گزارش تحلیلی نوآوران از معنای رفراندوم سوئیس

نه سوئیسی‌ها به یک طرح احمدی‌نژادی

مردم سوئیس روز یکشنبه (16 خرداد) با حضور در پای صندوق‌های رای به طرح درآمد همگانی «نه» گفتند. 78 درصد از شرکت کنندگان در این همه پرسی با تعیین حقوق پایه برای همه شهروندان به میزان 2600 یورو مخالفت کردند

  1. ۶ ماه قبل
  2. ۰
نه سوئیسی‌ها به یک طرح احمدی‌نژادی
نوآوران -

مرتضی مدنی: مردم سوئیس روز یکشنبه (16 خرداد) با حضور در پای صندوق‌های رای به طرح درآمد همگانی «نه» گفتند. 78 درصد از شرکت کنندگان در این همه پرسی با تعیین حقوق پایه برای همه شهروندان به میزان 2600 یورو مخالفت کردند. در صورتی که این طرح تصویب می شد، هر کدام از شهروندان سوئیس ماهانه نزدیک به 9 میلیون تومان یارانه دریافت می کردند. این طرح در عین حال دولت را به پرداخت مبلغی معادل 565 یورو ]بیش از 2 میلیون تومان[ به افراد نابالغ با سن کمتر از 18 سال ملزم می کرد.

عامه مردم در ایران و علی الخصوص کاربران شبکه های اجتماعی در روزهای گذشته از حرکت سیاسی شهروندان سوئیس با ستایش یاد کردند. برخی نیز به کنایه از طرح وعده پرداخت یارانه نقدی توسط نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری در گذشته، یا آینده احتمالی، انتقاد کردند. تعداد قابل توجهی از پیام های به اشتراک گذاشته شده در شبکه های اجتماعی، که در رابطه با همه پرسی سوئیس بودند، با رئیس دولت سابق شوخی می کردند. اجرای قانون هدفمندی یارانه ها و پیامدهای ناگوار اقتصادی این طرح احتمالا از جمله دلایل علاقه مردم ایران به پیگیری نتیجه رفراندوم طرح درآمد همگانی و شوخی با رئیس دولت سابق بوده است.

 قانون هدفمندی یارانه ها در ایران در آذر ماه سال 89 با اعلام محمود احمدی نژاد، رئیس دولت وقت در تلویزیون اجرا شد. در حالی که این طرح همان زمان نیز مخالفانی جدی داشت، و سران مخالفان دولت خواستار همه پرسی در این رابطه شده بودند، اما دولت دهم بی توجه به مخالفت ها اجرای این طرح را آغاز کرد. با گذشت حدود 6 سال از اجرای این قانون، در حالی که یارانه دریافتی مردم ناچیز  باقی مانده است، قیمت حامل های انرژی، آب، برق، کالاهای اساسی زندگی و... کماکان رو به افزایش است. اتحادیه های کارگری در ایران قانون هدفمندی یارانه ها را پروژه آزاد سازی قیمت ها می دانند.

اما در کنار حیرت ساده انگارانه اولیه از رفتار سیاسی مردم سوئیس باید به روی پنهان ماجرا اشاره کرد. حذف حقوق بیکاری، کمک هزینه های اجتماعی، حقوق بازنشستگی و افزایش مالیات از جمله برنامه های دولت سوئیس برای تامین یارانه پرداختی به مردم بود. دو سال پیش از این، اتحادیه های کارگری سوئیس خواستار برگزاری رفراندم برای تعیین حداقل دستمزد در این کشور به میزان 2680 یورو در ماه معادل بیش از 10 میلیون تومان شده بودند. اتحادیه های کارگری همان زمان اعلام کرده بودند به دلیل گرانی اجاره مسکن، گرانی بیمه درمانی و گرانی قیمت مواد غذایی، زندگی با کمتر از این مبلغ در ماه بسیار دشوار است. مخالفت مردم سوئیس برخلاف تصور اولیه از منطق اقتصادی پیروی می کند، اگرچه اهمیت فرهنگ کار در این کشور را نمی توان نادیده گرفت. شاید در نگاه اول، این طرح آرمان شهری را ترسیم کند که بساط کار از خود بیگانه را بر می چیند: جهانی که در آن کسی برای تولید کالا کار نمی کند، بلکه آنچه مردم تولید می کنند، همچون هنر از خصلت از خودبیگانگی تهی است. اما نگاهی به رقم پرداختی به مردم، برنامه افزایش مالیات و حذف مزایای اجتماعی به سرعت این  تصور را به سراب تبدیل می کند.

