که باید در خصوص آمریکای لاتین گفته شود این است که این منطقه با آفریقا کاملا متفاوت است. هم حیات خلوت آمریکا محسوب می ‌شود و هم قدرت جهانی است. در دل این منطقه کشورهایی مانند مکزیک و برزیل قدرت‌های اقتصادی هستند و کشورهایی همچون کوبا، ونزوئلا و اکوادور هم از نظر سیاسی و هم از نظر اقتصادی و نفتی حایز اهمیت بوده‌اند. ونزوئلا در سال‌های اخیر با توجه به رابطه خوبی که با ایران داشت متفاوت‌تر است و البته کشوری است که تاثیراتی هم در منطقه داشته است. حدود 15درصد از کل مساحت زمین شامل کشورهای آمریکای لاتین است و 600 میلیون نفر در این مناطق مستقر هستند. از آنجا که این منطقه بهشت منابع طبیعی فراوان نیز است، محل نگاه و توجه قدرت‌های جهانی هم قرار گرفته است. برزیل به دلیل منابع جنگلی در آن به خصوص آمازون، عنوان اکسیژن و قلب جهان را به خود اختصاص داده است. نکته قابل توجه دیگر در آمریکای لاتین تنوع نژادی موجود در این قاره است که عرب تبارهای بسیاری را در خود جای داده است. در این منطقه ما شاهد یک سری سهولت‌‌های قوانین سرمایه‌گذاری و فعالیت‌‌های اقتصادی هستیم اما همزمان این کشور میزبان سخت‌‌ترین مقررات موجود در دنیا راجع به نقل و انتقال مالی است.

    کاسترو می ‌گفت ما کمونیست نبودیم، انقلابی بودیم

صالحی ادامه داد در این منطقه در دوره‌ ای شاهد تقویت جریان‌‌ها و دولت‌‌های چپ گرا بوده‌ایم که شاید اصلی ‌ترین نماینده این تفکر حکومت سوسیالیستی در کوبا باشد که البته در خصوص ماهیت حکومت در این کشور هم یک بار فیدل کاسترو، رهبر انقلاب کوبا تاکید کرده بود که ما کمونیست نبودیم و یک دانشگاهی حقوقدان انقلابی بودیم اما به خاطر فشارهایی که آمریکا به ما وارد آورد مجبور شدیم که به سمت کمونیسم برویم. یکی از مهم‌‌ترین پدیده‌های سیاسی که در آمریکای لاتین در این چند دهه گذشته اتفاق افتاده، خدشه وارد شدن به دکترین مونروئه بوده است. دکترینی دال بر حیات خلوت بودن آمریکای لاتین برای آمریکای شمالی که مونروئه آن را مطرح کرده بود. این حیات خلوت و این دکترین جدید، موجب شد که زمینه برای دولت‌های جدید با یک تفکرات سیاسی متفاوت شکل بگیرد. گسترش موج بیداری مردم در منطقه، به ثمر نشستن تجارت جنبش‌های بومی در ونزوئلا، اکوادور، نیکاراگوئه، بولیوی، شکل ‌گیری نسل جدیدی در منطقه و بروز تغییرات احتمالی در روابط این کشورها با ایالات متحده و موضع‌گیری مثبت کوبا، بولیوی، ونزوئلا و برزیل و تعدادی از کشورهای تاثیرپذیر و تاثیرگذار موجب شد که تا حدودی شرایط و وضعیتی را به وجود بیاورد که ما در این سنوات اخیر شاهد چالش‌ها و برخوردهایی هستیم که با ایالات متحده آمریکا پیدا کرده‌اند.

    ایران و آمریکای لاتین ذهنیت منفی نسبت به هم ندارند

سفیر سابق ایران معتقد است تعلقات جمهوری اسلامی ایران نسبت به کشورهای در حال توسعه آمریکای لاتین و همچنین وجود منافع مشترک و نبود ذهنیت منفی در افکار عمومی دوطرف می توان گفت که فعالیت‌هایی که آمریکایی‌ها همیشه علیه ایران داشته اند موجب شده که رویکرد ما نسبت به حیات خلوت امریکا مورد توجه قرار بگیرد.

