غلامعباس توسلی در گفتگو با «نوآوران»مطرح کرد

سقوط اخلاقی عامل جامعه؛ افزایش خشونت قتل های خانوادگی

  1. ۱ ماه،۳ هفته قبل
  2. ۰
سقوط اخلاقی عامل  جامعه؛ افزایش خشونت قتل های خانوادگی
نوآوران -

محسن فیض اللهی_ مطالعه انحرافات و کجروی های اجتماعی و به اصطلاح، آسیب شناسی اجتماعی، عبارت است از مطالعه و شناخت ریشه بی نظمی های اجتماعی. در واقع، آسیب شناسی اجتماعی مطالعه و ریشه یابی بی نظمی ها، ناهنجاری ها و آسیب هایی نظیر بیکاری، اعتیاد، فقر، خودکشی، طلاق و...، همراه با علل و شیوه های پیش گیری و درمان آن ها و نیز مطالعه شرایط بیمارگونه و نابسامانی اجتماعی است. درک خاستگاه اختلال ها، بی نظمی ها و نابسامانی های اجتماعی، آسیب شناسی اجتماعی است; زیرا اگر در جامعه ای هنجارها مراعات نشود، کجروی پدید می آید و رفتارها آسیب می بیند. یعنی، آسیب زمانی پدید می آید که از هنجارهای مقبول اجتماعی تخلفی صورت پذیرد. عدم پای بندی به هنجارهای اجتماعی موجب پیدایش آسیب اجتماعی است. در این رابطه گفت وگویی با غلامعباس توسلی از پیشکسوتان جامعه شناسی صورت گرفته است که مشروح آن از نظر می گذرد:



-    هر کشوری مورد تهدید دو عامل خارجی و بیرونی قرار دارد، به نظر شما آینده کشور ایران را مسائل اجتماعی و بحران هایی مثل خشونت، قتل، اعتیاد، طلاق و ... تهدید می کند یا تهدیدات خارجی؟  

پُرواضح است که هر کشوری مورد تهدیدات داخلی و خارجی قرار می گیرد. در واقع نمی توان از تهدیدات خارجی چشم پوشی کرد، به طور طبیعی هر کشوری مورد تهدید مطامع کشورهای دیگر یا فرقه ها و جنبش های دیگر قرار می گیرد، اما بحثی که از اهمیت بیشتری برخوردار است و تاثیر و تهدیدات آن را می توان بیشتر و مهمتر از تهدیدات خارجیمتوجه ایران دانست، تهدیدات داخلی، بخصوص مسائل اجتماعی ایران است. تهدیداتخارجیهرچندهمگستردهومهمباشندکههستندولیباتهدیداتاجتماعیخیلیفرقمی‌کنند. بدترینتهدیدایرانجنگتحمیلیورژیمصدامحسینبود. ولیآنتهدیدرامی‌توانستیمبامقاومتوحتیدرصورتنیازباپذیرشقطعنامهرفعکنیم. بعدهانیزمسالهتحریم‌هاوتهدیدنظامیبهعنوانیکخطرجدیمطرحشد. اینهاکمابیشقابلحلاست،همان‌طورکهازطریقبرجامچنینهدفیمحققشد. درواقعباطرفخارجیمی‌توانگفت‌وگوکرد،معاملهوتفاهمکردومشکلاتراتخفیفداد. حتیممکناستموضوعیکهامروزتهدیدمحسوبمی‌شودمدتکوتاهیدیگربهنقطه تهدید برای طرف مقابلتبدیلشودویا برعکس. برایمثالحملهآمریکابهعراقماهیتتهدید آمریکا رابرایایراندگرگونکرد.

