میراث ناکام ارتش ،شب تاریخی کودتا در ترکیه

مردم آمدند چکمه پوشان رفتند

ترکیه تا آستانه سقوط پیش رفت ،کشوری که هم برای مردم ایران و هم دولت مردان آن جاذبه بالقوه محسوب می شود تا جایی که حتی احمدی نژاد بعد از پایان دوره ریاست جمهوری اش به آنجا سفر می کند و رایزنی انجام می دهد.

  1. ۴ ماه،۲ هفته قبل
  2. ۰
مردم  آمدندپرونده کودتا بسته شد
نوآوران -

در شب تاریخی ترکیهسرهنگ ها حاضر نشدند قواعد بازی دموکراسی و رای مردم را بپذیرند ،و به سود خواست مردم اجماع کنند مردم هم وارد شدند و تاریخ ترکیه را به سود ارای مردم ورق زدند.

کودتای نظامیان در ترکیه سابقه‌ای طولانی دارد. نظامیان ترکیه خود را مدافع نظام سیاسی و ثبات کشور می‌دانند و از زمان تاسیس این کشور چندین بار برای حفظ نظام علیه دولت‌های منتخب غیر نظامی وارد عمل شده‌اند.کودتاهای نظامی در ترکیه این بار شبیه کودتای سرهنگ ها و ژنرال ها در مصر نیز نبود این بار اردوغان نه تنها سقوط نکرد بلکه سایه قدرت او گسترده تر هم گردید.

ارتش ترکیه از سال ۱۹۶۰ چهار دولت این کشور را ساقط یا مجبور به استعفا کرده است.

رابطه نظامیان و احزاب ترکیه همواره با تنش همراه بوده، که این تنش‌ها ریشه در تاریخ آشفتگی‌های ‌سیاسی ترکیه دارد.

اولین کودتا در ۲۷ ماه مه سال ۱۹۶۰ روی داد و ارتش ترکیه، دولت منتخب این کشور را برکنار کرد. دلیل این کودتا "بی‌کفایتی" دولت غیرنظامی وقت اعلام شد این اولین مداخله ارتش ترکیه در امور سیاسی بود،‌ اقدامی که جامعه این کشور را دو پاره کرد.

عدنان مندرس، نخست وزیر وقت ترکیه که به مدت ۱۰ سال رهبری دولت را به عهده داشت، با قرص خواب اقدام به یک خودکشی ناموفق کرد و دو روز بعد به دار آویخته شد.

دومین کودتا ۱۲ مارس ۱۹۷۱ بود که ارتش علیه دولت سلیمان دمیرل، نخست‌وزیر وقت دست به کودتا زد.

دمیرل نزدیک به ۵ دهه در عرصه سیاست ترکیه فعال بود. او هفت بار سمت نخست‌وزیری ترکیه را به عهده داشت و دولت او دو بار توسط نظامیان ساقط شد.

کودتای نظامی ۱۹۸۰ ترکیه، خونین‌ترین کودتا از زمان تشکیل جمهوری ترکیه به شمار می‌رود. این کودتا به رهبری کنعان اورن علیه دولت سلیمان دمیرل صورت گرفت.

ارتش گفت که برای پایان دادن به بحران ناشی از درگیری ملی‌گرایان و چپ‌های افراطی وارد عمل شده است.

پس از کودتای سال ۱۹۸۰ نزدیک به ۶۰۰ هزار نفر بازداشت شدند. بسیاری از آنها شکنجه و ۵۰ نفر نیز اعدام شدند.

در سال ۱۹۹۷ ارتش ترکیه، دولت ائتلافی نجم‌الدین اربکان را مجبور به کناره‌گیری کرد که در ترکیه از آن به عنوان "کودتای پست مدرن" یاد می‌شود.

در آن سال، نظامیان با ارسال یادداشتی برای اربکان، نخست وزیر اسلامگرای این کشور از حزب رفاه، دولت او را به داشتن گرایش‌های دینی در سیاست متهم کرد و خواهان کناره‌گیری نخست‌وزیر شد که آقای اربکان به این خواسته عمل کرد.

 حالاکودتایی که برای برچیدن بساط اقتدار رجب طیب اردوغان به راه افتاد،‌ به نظر می رسد به تحکیم بیشتر جایگاه او بینجامد و اعتماد به نفسش را برای عملی کردن طرح‌هایش جهت تغییر ساختار سیاسی کشور و کسب قدرتی فراتر، افزایش دهد. شکست این کودتا ظرف چند ساعت نیز همچون بیمه‌ای شد برای به صفر گراییدن احتمال تکرار تحرکات نظامی مشابه.

پاسخ فوری هواداران اردوغان به فراخوان او برای مقاومت در برابر کودتاچیان نشان داد که او با وجود همه نواهای روزافزونی که در مخالفتش خوانده می‌شود، همچنان صاحب نفوذ کلمه است. حزب عدالت و توسعه نیز کارآمدی خود را در واکنش سریع و بسیج هوادارانش به اثبات رساند.

در مقابل، احزاب مخالف عملکردی منفعلانه و حتی مذبذب از خود نشان دادند که می‌تواند اثری منفی بر وجهه‌شان باقی بگذارد: در آغاز تلاش برای کودتا، کمال قلیچدار اوغلو، رهبر حزب جمهوری خلق از هر گونه موضعگیری علیه کودتا خودداری و اعلام کرد: "ما دموکراسی و حقوق بشر خودمان را تصاحب خواهیم کرد." این حرف چنان دوپهلو بود که در آن وضعیت ممکن بود از آن چنین برداشت شود که او با نظامیانی که با همین شعار به دست آوردن دوباره دموکراسی و حقوق بشر اعلام کودتا کردند،‌ همراهی کرده است

در نتیجه، وقتی به خیابان ریختن مردم و رویارویی شان با کودتاچیان به حرکتی میهنی تبدیل شد، این دو حزب هیچ سهمی از آن نبردند و سابقه مثبتی از خود در این شب تاریخی برجای نگذاشتند. حزب دموکراتیک خلق‌ها نیز که هوادارانش را عمدتا کردها تشکیل می‌دهند، با کودتا اعلام مخالفت کرد اما فراخوانی برای ریختن به خیابان‌ها و ایستادگی در برابر کودتا نداد.

