بررسی دخل و خرج دولت در پنج ماهه ابتدایی سال 95 در گفت‌و‌گوی «نوآوران» با سعید لیلاز

وضعیت نگران کننده است

بررسی دخل و خرج دولت در پنج ماهه ابتدایی امسال نشان از سختی تحقق درآمدهای پیش بینی شده و حتی تا مرز ۵۰ درصد مصوب برای این مدت دارد، با این حال کسری بودجه چندان قابل توجه نبوده و به گونه‌ای هزینه‌ها با درآمده محقق شده فاصله زیادی ندارد. اما در این شرایط با توجه به عدم تحقق درآمدهای پیش‌بینی شده هزینه‌ها به طور کامل پرداخت نشده است به ویژه بودجه‌های عمرانی. «سعید لیلاز» تحلیلگر برجسته مسائل اقتصادی ـ سیاسی آمار مربوط به وضعیت بودجه عمومی دولت را نگران کننده ارزیابی کرده و معتقد است که اعداد و ارقام منتشر شده در این بودجه، بازتاب شرایط اقتصادی و مالی دولت است که نسبت به وضعیت مشابه سال گذشته وخیم‌تر نشان می‌دهد.

  1. ۱ ماه،۱ هفته قبل
  2. ۰
لیلاز
نوآوران -

تبیین و بررسی تحقق کامل درآمدهای دولت و البته هزینه‌های آن در بودجه در چند ماه اول سال موضوع عجیبی نیست و معمولاً در این بازه درآمد و هزینه چندان با یکدیگر تراز نشده و پرداخت‌ها به طور کامل انجام نمی‌شود. این موضوع برای بودجه امسال (95) نیز تکرار شده و این بار تحقق منابع پیش بینی شده تا نصف رسیده است.

لیلاز در توضیح آمار مربوط به وضعیت بودجه عمومی دولت که در پنج ماه اول منتشر شده است، می‌گوید: این آمار نشان دهنده وضعیتی کمابیش نگران کننده است. به دلیل اینکه اعداد و ارقامی که این آمار در آن منتشر شده، در واقع فضایی را بازتاب می‌دهد که گویی وضعیت اقتصادی و مالی دولت در پنج ماهه اول امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته به جای اینکه بهتر شود، وخیم‌تر شده است. با برخی از داده‌ها و اطلاعاتی که ما داریم ـ برای مثال بخصوص وضعیت نفت ـ در پنج ماهه نخست امسال با وضعیت مشابه سال گذشته مغایرت دارد.

این استاد دانشگاه با اشاره به رشد درآمدهای غیرنفتی بیان کرد: درست است که وضعیت‌ درآمدهای مالیاتی امسال نسبت به سال گذشته در این بازه زمانی بهتر شده است؛ یعنی درآمدهای غیر نفتی دولت 22 درصد افزایش پیدا کرده است. در این درآمدهای غیرنفتی، درآمدهای مالیاتی نزدیک 26 درصد افزایش پیدا کرده است که رشد بسیار خوبی محسوب می‌شود.

عضو حزب کارگزاران با اشاره به رشد هزینه‌های جاری دولت که بیش از سرعت رشد دستمزد کارکنان بوده، بیان داشت: در همین مدت متأسفانه پرداخت‌های جاری دولت مجدداً 24 درصد افزایش پیدا کرده است. به این معنا که تراز عملیاتی دولت در پایان مرداد ماه حدود322 هزار میلیارد ریال منفی بوده است که 32 هزار میلیارد تومان می‌شود. این عدد نسبت به سال گذشته 17 درصد افزایش پیدا کرده است. در واقع دولت در پنج ماهه امسال کسری بودجه 32 هزار میلیاردی داشته است. در همین مدت دولت موفق شده که 117 هزار میلیارد ریال از این کسری بودجه را با کمک درآمدهای نفتی تأمین کند. در ادامه دولت توانسته که حدود 12 هزار میلیارد تومان آن را تأمین کند. اما این عدد نسبت به پارسال 29 درصد کاهش پیدا کرده است. یعنی درآمد دولت حاصل از صادرات نفت در پنج ماه اول امسال نسبت به مدت مشابه پارسال 29 درصد کاهش پیدا کرده است. این وضعیت با اطلاعاتی که ما داریم در واقع مغایرت دارد؛ به این دلیل که اطلاعاتی که ما داریم به ما می‌گوید که درآمدهای دولت از طریق محل صادرات نفت افزایش پیدا کرده است، مگر اینکه دولت مطابق بودجه حق استفاده از منابع ارزی حاصل از صادرات نفت را نداشته است.

سردبیر روزنامه توقیف ‌شده «سرمایه» با اشاره کاهش هزینه‌های عمرانی دولت، گفت:  این نکته تأسف‌آور است و همچنین نقطه مرکزی بحث من را تشکیل می‌دهد که هزینه‌های عمرانی دولت در پنج ماهه اول امسال 2/5 هزار میلیارد تومان بوده که نسبت به مدت مشابه پارسال 18 درصد کاهش پیدا کرده است. یعنی هم نسبت به پارسال 18 درصد کاهش پیدا کرده است و نسبت به دو سال پیش بیش از 20 یا 22 درصد کاهش پیدا کرده است. یعنی یک وضعیت بسیار نامتعادل و بسیار نگران کننده‌ای را به نمایش می‌گذارد و نشان می‌دهد که با وجود رشد شدید درآمدهای مالیاتی دولت در پنج ماه اول امسال از آنجایی که درآمدهای ریالی حاصل از صادرات نفت خام به شدت در پنج ماه اول امسال نسبت به سال گذشته کاهش پیدا کرده است، دولت حتی هزینه‌های عمرانی را که به اندازه پارسال هم بوده نتوانسته از آخر مرداد ماه تا الان هزینه کند. این در حالی است که اطلاعاتی ما داریم نشان می‌دهد که صادرات نفت خام در این مدت تقریباً بیش از دو برابر شده است. در حال حاضر به نظر می‌رسد روزانه 120 میلیون یا میلیارد دلار در کشور درآمد حاصل از صادرات نفت خام دارد و این عدد قابل توجهی است.

