آزادسازی 30 میلیارد دلار از دارایی های ایران

«تقریبا همه چیز »سهم ایران از برجام

اگر برجام اجرایی نمی شد، چه اتفاقی می افتاد؟ تصویر ایران بدون برجام می تواند دستاورد های آن را بیش از پیش آشکار کند.حسن روحانی ساده ترین پاسخ را به این پرسش می دهد :اگر برجام نبود حتی نمی توانستیم یک بشکه نفت صادر کنیم»و ادامه می دهد«برجام سایه جنگ را از سر کشور برداشت»

  1. ۴ ماه قبل
  2. ۰
«تقریبا همه چیز »سهم ایران از برجام
نوآوران -

 پاسخ های ساده دیگری نیز به این سئوال وجود دارد   در غیاب توافق برجام نه صادرات نفت افزایش مییافت و نه ایران امکان خرید هواپیمای تازه داشت. پول های بلوکه شده راهی به داخل کشور نمی یافتند و مشکلاتی از این دست تمام اجزای اقتصاد را تحت تاثیر خود قرار میداد. این اما باز هم همه ماجرا نیست.

دلواپسان در حالی درصددند اینگونه تبلیغ کنند که مشکلات کشور با امضای برجام حل نشده است که بررسیها نشان میدهد بحرانهای موجود در اقتصاد ایران نه ناشی از برجام و تحریم، بلکه ناشی از شکل سیاستگذاری در سه تا چهار دهه گذشته است. به طور مثال نرخ بیکاری دو رقمی و نرخ تورم بالا و رشد پایین اقتصادی در اثر تحریمهای غربی ایجاد نشدند. این مشکلات پیش از تحریم نیز در اقتصاد ایران خودنمایی میکرد اما پس از آنکه تحریم ها اعمال شد، زیر سایه آن تشدید شدند. در سه دهه گذشته میانگین رشد اقتصادی حدود چهار درصد بوده در حالی که ظرفیت رشد دو رقمی نیز در اقتصاد ایران وجود دارد. در چنین شرایطی شاهد بیکاری صدها هزار جوان تحصیلکرده دانشگاهی هستیم و نرخ بیکاری جوانان بیش از 20درصد است؛ آیا میتوان این بحران را به تحریم نسبت داد و توقع رفع آن را پس از امضای برجام داشت؟ 

در این فضا برخی تلاش میکنند همه مشکلات را به تحریمها نسبت دهند تا بتوانند نتیجه مطلوب خود را برای مقابله با دولت بگیرند. در حقیقت بزرگنمایی دستاورد برجام خود به تیغی تیز علیه دولت تبدیل میشود و زمینه نارضایتی را فراهم خواهد کرد. شاید بهتر بود به جای تبلیغات توخالی و متهم کردن دولت، ریشههای عقب ماندگی ایران وچرایی عدم اجرای برنامههای توسعهای در کشور از سال 1368 مورد بررسی قرار میگرفت تا معلوم شود گره کار کجاست.
 1) - 5 سالی است که یارانههای نقدی تمام جوانب اقتصاد ایران را تحتالشعاع قرار داده است.

 در حالی که کشور با بحران نقدینگی روبهروست میبینیم که یارانههای نقدی عموما در موعد مقرر در حساب یارانهبگیران واریز میشود. به طور منطقی میشود دریافت یارانه های مذکور از کجا تامین میشود. به طور حتم این ارقام از بودجه هایی تامین می شود که قرار است به بخش هایی دیگر اختصاص داده شود. 2) - از سوی دیگر وجود اختلالاتی در سیاستگذاری های مالی و پولی نیز سبب شده است لغو تحریم به تنهایی برای برگرداندن ثبات به اقتصاد ایران کافی نباشد. تجربه نشان می دهد سیاست‌‌های پولی در ایران دنباله روی سیاستهای مالی است. در حالی که بودجه سندی مالی است اما تکالیف متعددی در قالب همین سند مالی به عهده دولت گذاشته میشود. این خود نقطه آغاز بحرانهاست. حالا در عمر سه ساله دولت شاهدیم که با حمایت‌‌های دولت از سیاست های پولی تورم نقطه به نقطه از 45 درصد در سال 1392، در سال جاری به مرز تک رقمی شدن رسید. به نظر میرسد لازم است بازنگری کلی در سیاستهای مالی و پولی صورت گیرد تا شرایط برای بهبود وضعیت اقتصادی مهیا شود.
3)- نرخ تورم و نرخ سپردههای بانکی دو متغیری است که تمامی بازارها را تحت تاثیر قرار میدهد. هرچند نرخ تورم در سالهای اخیر کاهش یافته است اما دیرپایی آن در اقتصاد سبب شده است بازارها تحت تاثیر آن باشند و جامعه همواره از بازگشت توفان تورمی احساس نگرانی کند. شاید اگر نرخ تورم و نرخ سود سپرده در ایران کمتر از 5 درصد بود، دیگر بازار زمین، طلا و ارز و مسکن از نوسانات و هجوم سرمایه های سرگردان مصون میماند.

