بررسی و تحلیل کودتای پست مدرن در ترکیه در گفت وگو با کاردار سابق ایران در ترکیه

سایه ارتش بالای سر حاکمیت

مرتضی سیمیاری:ترکیه با رفتار های گریز از مرکز رهبران تراز اول خود از جمله رجب طیب اردوغان فاصله زیادی با آن دوران طلایی در اولین دهه از هزاره سوم دارد و تنها مشخصه اش در وقت حاضر چیزی جز تولید بحران نیست دکتر مهدی کاردوست از کارشناسان مسائل بین الملل دراین باره به «نوآوران »می گوید بخش لائیک و پان ترکیسم ارتش همواره به دنبال کودتا بوده است.

  1. ۴ ماه،۲ هفته قبل
  2. ۰
سایه ارتش بالای سر حاکمیت
نوآوران -

به نظر شما ساختار ارتش در ترکیه همواره مستعد کودتا بوده است؟

باید برای پاسخ  به این سوال به ساختار سیاسی ترکیه نگاه کنیم در ترکیه و بسیاری از کشورهای منطقه مانند پاکستان دولت از دموکراسی حمایت میکند ولی ارتش حاکمیت سایه را هدایت می کند این موضوع مشترک ترکیه و پاکستان است و سایه ارتش بر روی قدرت پیوسته وجود داشته است.

اردوغان چقدر در ایجاد نارضایتی در سطوح ارتش موثر بوده است؟

اردوغان از زمانی که پا به عرصه سیاست گذاشت چه در قاموس شهردار، چه در مقام نخست وزیر با ارتش در اسطحکاک بوده  و در دوران ریاست جمهوری ، قانون اساسی را تغییر داده و در طول این سال ها مبارزه نفس گیری با ارتش داشته است. می‌توان گفت که اردوغان، سایه ارتش و نفوذ آن در ساختار قدرت را به حداقل رسانده و توانسته نفوذ و قدرت ارتش را تعدیل کند. اردوغان شورای حافظ قانون اساسی  که از طیف لائیک و با نفوذ ارتش تعیین می شدند  و در همه امور  دخالت می کرد را تغییر و قدرت لایک ها را در این نهاد حاکمیتی کاهش داد و به آن شورا وجهه مدنی داد.

پس علت شکست کودتا را باید در همین نقطه پیگیری کرد؟

علت شکست کودتا حاصل مبارزه ای است که قدرت ارتش را به حداقل رسانیده است، ساختار ارتش در ترکیه دو لایه دارد؛ یک لایه آن روشن فکران هستند که منافع ملی را در نظر می گیرند و لایه دیگر آن را پان ترکیسم ها تشکیل می‌دهند که ملی گرا و لاییک هستند. اردوغان توانست از لایه روشن فکری که قائل به دموکراسی است استفاده کند و به همین خاطر است که می بینیم رییس ستاد و ساختار ارتش در کودتا دست نداشته‌ و یک بخش کوچک از ارتش درگیر این موضوع بوده و این کودتا با شکست مواجه گردید. تا بحال چندین بار رهبران و ژنرال های ارتش محاکمه شده اند. همین چند مدت قبل اردوغان به دنبال محاکمه موثرین عناصر کودتا علیه نجم الدین اربکان بود.

خدمات اجتماعی حزب عدالت و توسعه در شکست کودتا موثر بوده است؟

خدمات اجتماعی و اقتصادی حزب عدالت و توسعه در سال‌هایی که قدرت را در دست داشته، با متحول کردن ساختار اقتصادی ترکیه، دموکراسی و رفاه نسبی را برای مردم این کشور به ارمغان آورد. مردم هم نشان دادند که از دموکراسی حمایت می‌کنند.

آیا فتح الله گولن با توجه به سابقه اختلافش با اردوغان می‌تواند در این کودتا نقش داشته باشد؟

فتح‌الله گولن شخصیتی مذهبی است در حالی که ارتش ترکیه از ساختاری سکولار برخوردار است. گولن بیشتر در ساختار پلیس ترکیه نفوذ دارد. احزاب سیاسی که در تقابل هم قرار دارند سعی میکنند از حوادث برای تسویه حساب سیاسی با هم بهره گیرند. فتح‌الله گولن نمی‌تواند متهم باشد زیرا ساختار ارتش خود ساختار قدرت مستقلی دارد که گولن نمی‌تواند در آن اعمال نفوذ کند.