لیلاز ادامه داد: جا دارد که از دولت بپرسیم که، اولاً چرا درآمدهای نفتی 5/2 برابر شده پنج ماهه اول امسال هنوز آثار آن وارد بودجه نشده است و هنوز آثار آن در بودجه دیده نمی‌شود؛ آیا این ناشی از تداوم تحریم‌های بانکی است یا نه؟ و دوم اینکه چرا هزینه‌های جاری دولت در پنج ماهه اول امسال 24 درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته افزایش پیدا کرده است در حالی که سال گذشته همین موقع هزینه‌های جاری دولت 4/7 درصد نسبت به وضعیت مشابه سال 93 افزایش پیدا کرده است.

وی در تحلیل وضعیت به وجود آمده، می‌افزاید: بنابراین شکاف بین درآمدها و هزینه‌ها در بخش غیرنفتی دولت افزایش پیدا کرده است، در حالی که سال گذشته در پنج ماه اول ما 28 هزار میلیارد تومان کسری بودجه در پنج ماهه داشتیم، این عدد به بیش از 32 هزار میلیارد تومان افزایش پیدا کرده است؛ یعنی چهار هزار میلیارد تومان به کسری بودجه دولت اضافه شده است. این در حالی است که در همین مدت هم باز نه هزار میلیارد تومان به درآمدهای دولت اضافه شده است.

لیلاز در توضیح چرایی شکاف بین درآمدها و هزینه‌ها، اذعان داشت: علت این موضوع این است که در پنج ماهه گذشته حدود 15 هزار میلیارد تومان در واقع ماهی سه هزار میلیارد تومان به هزینه‌های جاری دولت اضافه شده است. که به نظر من این مسئله جای هشدار دارد؛ دولت به جای اینکه درآمدهای مالیاتی را صرف هزینه‌های عمرانی کند، اکنون بیشتر در بخش پرداخت‌های جاری هزینه می‌کند و این پرداخت‌های جاری حقوق و دستمزد نیست. تا جایی که اطلاع داریم، رشد حقوق و دستمزد حدود 9 یا 10 درصد بوده نه بیشتر. بنابراین دولت این رشد هزینه‌های جاری را تا 24 درصد را باید توضیح دهد. یعنی با وجود اینکه سهم درآمدهای مالیاتی در کل درآمدهای دولت خیلی خیلی خوب شده است. این نشان دهنده این است که عملکرد مالیاتی خوب شده است، اما اولاً پرداخت‌های جاری دولت بیش اندازه اضافه شده ـ در واقع سریعتر از آن حدی که لازم بوده است. ثانیاً درآمدهای نفتی در پنج ماهه اول امسال هنوز در بودجه دولت وارد نشده است.  

این فعال سیاسی اصلاح‌طلب با تقسیم هزینه‌های دولت به دو بخش جاری و عمرانی، افزود: در حالی هزینه‌های دولت را دو بخش جاری و عمرانی  تشکیل می‌دهد که در سال جاری برای بودجه جاری حدود ۲۱۳ هزار میلیارد تومان مصوب شده که باید تا ۹۰ هزار میلیارد در پنج ماه اول پرداخت می‌شده، اما عملکرد آن بیانگر این است که دولت تا ۷۷ هزار میلیارد تومان در بخش جاری که عمده آن به حقوق و دستمزد اختصاص دارد، پرداخت کرده و تا ۱۳ هزار میلیارد در این حوزه صرفه جویی داشته است. عدم پرداخت در بودجه های عمرانی مشهودتر و البته طبیعی‌تر است، چون با توجه به عدم کسب درآمدهای پیش بینی شده درماه‌های اول، پرداخت‌ها هم در این بازه برای پروژه‌های عمرانی به طور قابل توجهی ضعیف انجام شده و عمده توزیع منابع به این بخش در ماههای پایانی سال انجام می‌شود.

بر اساس گزارش خزانه، در دوره مورد بررسی دولت فقط حدود ۵۰۰۰ میلیارد تومان به بودجه‌های عمرانی پرداخت کرده است آن هم در شرایطی که برای کل سال جاری رقمی حدود ۵۷ هزار میلیارد تومان مصوب شده و باید در طول پنج ماه تا ۲۴ هزار میلیارد تومان پرداخت می‌شده است. مبلغ هزینه شده برای بودجه‌های عمرانی در این مدت برای سال جاری نسبت به دوره‌های مشابه در دو سال گذشته در حداقل قرار دارد. در کل تراز عملیاتی بودجه همچنان به روال سال‌های قبل منفی است و اکنون در مرز ۳۲ هزار میلیارد تومان قرار دارد. به عبارتی دولت تا این حد از منابع خود را از محلی غیر از درآمدها و با تکیه بر فروش دارایی‌های سرمایه‌ای تامین کرده است. این در حالی است که همواره تاکید بر این بود تا بتوان بودجه را از وابستگی به درآمدهای نفتی خارج کرده و به سمت تامین هزینه‌های آن از محل درآمدهای دیگر به ویژه درآمدهای مالیاتی سوق داد. در شرایطی که تراز عملیاتی رقم منفی دارد دولت مجبور است نفت بیشتری بفروشد یا حجم زیادتری از دارایی‌های خود را واگذار کند تا بتواند  این رقم منفی را جبران کند.


خبرنگار:آیت وکیلیان

نوشتارهای مرتبط

تازه های سیاست داخلی