سرمقاله - عباس عبدی

شفافیت و اعتماد به نفس

این روزها و در پی مساله فیشهای حقوقی، بحث شفافیت و ضرورت آن به یک ایده محوری در کشور تبدیل شده است.

  1. ۴ ماه قبل
  2. ۰
شفافیت و اعتماد به نفس
نوآوران -

شفافیت، به یک معنا یعنی داشتن اعتماد به نفسِ نظام اداری و حکومتی کشور به خود و به عملکرد خود است. این اعتماد به نفس اتفاقاً در مواردی باید خود را نشان دهد که عملکرد جاری یک بخش از نظام مورد سوال واقع شده است. زیرا در مواردی که نقطه قوت نظام اداری است، شفافیتِ آن بخش کارکرد واقعی خود را نشان نمیدهد، مگر آنکه شفافیت شامل موارد ضعف عملکردی آن نیز باشد. شفافیت به تعبیری تأیید این ضربالمثل است، «آنکه را که حساب پاک است، از محاسبه(در اینجا از شفافیت) چه باک است». اگر یک سیستم حکومتی به هر دلیلی هم، در مواردی دارای ضعف و نارسایی باشد، محاسبه کردن افراد آن سیستم، آن را دچار مشکل و اختلال نمیکند. بنابراین شفافیت یکی از مولفههای قدرت در هر جامعه و حکومتی است، و اگر بتوان برای افراد و جامعه شاخصهایی جهت سنجش قدرت آنها ارائه کرد، به احتمال فراوان یکی از مولفههای مهم برای این سنجش، اندازه شاخص شفافیت در آن جامعه خواهد بود. حکومت قدرتمند در فضای شیشهای زندگی میکند. برای آنکه قدری مصداقیتر گفتوگو کنیم، به یک نمونه از ارتش ایالات متحده پرداخته خواهد شد. حدود 6 ماه پیش تعدادی از تفنگداران نیروی دریایی ایالات متحده در خلیج فارس به دلیل اشتباه وارد آبهای ساحلی ایران شدند و از سوی نیروهای نظامی ایران بازداشت و پس از بازجویی و بازرسی آزاد شدند. تا اینجا موضوع حادی وجود ندارد. یک اشتباه نظامی رخ داده است. ویدیوهای منتشر شده از سوی ایران نیز موجب عصبانیت طرف آمریکایی گردید. برخی از منتقدین دولت اوباما نیز آن ویدئوها را دستمایه انتقادات خود علیه دولت و سیاستهای او نمودند. در سطح جهانی نیز این اتفاق برای آنان خوشایند نبود. ولی آمریکاییها دو راه در پیش داشتند. اول اینکه به اصطلاح قضیه را جمعوجور میکردند و اجازه نمیدادند که مطلبی درباره آن منتشر شود و تبلیغات خود را علیه ایران نشانه میرفتند و از نیروی نظامی خود که در حال انجام ماموریت در منطقه است حمایت میکردند. به عبارت دیگر رفتار مصلحتگرایانه (با تعبیر خاص از مصلحت) پیش میگرفتند و این موضوع در عرض چند روز نیز فراموش میشد و به تاریخ میپیوست. راه دیگر این بود که آن را به عنوان یک اتفاق ناخوشایند در ارتش خود ببیند و موضوع را همهجانبه رسیدگی کند و گزارش آن را در اختیار افکار عمومی قرار دهند؛ و نسبت به نتایج این گزارش و رسیدگی، اقدام عملی نماید. آنان راه دوم را برگزیدند؛ و در این 6 ماه، تاکنون چند بار نسبت به جزییات ماجرا اطلاعرسانی کردند و اجازه ندادند که موضوع فراموش شود. برخی از افراد و نظامیان خود را توبیخ و اخراج کردهاند و در آخرین گزارش خود نیز جزییاتی را قید کردهاند که تاکنون کسی از آن اطلاع نداشت، در خبر این گزارش آمده است که: « نیروی دریایی امریکا روز پنجشنبه گذشته در گزارشی نوشت ملوانان آمریکایی اطلاعات زیادی را در اختیار نیروهای ایرانی قرار دادند. نیروی دریایی افزود: «مشخص است که برخی از خدمه - شاید نه همه آنها  دستکم اطلاعاتی به غیر از نام، درجه، شماره پرسنلی و تاریخ تولد را در اختیار بازجوها قرار داده اند.  شفافیت و اعتماد به نفسبنا بر گزارش رسمی نیروی دریایی امریکا، شماری از این ملوانان اطلاعاتی را درباره قابلیتهای شناور خود و رمزهای عبور تلفنها و لپ تاپهای شخصیشان را در اختیار نیروهای ایرانی قرار دادند... نیروی دریایی امریکا پس از ماه ها تحقیقات پیرامون این حادثه، این ملوانان را توبیخ و دوتن از فرماندهان آنها را اخراج کرد.»

فراموش نکنیم که مسایل نظامی بهطور معمول جزو موضوعات محرمانه و طبقهبندی شده قرار دارد، با این حال آنان ترجیح دادند تا هرچه را که میدانند تهیه و منتشر کنند. نکته جالب اینکه اگر به هر دلیلی هم نخواهند یک یا چند بخش از این نوع گزارشها منتشر شود، آنجا را لاک میگیرند و بقیه را منتشر میکنند و مردم هم به آنان اعتماد دارند که حتماً دلایلی منطقی و قابل قبول برای محرمانه اعلام کردن این بخشهای گزارش وجود داشته است.

حال ببینیم، نتیجه این شفافیت حتی در فعالیتهای نظامی و برونمرزی چیست؟ بیش از هر چیز اعتماد مردم را به دولت خودشان تقویت و مستحکم میکند. مردمی که شاهد تهیه و انتشار این گزارشها هستند، هیچ شایعه دیگری را در ماهوارهها یا فضای مجازی درباره این واقعه نمیپذیرند. مردم میدانند که رسانههای کشور آنقدر آزادی و قدرت دارند که اگر شایعهای یا خبری بود آن را منتشر کنند تا مسئولین ذیربط مجبور به پاسخگویی و تایید و رد آنها شوند. بنابراین انتشار گزارش فوق نه تنها مسیر ماجرا را شرح میدهد و پرونده آن بسته میشود، بلکه معترضین ماجرا را نیز کمابیش خلع سلاح میکند. از سوی دیگر نظامیان نیز متوجه میشوند به صرف اینکه نظامی هستند، نمیتوانند انتظار داشته باشند که خطاهایشان آشکار نشود. همان زمان که اطلاعات شکنجههای زندان ابوغریب منتشر شد، نیز رسیدگی به نسبت قابل توجهی را انجام دادند در حالی که نیروهای آنان در آنجا در حال جنگ بود. اگر یک نیروی نظامی در حال جنگ احساس کند که در حصار امن محرمانه بودن اقداماتش قرار دارد از هیچ جنایت و خطایی کوتاهی نخواهد کرد.

به علاوه این گزارش دستورالعمل مناسبی خواهد بود برای مقامات نظامی که خطاهای افراد و واحدهای تحت امر خود را تصحیح کنند، و متوجه شوند که از این پس چنین خطاهایی پذیرفتنی نخواهد بود. این گزارش و موارد مشابه نشانه اعتماد به نفس نزد تهیهکنندگان آن است و نگران سوءاستفاده دیگران از آن نیستند، زیرا حسن استفاده خود و مردم خود را صد برابر مهمتر از سوءاستفاده احتمالی دیگران میدانند. پس از شفافیت نگران نباشیم که معرف میزان قدرت ما است اگر قدرتی داشته باشیم.