کافیاستکهیکاتفاقبیفتدومسائلبهکلیتغییرکند.درحالیکهتهدیداتاجتماعیازجنسدیگریهستند. اینتهدیداتاتفاقینیستند،بلکهبصورت یک روند در سطح جامعه شکل می گیرند. مثلطلاق،یکروندروبهرشدراطیمی‌کند. لذااگرازابتدااقدامیبرایحلآنهانشود،بهسرعتافزایشپیدامی‌کنندواگرافزایشیافت،بازگرداندنآنهاکاربسیارسختیاستاگرنگوییمنشدنیاست. تهدیداتاجتماعییکویژگیخیلیمهم‌تریهمدارندوآناثراتتراکمیوفزایندهآنهااست. بهعبارتدیگروقتییکمشکلیاانحرافاجتماعیپیشمی‌آید،اینپدیدهدارایعوارضوتبعاتیاستکهحتیباازمیانرفتنآنپدیدهاینعوارضبهبقایخوددرجامعهادامهمی‌دهد.  تفاوتدیگرایناستکهتهدیداجتماعییکپدیدهعاماستوطرفمشخصینداردودولتیاهرنهاددیگرینمی‌توانندباآنمذاکرهکند. بههمیندلیلمسالهاجتماعیبسیارپیچیدهوفهمآنمورداختلافاست. بهویژهکسانیکهنخواهندبهواقعیتآنتندهندبهراحتیآنرانادیدهمی‌گیرندوزیربارتوصیفآننمی‌روند.



-    علت افزایش بحران های دامنه دار اجتماعی در ایران چیست ؟


سرنخ بحران های اجتماعی ریشه در یک امر یا پدیده ندارد، بلکه این پدیده ها یا مسائل تک علیتی نیستند، بررسی و ریشه یابی انحرافات اجتماعی از اهمیّت زیادی برخوردار است. در جرانحرافات و مسائل اجتماعی امنیت اجتماعی را سلب و مانعی برای رشد و توسعه جامعه محسوب می شود. برخی جریانات و اتفاقات در برخی کشورهای رخ می دهد که به هیچ وجه غیر قابل پیش بینی هستند، با توجه به اینکه آن کشورهای در اوج قدرت هستند، اما به دلیل همین عوامل غیر پیش بینی نشده به صورت امپراطوری های از هم فر وپاشیده ایی تبدیل می شوند، مثل شوروی سابق و روسیه کنونی. گرچه برخی از کشورها توانستند این امور غیرمترقبه را کنترل و هدایت کنند و در کنار این هدایت و کنترل خودشان را جمع و جور کنند. در ایران امور به دو صورت وجود دارند که یکی ظاهر امور و دیگری باطن آنها است. در ظاهر همین مواردی است که در همه جای مختلف کشور موجود است، قاچاق مواد مخدر، اعتیاد، مناقشاتی که به خاطر دسترسی به آب وجود دارد نیز تاثیرات بسیاری در ایجاد مسائل اجتماعی درایران دارد.  به طور کلی، هر رفتاری که از آدمی سر می زند، متأثر از مجموعه ای از عوامل است که به طور معمول در طول زندگی سر راه وی قرار دارد و وی را به انجام عملی خاص وادار می کند.عوامل به وجودآورنده انحراف و کجروی در جوامع مختلف یکسان نیست و مناطق از نظر نوع جرم، شدت و ضعف، تعداد، و نیز از نظر عوامل متفاوتند. این تفاوت ها را می توان در شهرها، روستاها و حتی در مناطق مختلف و محله های یک شهر مشاهده کرد. در هر جامعه و محیطی سلسله عواملی همچون شرایط جغرافیایی، اقلیمی، وضعیت اجتماعی، اقتصادی، موقعیت خانوادگی، تربیتی، شغلی و طرز فکر و نگرش خاصی حاکم است که هر یک از این ها در حسن رفتار و یا بدرفتاری افراد مؤثر است.شهرنشینی لجام گسیخته، گسترش حاشیه نشینی و فقر، اتلاف منابع و انرژی را به دنبال دارد. حاشیه نشینی در شهرها، با جرم رابطه مستقیم دارد. تنوع و تجمل، اختلاف فاحش طبقات اجتماعی ساکن شهرهای بزرگ، تورّم و گرانی هزینه های زندگی، موجب می شود تا افراد غیر کارآمد که درآمدشان زندگی ایشان را کفاف نمی دهد، برای تأمین نیازهای خود، دست به هر کاری هر چند غیر قانونی بزنند. از دیگر عوامل محیطی جرم، می توان فقر، بیکاری، تورّم و شرایط بد اقتصادی نام برد که بر همه آحاد جامعه، اقشار، گروه ها و نهادها تأثیر گذاشته و آنان را تحت تأثیر قرار می دهد.در پیدایش انحرافات اجتماعی و رفتارهای نابهنجار و آسیب زا عوامل متعددی به عنوان عوامل پیدایش و زمینه ساز می تواند مؤثر باشد. خانواده، طلاق، فقر، فرهنگ، اقتصاد، بی کاری، شغل، رسانه ها، مهاجرت، جمعیت و... .




