رییس سازمان انرژی اتمی از عضویت رسمی ایران در طرح هسته‌ای «ایتر» خبرداد

مشارکت در پروژه‌های جهانی هسته ای

علی اکبر صالحی رییس سازمان انرژی اتمی کشورمان که در رأس هیأتی به بروکسل سفر کرده است، پس از دیدار با کمیسیونر انرژی اتحادیه اروپا ، از عضویت رسمی ایران در طرح هسته‌ای بین‌المللی ایتر خبر داده است.

  1. ۲ ماه،۲ هفته قبل
  2. ۰
مشارکت در پروژه‌های جهانی هسته ای
نوآوران -

صالحی اعلام کرد: در جلسه با آقای کانی یته پیشنهادهای خوبی در چارچوب تعهدات اتحادیه اروپا درباره روند اجرای برجام مطرح شد که در پیوست شماره سه آمده است. رییس سازمان انرژی اتمی کشورمان با بیان این که طرف‌های اروپایی پیشنهادهای خوبی درباره همکاری های هسته‌ای در چارچوب برجام مطرح کرده‌اند، افزود: به زودی در سمیناری که برگزار خواهد شد این طرح‌ها مورد بررسی قرار خواهد گرفت. به گزارش ایلنا، صالحی در ادامه از برداشته شدن قدم‌های مثبت در زمینه همکاری‌های علمی و فنی خبر داد و تصریح کرد: به زودی موضوع عضویت ایران در پروژه ایتر (راکتور گرمای هسته‌ای بین‌المللی) به طور رسمی اعلام خواهد شد.

او همچنین از استقبال طرف‌های اروپایی از مشارکت کشورمان در پروژه گداخت هسته‌ای اروپا موسوم به جت (JET) خبر داد و گفت: در دیدار با کمیسیونر انرژی اروپا بحث‌هایی هم درباره فعالیت در چارچوب یورو اتم صورت گرفت.

      ایتر؛ انرژی آینده

ایتر مهم‌ترین طرح بین‌المللی هسته‌ای صلح‌آمیز دنیا برای نیم قرن آینده است موقعیتی که ایران پس از امضای برجام توانست آن را بدست آورد. 34 کشور در کادراش واقع در اکس آن پروانس فرانسه، در یکی از بزرگ‌ترین همکاری‌های علمی روی سیاره زمین، دست به دست هم داده‌اند تا با استفاده از همان فرآیندی که در خورشید رخ می‌دهد، انرژی تولید کنند. 5راکتور آزمایشی گرماهسته‌ای بین‌المللی یا ایتر (Iter)، به زبان لاتین به معنی «راه»، امروزه یکی از جاه‌طلبانه‌ترین پروژه‌های انرژی در جهان محسوب می‌شود. این طرح بین‌المللی گداخت هسته‌ای معروف «ایتر» نام دارد که به زبان لاتین به معنی «راه» است. هدف، تولید انرژی برق ارزان و سالم برای محیط زیست و تداوم‌پذیر با استفاده از فرآیند هم‌جوشی در نوع جدید راکتور هسته‌ای است.

در جنوب فرانسه ۳۵ کشور با یکدیگر همکاری می‌کنند تا بزرگ‌ترین توکامک (tokamak) -‌واکنش‌گر ویژه مهار کردن هم‌جوشی هسته‌ای ـ را بسازند. توکامک وسیله گداخت مغناطیسی است که برای اثبات امکان هم‌جوشی به عنوان یک منبع انرژی عظیم و عاری از کربن بر اساس قواعد مشابهی که به خورشید و ستارگان انرژی می‌دهد طراحی شده است.

