سرمقاله مدیرمسوول

گام مهم آمریکا در مسیر تحقق برجام

  1. ۱ ماه،۲ هفته قبل
  2. ۰
نعیم
نوآوران -

سرمقاله ـ فیروز‌نعیم‌محبوبی

اقدام وزارت خزانه‌داری ایالات متحده آمریکا در لغو بخشی از تحریم‌های مربوط به مبادلات تجاری بین‌المللی ایران با «دلار» آمریکا از جنبه سیاسی بیش از جنبه اقتصادی حائز اهمیت است. از نظر اقتصادی، صرف‌نظر از شعار‌پردازی‌های داخلی یا بین‌المللی در دو سوی طیف سیاسی که یکی آمریکا را قدرت قاهر و مطلق اقتصاد جهانی می‌پندارد و دیگری این کشور را شیری بی‌پنجه و دندان می‌انگارد؛ بیش از 62 درصد کل مبادلات بین‌المللی جهان با دلار آمریکا انجام می‌شود. در مورد 38 درصد باقی‌مانده نیز به هر حال مبنای محاسبات دلار آمریکاست و بنابراین، چه بخواهیم و بپسندیم یا نه، بنیاد اقتصاد جهان بر دلار آمریکا قرار دارد. با استفاده از همین موقعیت بی‌همتای بین‌المللی و البته تاریخی است که خزانه‌داری ایالات متحده سالانه ده‌ها میلیارد دلار اسکناس بدون پشتوانه به اقتصاد داخلی و بین‌المللی با هدف تأمین کسری بودجه بعضاً سالانه تا یک تریلیون دلاری خود منتشر می‌کند، بی‌آن‌که مانند دیگر اقتصادهای جهان و از جمله ایران، بابت این بی‌انضباطی مالی وحشتناک خود هزینه‌ای بپردازد که معمولاً نرخ‌های شدید تورمی است.

مجوز اخیر وزارت خزانه‌داری ایالات متحده، از نظر اقتصادی برای خرید و فروش یعنی واردات یا صادرات کالا و خدمات، بین 3 تا 10 درصد به نسبت قیمت کالا و خدمات به سود ایران است و به نظر می‌رسد سالانه ممکن است تا 10 میلیارد دلار بر درآمدهای ارزی کشور بیافزاید یا از هزینه‌های ارزی آن بکاهد. هم‌چنین احتمالاً این تصمیم به زیان دلالان و تسهیل‌گردانی در داخل ایران و برخی ارکان قدرت سیاسی خواهد بود که از سال‌ها پیش به این سو، از ثروت ملی ایران، اندوخته‌ها بر اندوخته‌های خود افزودند و به گونه‌ای بی‌سابقه در تمامی طول تاریخ ایران، ثروت‌اندوزی شخصی به راه انداخته‌اند.

از جنبه سیاسی اما، اهمیت مجوز خزانه‌داری ایالات متحده آمریکا از آن رو بیشتر است که این اقدام در شرایط خصمانه سیاسی چه در داخل ساختار سیاسی ایالات متحده و چه در جمهوری اسلامی ایران صورت گرفته است. در داخل ساختار سیاسی ایالات متحده و به‌ویژه در پی برخی تحرکات نظامی در منطقه خلیج‌فارس، دفاع کردن از فرآیند مصالحه با جمهوری اسلامی ایران، برای باراک‌اوباما روز‌به‌روز دشوارتر می‌شود و در هفته گذشته، حتی برخی سناتورهای دموکرات نیز خواستار برخورد شدیدتر با ایران شده‌اند. در این شرایط، لغو بخشی از تحریم‌های اقتصادی علیه ایران، حتی اگر به لحاظ اقتصادی اهمیت تعیین‌کننده‌ای نداشته باشد، یک اقدام سیاسی شجاعانه از سوی کاخ‌سفید به شمار می‌آید؛ به ویژه آن‌که این تحریم‌ها پیش از برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران وضع شده‌اند و در مجموع لغو آن اقدامی فراتر از توافق هسته‌ای به حساب آمده است.

البته این اقدام واشنگتن، بیش و پیش از آن که به سود تهران باشد، حافظ منافع ایالات متحده بوده است. آمریکا از این لغو تحریم‌ها هم به صورت مستقیم سود می‌برد و بر سطح مبادلات بازرگانی شرکت‌های آمریکایی مستقر در خارج از خاک ایالات متحده با ایران می‌‌افزاید و هم از فشار متحدان اروپایی کاخ سفید که خواستار استفاده هر چه بیشتر از فرصت بزرگ همکاری با اقتصاد ایران در شرایط رکود کنونی حاکم بر اروپا هستند، می‌کاهد. از رفت‌و‌آمدهای انبوه و پر سر و صدای مسؤولان ارشد شرکت‌های بزرگ غربی به تهران، می‌توان دریافت که به همین اندازه، آن‌ها واشنگتن را برای لغو بیشتر تحریم‌های اقتصادی علیه جمهوری اسلامی ایران تحت فشار گذاشته و می‌گذارند.

این دست اقدامات اقتصادی در جهت تسهیل روابط اقتصادی دو و چند جانبه که در عین حال چراغ سبز سیاسی برای بهبود روابط دیپلماتیک نیز به شمار می‌آید، در گذشته روابط دو جانبه تهران و واشنگتن سابقه دارد. در سال 2000 میلادی که آن هم سال پایانی در دور دوم ریاست‌جمهوری یک رئیس‌جمهور ـ آن هم دموکرات ـ در ایالات متحده یعنی بیل‌کلینتون بود، صادرات مواد غذایی و دارو به ایران از فهرست تحریم‌های یک جانبه ایالات متحده علیه ایران حذف شد که البته بیش از ایران، آمریکا از آن سود برد. رؤسای جمهوری آمریکا، معمولاً در دوره ریاست‌جمهوری خود اولاً بیش از بقیه عمر ریاست خود بر مسائل بین‌المللی متمرکز می‌شوند و ثانیاً تصمیمات شجاعانه‌تری در مقایسه با بقیه دوران ریاست خود می‌گیرند.

علاوه بر این به نظر می‌رسد تحولات رخ داده در مبارزات انتخابات ریاست‌جمهوری جاری ایالات متحده در هفته‌های اخیر، در نوع و کیفیت تصمیمات اخیر کاخ سفید برای ایجاد تسهیل در مبادلات بازرگانی خارجی ایران بی‌تأثیر نبوده است. تا یکی ـ دو هفته پیش، در حالی که کاهش فاصله بین دو رقیب انتخاباتی یعنی هیلاری‌کلینتون و دونالد‌ترامپ نگرانی‌های جدی در بین هم دموکرات‌ها و بعضاً در سطوح بین‌المللی برانگیخته بود، تحولات روزهای اخیر احتمالاً آرامش را به اردوگاه دموکرات‌ها بازگردانده و با توجه به اطمینان بیشتر آن‌ها در پیروزی انتخابات ریاست‌جمهوری ماه آینده، امکان تصمیم‌گیری‌های شجاعانه‌تری را بدون نگرانی در شکست در انتخابات برایشان فراهم آورده است. بی‌آن‌که در ابعاد و تأثیرات مثبت هر یک از گام‌های برداشته شده برای عادی‌سازی روابط سیاسی ـ اقتصادی دو کشور اغراق کنیم، به نظر می‌رسد روابط میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا به آهستگی تمام و بسیار پر‌تلاطم، در حال پیشرفت است.