کودتا برای نجات عدالت و توسعه و آینده اردوغان

برنامه ریزی کودتا از کاخ "اک سارای"

اک سارای نماد ترکیه نوین دوران اردوغان است؛ او به این کاخ بازگشته است اما روزهای مبهم در انتظار آینده او،ترکیه و عدالت و توسعه است. از یک سو کودتا اردوغان را محبوب کرده است اما اردوغان از همه بهتر می داند که این محبوبیت همیشگی نیست و کودتا دره ای عمیق زیر پای خود اوست.

  1. ۴ ماه،۲ هفته قبل
  2. ۰
برنامه ریزی کودتا از کاخ "اک سارای"
نوآوران -

با همه این شرایط روایت های مختلفی از برنامه ریزی کودتا توسط رسانه ها منتشر می شود روزنامۀ آمریکایی واشنگتن تایمزدر روز شنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۵، اطلاعاتی منتشر کرد که حاکی از قصد اردوغان برای اجرای کودتایی در ترکیه بود تا به وسیلۀ آن، مخالفانش را سرکوب کند.

این روزنامه  به نقل از "ایکان اردمیر" نمایندۀ سابق اپوزیسیون در پارلمان نوشت: "حزب عدالت و توسعه، بسیار خوب بلد است چالش ها را به فرصت تبدیل کند. آن ها به خوبی می دانند که می توانند از شایعه کودتا، به گستردگی بهره برداری کنند".

این روزنامۀ آمریکایی، پیروزی بسیار دشوار حزب عدالت و توسعه در انتخابات، بحرانی شدن اوضاع کشور، افزایش انتقادات از اردوغان به سبب طولانی تر کردن جنگ در سوریه، شدت گرفتن درگیری با کردهای جدایی طلب، ضعف اقتصاد، فروپاشی بازار گردشگری و افزایش حملات داعش را از عوامل کاهش محبوبیت حزب عدالت و توسعه دانست.

در این میان، "مایکل روبن" از مسئولان سابق پنتاگون که تحلیل گر دفاعی و امنیتی در بنیاد AEI است، گفت: "اقدامات استبدادی اردوغان ضد مخالفان، بازداشت و زندانی کردن آنان، خفه کردن مطبوعات و مبارزه با آن ها، و رؤیاهای سلطنتی او، از کنترل خارج شده است و اگر ارتش ترکیه تصمیم به کودتا بگیرد، آمریکا باید از ارتش حمایت کند".

این اظهارات، واکنش ارتش ترکیه را سبب شد به طوری که فرماندهان ارتش، در روز یک شنبه، ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۵، برای نخستین بار، به صراحت اعلام کردند که هیچ قصدی برای کودتا در کشور وجود ندارد و ارتش، به هیچ وجه در روند فرایند سیاسی کشور دخالت نخواهد کرد.

به این ترتیب بود که واشنگتن تایمز در مقالۀ خود که در روز شنبه، ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۵ منتشر شد پیش بینی کرد که اردوغان برای جلوگیری از بروز انقلاب غیرنظامی در ترکیه، اقدام به اجرای کودتایی نظامی در کشور کند؛ زیرا هزاران تن از دانشجویان ترکیه تحت پیگرد پلیس و سازمان اطلاعات هستند، صدها تن از خبرنگاران در دادگاه ها محاکمه شده اند،هزاران تن از شهروندان به اتهام توهین به رئیس جمهور محاکمه شده اند، تظاهرات سراسر ترکیه را گرفته است و ملت ترکیه، در برابر اردوغان، سر خم نخواهد کرد.

چه کسی کودتا را طراحی کرد؟

 خبرگزاری آناتولی نوشت: آکین ازتورک فرمانده برکنار شده نیروی هوایی ترکیه اعتراف کرد که او کودتای روز جمعه را طراحی کرده بود.

ازتورک که در حال بازجویی شدن است، نسبت به نقش خود در تلاش اخیر برای براندازی دولت اردوغان اعتراف کرده است.

در نتیجه کودتای اخیر ترکیه که جمعی در درون ارتش آن را سازماندهی کردند، حدود 200 نفر کشته شدند.

به رغم گزارش اولیه خبرگزاری دولتی ترکیه در مورد اعتراف فرمانده پیشین نیروی هوایی ترکیه، به رهبری کودتای نافرجام اخیر در این کشور، رسانه‌های غیردولتی ترکیه روز دوشنبه گزارش داده‌اند که ژنرال آکین اوزتورک، نقش خود را در هدایت این اقدام رد کرده است.