سیاست گزاری های جمهوری اسلامی ایران در ریشه کن کردن یا حل مسائل اجتماعی کارآمد و دارای برنامه ای درازمدت نداشته و انجام نداده است. با توجه به آسیب هایی که بر ریشه روابط اجتماعی وارد شده است متاسفانه تحقیقات مبسوطی چه از سوی دولت یا دانشگاه در این مورد صورت نگرفته است. به طور کلی عوامل زیادی است که تاثیر گذار هستند شاید بزرگترین چالشی که می توان از آن گفت چالش سنت و مدرنیته در ایران است که ریشه ان به زمان مشروطه تا کنون بر می گردد.


چرا قتل های خانوادگی در کشور افزایش یافته است؟

علل مختلفی ممکن است باعث قتل های خانوادگی باشد که مقداریزیادی از ان را می توان در اخلاقیات جامعه جستوجو کرد، و مقداری نیز از ان را در طمع و حرصی که در برخی از مردم وجود دارد برای دست یابی یا رسیدن به مسائلی مثل ارث، اختلافات خانوادگی اختلافات جنسیتی و ... که متاسفانه مطالعه دقیقی در سال های اخیر در این مورد وجود ندارد. در مجموع مهمترین عامل کاهش اخلاقیات در جامعه و روحیاتی که معمولا مردم از انقلابات، رنج، تخریب ها، اعتیاد، فقر و همچنین نیازهایی که انسانها به آنها پیدا می کنند، منجر به برخی مشکلات و پیچیدگی هایی در رفتار می شود که این پیچیدگی ها بحرانی را موجب می شود و راه خروج از این بحران را مثلا در کشتن یا قتل نفس می بینند. جدای از سیاست گذاری های تعیین شده یا خط و مشی های در دستور کار، نادانی و جهالتمردم در فهم امورات اجتماعی یا عدم درک روابط اجتماعی و از همه مهمتر مشکلات و اختلافات جنسیتی، اختلافات خانوادگی و نوع نگاه مردم به این امر در ایران خود از دلایل مهم افزایش این رخدادهای تلخ در جامعه است. به هر حال در پی این اتفاقات است که خودبه خود نیازها و اخلاقیاتی در فرد شکل می دهد که وجدان ملی را کاهش می دهد و معلوم نیست که در آینده چه اموری یا واکنشی نسبت به آنها نشان دهد. عوامل و عناصر سیاستگزاری در ایران تحت تاثیر عومل دیگری است که مهمترین آن همین عامل عمومیت گرا و فرقه گرایی، احتیاج و نیاز مبرم به به یک انسجام اجتماعی،نیاز شدید به بازبینی و به نوعی انقلاب در روابط اجتماعی در سراسر سرزمین ایران، و  همچنین تشکیل کارگروه های ویژه برای تحقیق و مطالعه در زمینه علل و عوامل قتل های خانوادگی و مسائل مربوط به اعتیاد و سرقت و ... که جامعه را تهدید می کند، است. و این شیوه و منش باید به صورت سنتی فرهنگی و دارای انسجام اجتماعی در بیاید تا بتواند کارساز باشد.