     نقش دیپلماسی عمومی در گسترش رابطه با آمریکای لاتین

وی ادامه داد فاصله جغرافیایی ایران و این منطقه قابل توجه است و رفت و آمدهای کم نیز در همین مساله ریشه‌ دارد و با توجه به بعد مسافت هزینه گردشگری نیز بسیار بالا‌ست که تمام این مسائل به موانعی در افزایش رفت و آمدهای ساکنان دو طرف بدل می ‌شود. این منطقه برخلاف دیگر مناطق جهان، میلیون‌ها مسلمان بومی و مهاجر را در دل خود جای داده که این مساله در مورد برزیل بسیار مصداق دارد. از سوی دیگر می ‌توان از بسیاری از ایرانی‌های مقیم و تجار صاحب نفوذ ایرانی در این کشورها نیز به عنوان فاکتورهای تسهیل‌کننده در روابط دوجانبه استفاده کرد. بنابراین حضور ایشان در این منطقه به عنوان نماینده جمهوری اسلامی ایران از گذشته هم می ‌تواند مفید ‌تر باشد چرا که ایشان به ریز مسائل بین‌المللی و حقوق بشری آشنایی دارند و در نتیجه تبیین و استدلال‌هایی که در ملاقات‌‌ها و جلسات سخنرانی‌‌های خود در این شش کشور خواهند داشت به چشم دیگری مورد پذیرش و استقبال قرار خواهد گرفت. البته من اعتقاد دارم که سفر وزیر امور خارجه ایران به این منطقه با تاخیر هم صورت گرفته است و ایران باید در حوزه سیاست خارجی پویایی و تنوع را در قبال تمام مناطق اعم از آمریکای لاتین و آسیای میانه و مرکزی حفظ کند اینکه بعد از انقلاب رفت و آمدهای خوبی میان ایران و کشورهای آمریکای لاتین بوده است و حتی رابطه ما با ونزوئلا هم به سبب رابطه گرمی که با کوبا داشتیم، منهای همه ملاحظات سیاسی بوده است اما باید توجه داشت که هر رابطه ‌ای ثمره خود را دارد. ایران باید مانند همه کشورها به منافع ملی خود فکر کند. اینکه چه کسی در کشورهای آمریکای لاتین بر سر کار خواهد آمد نباید مبنای تصمیم‌ گیری و نگاه ما به این منطقه باشد. البته که تحولات داخلی می تواند در روابط ما اثرگذار باشد، ولی ما باید نگاه درازمدت و آینده‌ نگرانه‌ای داشته باشیم. تقسیم بندی‌های چپ، راست یا میانه رو و تنظیم سیاست خارجی بر مبنای آن در درازمدت پاسخگو نخواهد بود. در رابطه با این کشورها باید وجوه مشترک را مبنا قرار دهیم و اگر اختلافاتی هم وجود دارد، با تدبیر و اندیشه اقدام کنیم. باید بر تبادل‌های فرهنگی با این کشورها بیفزاییم.

    تحریم‌های 80 صفحه‌ای آمریکا علیه کوبا

صالحی اضافه کرد کشورهای آمریکای لاتین پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سرپا ایستاده‌اند، دولت‌های این کشورها بعد از چند دهه روابط خصمانه با آمریکایی‌ها، بر سر میز مذاکره می ‌نشینند و در حال رفع مخاصمه هستند. این روند مخالفانی هم از جمله اپوزیسیون کوبا در داخل و خارج دارد اما کوبایی‌ها به دور از هیاهو خواسته‌های خود را بیان کرده و بسترسازی‌هایی برای این مذاکرات انجام داده‌اند. در دوران اصلاحات، مرحوم دکتر حبیبی و بسیاری دیگر از شخصیت‌های ما به کوبا می آمدند و شاهد بودند که کوبا به دلیل تحریم‌های ظالمانه آمریکا به خرابه‌ای تبدیل شده است. قانون تحریم‌های آمریکا علیه کوبا بیش از 80 صفحه بود. اگر یک کشتی خارجی به سواحل کوبا می‌آمد، جریمه می ‌شد و تا چند سال حق نداشت که در سواحل آمریکا دیده شود.