بدین ترتیب، رجب طیب اردوغان از این شب پرحادثه مقتدرتر از پیش بیرون آمد و مخالفانش در جایگاه ضعیف‌تر از گذشته قرار گرفتند. این کامیابی می‌تواند زمینه را برای اینکه آقای اردوغان طرح خود را برای تغییر قانون اساسی از طریق همه پرسی به مجلس بفرستد، به خوبی فراهم کند، طرحی که نظام سیاسی ترکیه را از پارلمانی به ریاستی تغییر دهد تا رئیس جمهور در مقام قدرت اصلی اجرایی و رهبر کشور قرار گیرد.

اردوغان سال سختی پشت سرگذشته است. حزب عدالت و توسعه در انتخابات سال گذشته نتوانست اکثریت کرسی‌های مجلس را از آن خود کند و با زحمت موفق شد اداره دولت را در دست خود نگه دارد. بحران در مناطق کردنشین و فرورفتن کشور در نا امنی و افت اقتصادی و تیرگی روابط خارجی چنان رجب طیب اردوغان را آماج انتقادات قرار داد که آرزویش در تغییر نظام سیاسی به محاق فرو رفت اما اکنون موازنه سیاسی در ترکیه در وضعیت متفاوتی قرار گرفته است و اگر به فرض در همین آینده نزدیک انتخاباتی در ترکیه برگزار شود، چشم انداز روشن‌تری پیش روی حزب عدالت و توسعه قرار خواهد داشت.

بخش عمده ناکامی این حزب در انتخابات سال گذشته ناشی از ظهور حزب دموکراتیک خلق‌ها و آرایی در مناطق کردنشین بود که از سبد حزب عدالت و توسعه به سوی این حزب نوظهور رفت. اما اکنون ناظران معتقدند که به دلیل بحرانی که مناطق کردنشین را فراگرفت و عملکرد و موضعگیری‌های تند شماری از نمایندگان حزب دموکراتیک خلق‌ها، آرای بخش‌های محافظه کارتر و سنتی‌تر جامعه کرد ترکیه به سبد حزب عدالت و توسعه بازخواهد گذشت و حزب دموکراتیک خلق‌ها شاید دیگر نتواند از سد حد نصاب ده درصدی برای ورود به مجلس قانونگذاری بگذرد.

دو حزب جمهوری خلق و حرکت ملی نیز با عملکردی منفعل که نمونه‌ای از آن در شب گذشته بروز کرد، دیگر از امتیاز سال گذشته برخوردار نیستند که آرای مخالفان آقای اردوغان را به سوی خود جلب کنند. همچنین، هیچ‌یک از پیش‌بینی‌هایی که منتقدان آقای اردوغان در مورد شکاف در حزب عدالت و توسعه و فروپاشی این حزب و سرنگونی‌اش از قدرت می‌کردند به وقوع نپیوست.

اردوغان در شرایطی قرار گرفته که می تواند از موقعیت برتری که نسبت به مخالفانش به آن دست یافته و حس همبستگی ملی که در جریان کودتا ترکیه را فراگرفت به نفع خود استفاده کند و حتی اگر مجلس کنونی را نتواند با تصمیم خود برای تغییر نظام سیاسی همراه سازد، جای پای محکمی برای انتخابات زودرس و تشکیل مجلسی با ترکیبی همراه و همگام با خود دارد.

یکی از عواملی که اردوغان را آماج مخالفت و انتقاد قرار داده، سیاست خارجی اوست اما او اخیرا با آشتی با روسیه و اسرائیل گام‌هایی برای اصلاح سیاست خارجی‌اش آغاز کرده است که می‌تواند هم به بهبود جایگاه بین المللی ترکیه بینجامد و هم اثر مثبت بر اقتصاد کشور بگذرد. حتی زمزمه‌هایی برای تغییر در سیاستهای ترکیه در سوریه نیز به گوش می‌رسد.

اردوغان توطئه کودتا را به فتح الله گولن، شخصیت مذهبی مخالف خود نسبت داد و انتظار می‌رود با شکست طرح کودتا، جماعت پیروان آقای گولن آماج سرکوبی شوند که دیگر مجال اینکه گشودن جبهه‌ای علیه آقای اردوغان از درون صفوف اسلامگرایان را از آنان بستاند.

کودتایی که شبی تاریخی برای ترکیه رقم زد، شاید بازی بخت و اقبال به نفع رجب طیب اردوغان بود اما پیکر ارتشی را که در ترکیه نهادی مقدس به شمار می‌رود، زخم خورده کرد.

ارتشی که زمانی هر ده سال یک بار کودتا راه می‌انداخت و دولت عوض می‌کرد، اقتدارش با چالشی جدی روبرو شده است، آن هم در شرایطی که کشور با خطرات متعدد امنیتی دست به گریبان است.

تمام نمایش شب کودتا در ترکیه آمدن مردم در خیابان بود مردم آمدند و صحنه گردانی کردند و تفنگ های سرهنگ ها نتوانست سایه ترس را بر دل آنها بنشاند.