-    چگونه دولت یا نظام جمهوری اسلامی می تواند از وقوع قتل های خانوادگی پیشگیری کند؟

برای پیشگیری از بروز معضلات و مسائل اجتماعی در ایران، باید با یک اراده استقرار و یک زمینه اخلاقی و مشاوره به آنها، بستر را فراهم کرد تا اخلاق برای آنها معنی داشته باشد، و عقاید مستحکم شود، چون نمی توان به برادر کشی، خواهر کشی و همسر کشی ها در سطح جامعه بی توجه ماند. ما باید اخلاقیات جامعه را استقرا دهیم، و نابسامانی هایی که از طریق اقتصادی وارد جامعه می شود را کنترل کنیم. ولی باید در عمق مساله در جستجوی و کنترل عواملی بود که نابسمانی ها را افزایش می دهند. با وجود این هر چقدر برنامه ریزی و تغییرات دامنه داری در این زمینه ها بوجود بیاید، می توان این مساله را حل وفصل کرد.در این زمینه می توان به عوامل زیادی اشاره کرد که چند نکته را در حد توان ارائه خواهم کرد: توجه به مشکلات آموزشی، مانند ناتوانی در یادگیری، ترک تحصیل، افت تحصیلی، بی توجهی به تکالیف درسی و تقلب در درس، توجه به مشکلات اخلاقی، رفتاری همچون تماس تلفنی و نامه نگاری با جنس مخالف، معاشرت با جنس مخالف، شرکت در مجالس، خود ارضایی، چشم چرانی، فرار از منزل، غیبت از مدرسه، اقدام به خودکشی، سرقت، دروغگویی، اعتیاد، ولگردی و...ضرورت آشنایی نیروهای نظامی و انتظامی با انحرافات اجتماعی و نحوه برخورد با آنان،تقویت نظارت های اجتماعی رسمی و دولتی و نیز نظارت های مردمی،برنامه ریزی اصولی و صحیح برای اشتغال در جامعه، رفع بی عدالتی، و پی گیری منطقی نیازهای جوانان، تأمین امنیت و نیاز شهروندان، جلوگیری از مهاجرت های بی رویه به شهرهای بزرگ و جلوگیری از پرداختن جوانان به اشتغال های کاذب مثل کوپن فروشی، سیگار فروشی، نوارفروشی و... ، ایجاد مراکز آموزشی، ورزشی، تفریحی، مشاوره ای برای گذران اوقات فراغت نوجوانان و جوانان. هماهنگ کردن بخش های عمومی و خصوصی که در زمینه پیش گیری از وقوع جرم فعالیت دارند; مانند نیروی انتظامی، کار و امور اجتماعی، آموزش و پرورش، شهرداری ها، شوراها، امور جوانان، بهزیستی و... به منظور اجرای برنامه عملی پیش گیرانه و هماهنگی بیش تر، آگاهی دادن به خانواده ها برای نظارت و کنترل بیشتر آنان بر فرزندان و گوشزد کردن میزان مجازات جرایم در صورت ارتکاب جرم توسط آنان، اتخاذ تدابیر امنیتی بیش تر توسط دولت در محل های جرم خیز و اقداماتی به منظور کمک به خانواده ها، بخصوص نوجوانان و جوانانی که در معرض آسیب قرار دارند، اطلاع رسانی شفاف رسانه های جمعی برای تشویق جوانان درباره تسهیلات و فرصت هایی که جامعه برای آنان قرار داده است، تجهیز پلیس برای مقابله جدّی با باندهای مخوف انواع گوناگون بزهکاری اجتماعی در جامعه،اقدامات امنیتی برای مراکز حساس تجاری، بانکی و...

علاوه بر اقدامات پیش گیرانه، شناسایی راهکارهایی برای شناخت مشکلات نوجوانان و جوانان امری لازم و ضروری است. مواردی چند در این زمینه مطرح است: شناخت نیازهای روانی و کیفیت ارضای این نیازها در شادابی و نشاط فرد بسیار مؤثر است و ارضا نشدن آن و یا ارضای ناقص آن، اثرات نامطلوب بر جای گذاشته و زندگی را به کام فرد تلخ می کند و فرد را به انحراف می کشاند، توجه به مشکلات جسمانی فرد، مشکلاتی همچون اختلال در گویایی، بینایی، شنوایی، جسمانی و عقب ماندگی ذهنی.