در این حالت دلالان فضایی برای مانور و قدرت نمایی نداشتند و پول به جای آنکه در حوزه دلالی جا خوش کند به سمت تولید سوق پیدا میکرد. حالا با دو رقمی بودن این دو نرخ، باید پذیرفت که اصلاح ساختارها ضروری است تا دستاوردی به این  اهمیت حاصل شود. 4)- مگر میشود درباره بیتاثیری برجام سخن گفت اما از سیاست های لحظهای دولتها یاد نکرد؟ متاسفانه در بسیاری از موارد دولتها درگیر اتخاذ سیاست های لحظه ای، آنی و احساسی شدهاند و تاثیر اتخاذ این سیاستها در شرایط کنونی نیز احساس میشود. مقید بودن به قانون، در گرانبها یی است که در همه دورانها وجود ندارد. شاید اگر دولتها تمام مسیرشان را مقید به قانون طی میکردند امروز با مشکلات کمتری رو به رو بودیم، اما میبینیم که در اثر اتخاذ تصمیمات آنی، بخش هایی از اقتصاد از ریل خارج شده و حالا تنها توافق برجام و لغو بخشی از تحریم ها نمیتواند سبب حل مشکلات کژکارکردی این سیستم باشد. 5) - شاید اگر دولت پیشین به قانون کشور در خصوص ذخیره دلارهای مازاد نفتی عمل می کرد امروز موقعیت به گونه ای دیگر بود .

 دولت دهم در حالی دلارهای حاصل از نفت را هزینه می کرد که بسیاری از رقبای ایران نسبت به ذخیره مازاد اقدام می کردند تا در روزگار تنگی بتوانند ازآن بهره گیرند. با کاهش قیمت نفت نیز سطح مقاومت آنها که ذخایر بیشتری داشتند بالاتر بود و آنها که در روزگار خوشی توشه ای نیندوخته بودند با بحرانهایی قابل پیش بینی رو به رو شدند  حال باید پرسید چه کسانی مسئولیت آسیب پذیر تر شدن اقتصاد ایران را به دوش می کشند؟ دولت سابق یا دولتی که با نفت ارزان مواجه است ؟ جواب همه این سئوالات به تحریم می رسد . تصمیم گیریها وسیاستهای دولت قبل تحت تاثیر تکانه تحریم بود و چنان قانون به فراموشی سپرده شد که حالا انتظار دارند با لغو بخشی از تحریمها همهچیز به حالت عادی خود بازگردد؛ اتفاقی که ممکن نیست، حداقل در کوتاه مدت.

بانک جهانی نیزدر گزارشی اعلام کرد حدود 30 میلیارد دلار از دارایی های مسدود شده ایران در قالب توافق هسته ای آزاد شد.

این نهاد پولی بین المللی در گزارشی درباره واکنش ایران در برابر کاهش قیمت نفت در بازارهای جهانی آورده است: این تحول بر اقتصاد ایران تاثیر گذاشته اما آسیب پذیری این کشور نسبت به دیگر کشورهای تولید کننده نفت در منطقه، کمتر بوده است.

مهمترین دلیل موفقیت ایران در این زمینه، تنوع بیشتر اقتصاد این کشور و کمتر بودن وابستگی آن به درآمدهای نفتی بوده است به گونه ای که نفت اکنون تنها 30 درصد از درآمدهای دولت ایران را تامین می کند.

بر اساس اعلام وزارت نفت، پس از پایان تحریم ها در ماه ژانویه سال جاری میلادی، ایران برای حفظ سهم خود از بازارهای جهانی، تولید روزانه نفت را حدود 600 هزار بشکه افزایش داده و قصد دارد تا پایان فصل تابستان سال 2016 میلادی، این افزایش را به 800 هزار بشکه برساند.