عملیات آزمایشگاهی که در ایتر انجام خواهد شد برای پیشرفت علم هم‌جوشی هسته‌ای و آماده‌سازی مسیر نیروگاه‌های انرژی گداخت در آینده حیاتی است. ایتر نخستین وسیله گداخت یا هم‌جوشی خواهد بود که انرژی شبکه‌ای تولید می‌کند. ایتر نخستین وسیله هم‌جوشی است که گداخت را برای یک دوره زمانی بلند مدت حفظ می‌کند و ایتر نخستین وسیله گداخت هسته‌ای خواهد بود که به آزمایش تکنولوژی‌های تلفیقی مواد و نظام فیزیک می‌پردازد که برای تولید تجاری الکتریسیته بر اساس هم‌جوشی هسته‌ای ضروری است.

از زمانی که ایده آزمایش مشترک بین‌المللی هم‌جوشی در سال ۱۹۸۵ عملی شد، هزاران مهندس و دانشمند برای طراحی ایتر با یکدیگر همکاری کرده‌اند. اعضای ایتر ـ چین، اتحادیه اروپا، هند، ژاپن، کره جنوبی، روسیه و ایالات متحده ـ اکنون در یک همکاری ۳۵ ساله برای ساخت و فعال‌سازی وسیله آزمایشی ایتر و رساندن گداخت به نقطه‌ای که راکتور نمونه گداخت هسته‌ای بتواند طراحی شود، مشغول شده‌اند.

ایران به عنوان کشوری که دارای دستگاه توکامک است و خود نیز در سال‌های گذشته اقدام به ساخت توکامک «دماوند» کرده است در جایگاهی فراتر از کشورهایی چون کره‌جنوبی قرار داشت که متاسفانه به دلیل تمرکز یک دهه‌ای بر روی غنی‌سازی از این پروژه چه در سطح ملی و چه در سطوح بین‌المللی جا ماند. مناقشه هسته‌ای در این سال‌ها موجب شد تا اساسا بسیاری از پروژه‌های تحقیقاتی و مهم هسته‌ای با توجه به محدودیت‌های علمی و تکنولوژیکی و نیز مالی که برای کشور به وجود آمد مغفول ماند.

علاوه بر این یکی از مهم‌ترین ضروریات در پروژه‌های تحقیقاتی علمی ایجاد فضای کار و تحقیق غیر سیاسی ضمن تامین مالی این پروژه‌هاست که متاسفانه در هر دو مساله ایران در یک دهه گذشته با مشکلات بسیاری مواجه بود و در این میان سیاسی شدن برنامه هسته‌ای ایران یکی از بزرگترین آسیب‌هایی بود که این صنعت و عرصه فن‌آوری را دست‌خوش تحولات  نه چندان مثبت کرد. 

با این حال این امید امروز به وجود آمده است که ایران بتواند با وارد شدن به پروژه بین‌المللی ایتر سال‌های جامانده از این عرصه را جبران و علاوه بر این با اجرای برجام طی 10 سال آینده وقت و بودجه صرف پروژه‌های تحقیقاتی در عرصه هسته‌ای شود.

      نقش ایران در پروژه ایتر

پیش از این بهروز کمالوندی، سخنگوی سازمان انرژی اتمی ایران درباره عضویت ایران در این پروژه گفته بود: عضویت کامل در این پروژه روندی طولانی و به لحاظ مالی بسیار سنگین است. اما کشورهایی هستند که می‌توانند در بخش‌های مختلف کوچک آن همکاری داشته باشند و به عنوان عضو همراه محسوب می‌شوند. ایران نیز می‌تواند به عنوان عضو همراه در این پروژه مشارکت داشته باشد. ما در زمینه آموزش و تربیت متخصص از سطح بسیار خوبی برخورداریم و کشور ما در این زمینه وضعیت خوبی دارد. از سال ۲۰۰۳ کار عملی پروژه ایتر آغاز شده است و قرار است بر اساس برنامه‌ریزی انجام شد. در سال ۲۰۳۰ به طور آزمایش تولید انرژی از طریق جوش هسته‌ای انجام شود. قرار است از سال ۲۰۳۰ تا ۲۰۴۰ اولین راکتور ۵۰۰ مگاواتی گداخت ساخته شود ابعاد این پروژه به لحاظ صنعتی، مهندسی و نیز اقتصادی بسیار وسیع است از این رو هفت کشور موسس این پروژه در همکاری بین‌المللی ساخت اولین راکتور گداخت و تولید انرژی به طریق هم‌جوشی هسته‌ای را آغاز کرده‌اند و به تدریج کشورهای دیگر که دارای تجربه در این حوزه هستند به این پروژه پیوستند.