سیاست خارجی اردوغان در سال‌های اخیر چه میزان در وقوع کودتا نقش داشته است؟

قبل از هرچیز باید تحلیلی از سیاست خارجی ترکیه داشته باشیم  و عواملی که موجب شد ترکیه این روزا در یک انزوای سیاسی در منطقه پیش رود را توضیح دهم که مقدمه ای برای ورود به این موضوع گردد . عواملی از قبیل بحران کشتی مرمره و اختلاف با رژیم صهیونیستی و حمایت از حماس در غزه، اختلافات با قبرس، ارمنستان و همچنین مصر بعلت حمایت ترکیه از اخوان المسلمین که با کودتای ژنرال السیسی سرنگون شدند باعث انزوای سیاسی ترکیه در منطقه شد. اما پس از وقوع بهار عربی و جنگ داخلی در سوریه ،اردوغان یک سیاست سینوسی  در منطقه در پیش گرفت، این حرکت سینوسی در سیاست اردوغان تشدید شد. این امر یاعث شد تا ترکیه به برخی کشورها نزدیک و از برخی کشورها فاصله بگیرد.  بصورتیکه تنش بین ترکیه و مسکو و از طرفی ایران را بدنبال داشت که استراتژی " تنش صفر با همسایگان "  را با ناکامی مواجه ساخت. اگر مسئله داخلی ترکیه  یعنی موضوع کردها و شکست مذاکرات ترکیه با آنان را به این موضوع اضافه کنیم که موجب شورش پ ک ک در جنوب شرق ترکیه شد و رابطه نزدیکی با کردهای سوریه برقرار کردند که نگرانی ترک ها از تحکیم خودمختاری کردهای سوریه موجب ایجاد انگیزه جدایی طلبانه کردهای ترکیه گردد، بوجود آورد،  عملا ترکیه با یک انزوای کامل در سیاست خارجی مواجه شد. از طرفی  کردهای سوریه بازیگر موثری در مبارزه با داعش ظاهر شده و مورد حمایت نظامی آمریکا قرار گرفتند و همچنین بی میلی آنکارا در مبارزه با داعش تصویر این کشور نزد کشورهای غربی  و منطقه را خدشه دار کرد.

از طرفی ترکیه چشم خود را به روی ورود جهادیها به سوریه که از طریق مرز آن کشور وارد سوریه می شدند را بست که این موضوع مورد اعتراض غربی ها بویژه آمریکا و همچنین برخی کشورهای منطقه گردید. شرایطی موجب گردید که روسیه از کردهای سوریه حمایت کند به اندازه ای که در یک اقدام طلافی جویانه ترکیه هواپیمای جنگی روسیه را ساقط نمود. لذا در سال 2016 ترکیه به یک کشور کاملا منزوی تبدیل شد.

تمامی این موارد موجب گردید که ترکیه در راستای بهبود روابط با روسیه، اسرائیل و حتی در فکر بهبود روابط با سوریه افتاد. از طرفی حملات تروریستی فرودگاه استانبول اقتصاد این کشور را پس از بحران های فوق را در محاق فرو برد و عملا صنعت توریسم را بصورت جدی با بحران مواجه ساخت.

 با این حال، ترکیه از امکانات بالقوه‌ای که بتواند منافع این کشور در منطقه را تامین کند، برخوردار نیست. نباید فراموش کرد که اقتصاد ترکیه متکی به سرمایه‌گذاری خارجی و توریسم است. از دیگر سو، بعد از تنش با روسیه، اقتصاد ترکیه علاوه بر از دست دادن بازار بزرگ روسیه، از لحاظ توریسم نیز افت پیدا کرد  که این دو موضع در کنار هم باعث ایجاد نارضایتی عمومی در این کشور شد. علاوه بر این، در ماه‌های گذشته حزب حاکم با چالش‌های امنیتی جدی نیز مواجه شد و استانبول به‌عنوان یکی از امن‌ترین شهرهای ترکیه، شاهد چند عملیات تروریستی بود. این مساله هم مزید بر علت شد تا جایگاه اردوغان و حزب عدالت و توسعه متزلزل شود. لذا همه این شرایط برای ترکیه زیانهای اقتصادی و سیاسی در بر داشت که بخش بزرگی از افکار عمومی را ناراضی ساخته بود و ارتش نیز از این امر مستثنی نبوده و سیاست های منطقه ای اردوغان که اقتصاد و امنیت این کشور را خدشه دار ساخته بود را غیر قابل جبران تلقی می کردند. اعتراض رهبران احزاب لائیک به سیاست های اخیر اردوغان بویژه در مورد دخالت مستقیم در امور داخلی سوریه و دیگر کشور های منطقه را مورد انتقاد قرار می دادند. شاید این سناریو در آینده ای نزدیک برای سیاست مداران بی تجربه و جوان سعودی اتفاق بیفتد که سرنوشت مختوم رژیم حاکم را در هم خواهد پیچید. چرا که نظام الیگارشی و موروثی عربستان فاقد کارایی لازم برای برخورداری از حمایت مردمی است که اردوغان و حزب عدالت و توسعه را نجات داد.