در حالی حدود 30 میلیارد دلار از دارایی های مسدود شده ایران آزاد شده که دولت ایران با برخی تدابیر از جمله وضع مالیات بر نهادهای شبه دولتی که پیش از این از مالیات معاف بودند، توانسته بخشی از آسیب های افت قیمت نفت را جبران کند.

با این تصویر سازی از اقتصاد ایران می توان به سادگی دریافت برجام برای ایران تقریبا همه چیز را به حالت طبیعی باز می گرداند.

برجام خطر جنگ را از کشور برداشته و آرامش اجتماعی و ثبات نسبی را ایجاد کرده است.برجام البته با دست انداز هایی نیز روبرو می باشد که یکی از مهمترین آنها دسترسی ایران به نظام بانکی آمریکا می باشد که به یک چالش جدی روبرو شده است که این موضوع البته ارتباطی با برجام نداشته و به تعبیر وزیر دفاع سردار دهقان مربوط به مناسبات چند دهه بعد از انقلاب کشور با دولت آمریکا به ویژه در موضوع تسخیر لانه جاسوسی می باشد. هر چند محمد جواد ظریف وزیر خارجه در مصاحبه ای با روزنامه نیویورک تایمز میگوید این مساله در کوتاه مدت قابل حل نیست ما هرگز خواستار دسترسی به سیستم مالی آمریکا نبودیم. آنچه ما خواستهایم این است که توافق هستهای اجرا شود و برای این، ایالات متحده باید اجازه دهد موسسات مالی اروپایی در همکاری با ایران، آرامش خاطر داشته باشند به نظر می رسد برجام این شرایط را نیز فراهم کرده است به گونه ای که عباس عراقچی در گفتوگو با رسانه های داخلی می گوید«300 حساب در شبکه بانکی جهانی در حال حاضر باز کرده ایم»

به نظر می رسد حالا برجام می تواند همه چیز حداقل برای بازگشت به سال 84 را برای ایران باز کند.

محمدطبیبیان،در گفتوگو با ایلنا در مورد دستاوردهای اقتصادی برجام می گوید: در این مرحله دستاوردهای اقتصادی برجام چندان زیاد نبودند که این موضوع از قبل هم قابل پیشبینی بود. بنده بارها اعلام کردم که در بهترین شرایط به لحاظ اقتصادی پس از برجام به وضعیت سال 84 و قبل از تحریم های جدید علیه ایران بازخواهیم گشت و نه فراتر از آن.

وی با بیان اینکه موضوع اصلی در این مذاکرات لغو تحریمهای اقتصادی نبود و تنها در زمینه موضوعات اتمی بحث شد گفت: به گفته باراک اوباما مخالفین توافق هستهای به دنبال نزاع و جنگ جدید علیه ایران بودند و این مسأله به عنوان گزینهای جدی مطرح بود.

این اقتصاددان با تاکید بر اینکه نتایج برجام در زمینه گشایشهای بینالمللیمؤثر بوده است گفت:  هر چند نتایج اقتصادی آن گونه که انتظار میرفت، مطلوب نبودند اما هم اکنون جامعه احساس آرامش میکند

وی با بیان اینکه انتظارات در مورد گشایشهای سریع در حوزه اقتصادی منطقی نیستند افزود: درصورتی که مذاکرات ادامه یابد و بانک مرکزی اجازه پیدا کند تا با خزانه داری امریکا لابی کند و مسائل حقوقی حل شود، میشود انتظار داشت تا گره های موجود در تبادلات بین المللی نیز باز شود.

طبیبیان با بیان اینکه برخی از مشکلات عمده ارزی و بانکی همچنان برقرار است خاطر نشان کرد: مسأله اصلی برای شکوفاییاقتصاد ایران، معاملات دلاری است که خزانهداری آمریکا اجازه مبادله دلاری بانکهای دنیا با ایران را نمیدهد. وی در خصوص ادامه کاهشتولید نفت در صورت عدم اجرای برجام نیز افزود: مسلما این اتفاق باعث فاجعه میشد و پس از آن گزینه جنگ نظامی نیز حتمی بود. این اقتصاددان با بیان اینکه اگر این مذاکرات به ثمر نمیرسید اتفاقات بدی رخ می داد گفت: هر چند هم اکنون نیز معجزه ای رخ نداده است اما تا حدی آرامش و ثبات به اقتصاد بازگشت.

 

نوشتارهای مرتبط

تازه های سیاست داخلی