مبدع طرح

پیشنهاد طرح درآمد همگانی را «دانیل هائنی»، مالک کافه ای در بازل سوئیس طرح کرده بود. او با جمع‌آوری 100 هزار امضاء دولت را به برگزاری همه ‌پرسی ملزم کرد. براساس قانون اساسی این کشور، در صورتی که حداقل ۱۰۰ هزار نفر طرحی را امضاء کنند، این طرح پس از همه پرسی عمومی به قانون تبدیل می‌شود. دولت سوئیس در عین برگزاری رفراندوم، در شمار مخالفان این طرح قرار داشت. اتحادیه های کارگری و احزاب سیاسی نیز با این طرح مخالف بودند. هم زمان با این همه پرسی، مردم در همه پرسی دیگری از اعمال قوانین سخت گیران علیه مهاجرت پناهجویان به این کشور حمایت کردند. شاید بتوان رگه هایی از مهاجر ستیزی را نیز در مخالفت مردم سوئیس با طرح درآمد همگانی دید، از آنجا که براساس این طرح، مهاجران نیز شامل دریافت حقوق پایه می شدند. هائنی، مبدع طرح درآمد همگانی در سوئیس پس از شکست در همه پرسی به رویترز گفت که برگزاری این همه‌پرسی یک پیروزی اخلاقی بوده است. او تاکید کرد «من به عنوان یک تاجر، فرد واقع‌بینی هستم و روی حمایت 15 درصدی حساب کرده بودم، اما الان می‌بینم که بیش از 20 درصد یا شاید حتی 25 درصد از این طرح حمایت کردند. خوب به نظرم این رویایی و شورانگیز است».

احمدی‌نژاد سوئیسی

عبدالله وطنخواه، کارشناس بازار کار با تحسین حرکت سیاسی مردم سوئیس به «نوآوران» گفت: مردم سوئیس در یک همه‌پرسی با اکثریتی قاطع با طرح تعیین حقوق بی قید و شرط 2600 یورویی برای تمام شهروندان این کشور مخالفت کردند. در این همه‌پرسی ۷۸ درصد در مخالفت و ۲۲ درصد در موافقت به این طرح رأی دادند. مردم سوئیس در واقع فهمیدند که این تله ای برای تعدیل نیروی کار و بیکار کردنشان و از بین بردن دستاوردهای اجتماعی ای است که کسب کرده اند.

او ادامه داد: از سوی دیگر با این ترفند عوام فریبانه قصد داشتند مفهوم عدالت را زیرکانه وارونه سازی کنند، اما مردم سوئیس در اقدامی تیزهوشانه با رای منفی در این رفراندم اجازه ندادند که دولت از وظایف حاکمیتی اش شانه خالی کند. تازه این در حالی است که سوئیس از جمله کشورهای حوزه اسکاندیناوی محسوب می شود و در این منطقه دولت های رفاه حکومت می کنند.

عضو مجمع نمایندگان کارگران با اشاره به رای موافق 22 درصدی مردم سوئیس، بیان کرد: آن 22 درصدی که به طرح رای مثبت دادند، از جمله اقشار ضعیف جامعه بودند. به دلیل فقدان برخورداری این گروه از بینش صحیح، زمینه سربرآوردن احمدی نژاد دیگری از دل آنها وجود داشت، اما قاطبه مردم سوئیس نشان دادند با این ترفندها فریب نمی خورند. دولت علاوه بر ابزار سرکوب و پلیس مخفی و... درقبال مردم وظایف حاکمیتی نیز برعهده دارد. آموزش، بهداشت و... از جمله وظایفی است که دولت ها باید در قبال مردم عهده دار شوند. در قانون اساسی ایران نیز این وظایف حاکمیتی برشمرده شدند. اما دولت ها در نقاط مختلف جهان به طور مداوم سعی می کنند کمتر برای مردم هزینه کنند و با شعارهای کوچک سازی و خصوصی سازی از زیر بار وظایف حاکمیتی ای که برعهده دارند، شانه خالی کنند.