    رابطه ایران و کوبا دیرآغاز شد

صالحی معتقد است نگاه دولت یازدهم به آمریکای لاتین اندکی دیرهنگام به مرحله اجرا رسیده و ما باید از ابتدای مذاکرات هسته‌ای حتی در حد معاونین وزارت خارجه و مدیران کل رفت و آمدهایی را به منطقه آمریکای لاتین کلید می ‌زدیم. بنابراین سفر ظریف در این برهه از زمان یک مقدار دیر هنگام است. رابطه ما با کوبا رابطه پرفراز و نشیبی بوده است و قبل از انقلاب این رابطه احیا شد، در دوران جنگ تحمیلی شاهد بودیم که کوبا در کنار عراق ایستاده بود و ایران را ترک کرد. حزب کمونیست کوبا قبل از آغاز رابطه مناسب با ایران رابطه خوبی با حزب بعث در عراق داشته است. حقیقت این است که بسیاری از مقام‌های کوبایی اعم از فیدل کاسترو و نماینده پیشین کوبا در سازمان ملل آقای مورنو که از دوستان قدیمی آقای ظریف نیز است به من می ‌گفتند که ایران رابطه با کوبا را بسیار دیر آغاز  کرده است. 

    دست همیشگی چین و روسیه در آمریکای لاتین

وی ادامه داد ما در سطح بیوتکنولوژی با کوبا همکاری‌هایی خوبی داشتیم در آن مقطع زمانی صد میلیون دلار برای واکسن‌های چندجانبه و هپاتیتB  ‌سرمایه‌گذاری کردیم. برای آموزش دانشجویان ایرانی از انستیتو پاستور و انستیتو بیوتکنولوژی به کوبا دانشجو اعزام می‌کردیم تا دوره ببینند. علاوه بر این در زمینه‌های دیگر ازجمله، خدمات فنی و مهندسی می ‌توانیم همکاری خوبی داشته باشیم. کوبا با چین و کشورهای دیگر در زمینه صید ماهی و شیلات همکاری می‌کند. این در حالی است که چینی‌ها تا بیست سال پیش هیچ حضوری در کوبا نداشتند. روسیه نیز هیچگاه نقش خودش را در آمریکای لاتین کمرنگ نکرده است. هر چند به خاطر مشکلات اقتصادی اخیر نمی‌‌تواند سرمایه‌گذاری‌های بزرگی آنجا داشته باشد اما این منطقه را رها نمی ‌کند. از سال 2010- 2000 سندی در وزارت خارجه روسیه تصویب شد که در آن اولویت بندی‌های منطقه ‌ای سیاست خارجی روسیه تعیین شده بود. در آن اولویت‌بندی آمریکای لاتین در رده پایینی قرار گرفته بود. بنابراین اگر رویکرد ما در آمریکای لاتین صرفا سیاسی باشد، بازنده هستیم. شرکت‌های ما مانند ایران خودرو یا تراکتور‌سازی تبریز باید سختی‌ها را به جان بخرند و در این منطقه فعالیت‌‌های جدی داشته باشند. متاسفانه اکثر سفرهای مقام‌‌های ایرانی به منطقه آمریکای لاتین با شعار همراه بوده و از عمل خبری نبوده است.

      نباید به دید چپ و راست نگریست

صالحی در پایان یادآور شدکشورهای آمریکای لاتین دارای یک زبان و همسایه مشترک هستند لذا با توجه به وضعیت نامناسب اقتصادی روس‌ها و چالش آنها با اتحادیه اروپا، اولویت بندی در آمریکای لاتین مثل سابق نیست که فرصت خوب و مناسبی برای جمهوری اسلامی ایران است. بنابراین نباید به کشورهای آمریکای لاتین به دید چپ و راست نگریست و باید یک توازنی را در این رابطه ایجاد کنیم. جمهوری اسلامی ایران به عنوان مهم ترین کشور در خاورمیانه است لذا آقای ظریف بعد از مذاکرات با 1+5 و در فضای پسا‌برجام چنین مسائلی را در ملاقات‌هایش تبیین کند و امید وارم سفر آقای ظریف جنبه تشریفاتی نداشته باشد و به اجرا برسد.