      کشورهای فعال در پروژه ایتر

پروژه ایتر، پروژه‌ای جهانی با همکاری ۳۵ کشور به شمار می‌رود. اعضای ایتر شامل چین، اتحادیه اروپا، هند، ژاپن، کره جنوبی، روسیه و ایالات متحده منابع خود را در هم آمیخته‌اند تا به یکی از بزرگ‌ترین کشفیات در علم دست یابند- بازتولید انرژی بیکرانی که به خورشید و ستارگان سوخت می‌رساند. به عنوان امضاء‌کنندگان توافق‌نامه ایتر که در سال ۲۰۰۶ انجام شد این هفت عضو هزینه ساخت پروژه، راه‌اندازی و از رده خارج کردن را بر عهده می‌گیرند. این کشورها هم‌چنین در نتایج آزمایشگاهی و مالکیت معنوی حاصل از این عملیات سهیم هستند.

اروپا مسوول بخش بزرگی از هزینه ساخت است (۴۵/۶ درصد) و مابقی هزینه‌ها به طور مساوی بین چین، هند، ژاپن، کره‌جنوبی، روسیه و ایالات متحده تقسیم می‌شود (۹/۱ درصد برای هر کشور). پول کمی توسط اعضا به این پروژه پرداخت می‌شود اما در عوض 9 دهم کمک‌ها به صورت قطعات، سیستم‌ها و بناهای تکمیل شده به سازمان ایتر صورت می‌گیرد. اعضای ایتر در کنار یکدیگر نمود ۳ قاره، بیش از ۴۰ زبان، نیمی از جمعیت جهان و ۸۵ درصد تولید ناخالص داخلی در جهان هستند. در دفاتر سازمان ایتر و آژانس‌های هفته‌گانه داخلی آن، در آزمایشگاه‌ها و در صنعت، هزاران نفر برای موفقیت ایتر مشغول کار هستند.

      حل مشکل تولید انرژی در سیاره زمین

برنار بیگو، مدیرکل پروژه ایتر می‌گوید از طریق این پروژه می‌توان مشکل تولید انرژی در سیاره زمین را حل کرد. او درباره مزیت‌های تولید انرژی از هم‌جوشی هسته‌ای در مقایسه با شکافت هسته‌ای گفت:‌ مهم‌ترین مزیت به خود سوخت مربوط می‌شود. سوخت این راکتور هیدروژن است و هیدروژن در طبیعت به وفور یافت می‌شود. آب دریاها و چاه‌ها هیدروژن دارند. بنابراین منبعی تمام نشدنی برای انرژی است که صدها میلیون سال دوام خواهد داشت.

او در ادامه به دیگر مزیت این نوع تولید انرژی پرداخت و گفت: مزیت دیگر مربوط به زباله‌ها و پسماندهاست. در این فرایند چند پسماند پرتوزا به وجود می‌آید اما عمر پرتوزایی این پسماندها کوتاه است. در مقایسه با پسماندهای فرآیند شکافت هسته‌ای که عمر پرتوزایی‌شان به چند میلیون سال می‌رسد، این پسماندها عمری حداکثر چند صد ساله دارند. مدیر این پروژه اضافه کرد: فرآیند هم‌جوشی را به آسانی می‌توان متوقف کرد در صورتی که برای فرآیند شکافت هسته‌ای چنین نیست و حتی اگر فرآیند شکافت متوقف شود چند تن سوخت هسته‌ای خطرناک باقی می‌ماند که هم‌چنان گرما و انرژی تولید می‌کند.