وطنخواه تصریح کرد: توسعه پیش از افزایش تعداد دانشگاه ها، راه ها و صنعت به منزله توسعه منابع انسانی است. برخورداری مردم از نیازهای اولیه و معیشتی در صدر اولیت های اقتصادی هر کشوری باید قرار داشته باشد. رقم پرداختی به مردم سوئیس بسیار بالا بود، اما ما در کشور خودمان دیدیم که 45 هزار تومان یارانه دادند، اما از آن طرف 450 هزار تومان از جیب مردم برداشتند. آیا در سوئیس تجربه مشابهی در جریان نبود؟ اما مردم سوئیس سال هاست که از رفاه و امکانات قابل توجهی برخوردارند و به این درک و فهم رسیدند که به دموکراسی شان اجازه ندهند از وظایفش شانه خالی کند.

رفراندوم در ایران

فرشید یزدانی، کارشناس مسائل اقتصادی در این باره به نوآوران گفت: مردم سوئیس از منظر وظیفه و فایده به این موضوع ورود کردند. آنها به این طرح اینگونه نگاه کردند که اگر مزایای اجتماعی دولت لغو شود، و پرداخت 2600 یورویی صورت بگیرد، به نفع شان نیست. از طرفی بحث افزایش مالیات وسط بود و هزینه آموزش، حمل و نقل و... نیز افزایش می یافت. بنابراین رای آنها از این لحاظ وجه عقلایی دارد.

او ادامه داد: موضوع دیگر نگاهی هست که جامعه سوئیس به مساله کار و مسئولیت دارد. طرح درآمد همگانی روحیه کار و تلاش گری را ضعیف می کرد و موجب می شد مسئولیت اجتماعی رنگ ببازد. همین هم باعث شد جامعه سوئیس به این نتیجه برسد که به این طرح رای ندهد. این رفتار سیاسی نشان دهنده نگرانی آنها از حذف مسئولیت اجتماعی و کار از جامعه بود. انگلیس نیز در قرن 18 طرحی مشابه را اجرا کرد و به افرادی که نمی توانستند زندگی شان را با دستمزد جاری بگذرانند، یارانه پرداخت کرد اما در نهایت این طرح با آسیب های زیادی همراه بود.

این کارشناس حوزه سیاست گذاری اجتماعی با ستایش دموکراسی مستقیم، گفت: این رفراندوم و رفراندوم های مشابه با این شیوه گام مهمی در مسیر حرکت به سمت دموکراسی مستقیم به شمار می آیند.

یزدانی در عین حال با نادرست دانستن انتقاد به مردم ایران بخاطر هواداری از طرح پرداخت یارانه نقدی، تصریح کرد: پرداخت یارانه نقدی در ایران اختیاری نبود. دستوری از بالا بود که به ضرب و زود انجام شد. شاید اگر در ایران رفراندم برگزار می شد و مردم می دانستند قرار است در ازای یارانه ناچیزی که دریافت می کنند، هزینه های آب برق و سوخت و انرژی و... بالا رود، به طرح هدفمندی یارانه ها رای منفی می دادند.

نگرانی از لغو مزایای اجتماعی

آلبرت بغازیان، کارشناس اقتصادی نیز در این باره به نوآوران گفت: رای منفی مردم سوئیس به پرداخت یارانه نقدی مخالفت با تنبل پروری بود. مردم سوئیس احساس کردند تصویب این طرح باعث می شود تلاش کمتری کنند و از این رو با پرداخت حقوق پایه مخالفت کردند.

او ادامه داد: البته یکی از دلایل «نه» گفتن مردم سوئیس به طرح پرداخت یارانه نقدی، مخالفت گروه های مختلف اجتماعی بود که نگران بودند با این طرح حمایت های اجتماعی دولت را از دست بدهند. دولت سوئیس تا پیش  از این به بخش های آموزش، بهداشت، صندوق های بازنشستگی، بیکاران، حمل و نقل و... کمک می کرد، اما طرح درآمد همگانی یارانه این بخش ها را قطع می کرد، و مبلغی را ماهانه در اختیار مردم قرار می داد.

این اقتصاددان تصریح کرد: مشابه این طرح را دولت احمدی نژاد پیاده کرد، با این تفاوت که یارانه پرداختی دولت دهم به مردم فاصله فاحشی با 2 هزار دلار سوئیسی ها دارد. بیشتر گروه هایی که از این خدمات استفاده می کردند، یعنی آن 78 درصد، به طرح پرداخت یارانه نقدی رای منفی دادند، علی الخصوص جوانان که به شدت با مسائل آموزشی درگیرند.