شبکه تلویزیونی ان.تی‌.وی و شبکه خبری خبرترک گزارش کردند که آکین اوزتورک نقش داشتن در کودتای جمعه‌شب گذشته در ترکیه را رد کرده و گفته است که سعی در پیشگیری در این رویداد داشته است.

در این زمینه شبکه خبری خبرترک هم روز دوشنبه نوشت که ژنرال اوزتورک به دادستان‌ها گفته است که از طراحان و رهبری کودتا بی‌خبر بوده، و در آن نقش نداشته است.

این شبکه خبری همچنین ضمن انتشار گزارش دادستانی در مورد این اعترافات و با استناد به متن بازجویی‌هایی ژنرال اوزتورک نوشت که او مدعی شده برای پیشگیری از کودتا تلاش کرده است.

اردوغان پس از کودتا تضعیف شد یا قدرتمند؟

سرکیس النعوم تحلیل گر عرب  در النهار نوشت: تلاش برای کودتا علیه رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه و حزب اسلامگرای یا "محافظه کار" یادآور تلاش نظامیان کهنه کار لبنانی علیه رئیس جمهور لبنان ژنرال فواد شهاب در سال ١٩٦١ بود که چند ساعت پس از به راه افتادن، خنثی شد.

علت نخست این یادآوری، شکست سریع تلاش برای کودتا در ترکیه و علت دوم مشارکت نکردن اکثر فرماندهان ارتش و یگان های آن است. علت سوم بی گدار به آب زدن کودتاچیان در اجرای آن و علت چهارم مخالفت مطلق با کودتای نظامی از سوی اکثریت ملت ترکیه و احزاب آن، حتی احزاب مخالف است.

طبیعتاً پیش از قضاوت درباه آنچه اتفاق افتاد و پیش از گمانه زنی درباره آینده رئیس جمهور اردوغان و ادامه نقش او و حزب خود، باید در انتظار بازگشت اوضاع به حالت عادی طبیعی خود در ترکیه ماند و این امر با وجود شکست بنیادین این تلاش، به احتمال مدتی به طول می انجامد. اما در این اثنا بر اساس پیگیری روزانه اوضاع ترکیه می توان گفت این تلاشِ شکست خورده شاید حداقل در آینده نزدیک آخرین تلاشی باشد که ارتش ترکیه برای ایجاد تغییر در روند ناخوشایند دولت و کشور انجام داده است. زیرا پیش از به قدرت رسیدن حزب "عدالت و توسعه"، روزهایی که سکولاریسم، اگر بتوان گفت به طور کامل حاکم و ارتش نیز به موجب سنت ها، قوانین و قانون اساسی حامی آن بود و نیروهای نظامی که در سکولار بودنشان تردید وجود داشت یا در وابستگی شان به جریان ها یا افکار دینی و به طور مشخص اسلامی – سیاسی سوء ظن می رفت، پاکسازی سالانه انجام می داد. هدف از آن مقابله با ظهور جنبشی اسلامی در ارتش بود که احتمالاً گسترش آن و چشم پوشی از وجود آن، تلاش برای حمله به نظام و تغییر آن را مجاز می کرد. با وجود این، ارتش نتوانست حزب اسلامی عدالت و توسعه یا محافظه کار را از رسیدن به قدرت از طریق دمکراتیک محروم کند، گر چه در عمل بارها توانسته بود احزاب و رهبری اسلامی متعدد حاکم بر کشور را، علی رغم این که آن ها نیز با روش دمکراتیک یعنی انتخابات به حکومت رسیده بودند، سرنگون کند.

اما اکنون پس از گذشت چهارده سال از حکومت [حزب عدالت و توسعه]، اردوغان و حزب او در داخل نهاد نظامی پاکسازی نیروهای سکولار را انجام داده اند آن هم پس از این که درهای آن [ارتش] را به روی اسلامگریان حزب خود و اسلام گرایان دیگر باز کردند؛ بنا بر این دشوار است ارتش را علیه این دو [جریان اسلامی] تحریک کرد مگر این که ترکیه وارد مرحله ای شود که در آن اسلام گریان این کشور با هم درگیر شوند.

این مسئله نزدیک بود اتفاق بیفتد. هنگامی که حزب عدالت و توسعه و به طور مشخص رئیس آن اردوغان از متحد مبلغ اسلامی خود، فتح الله گولن و حضور گسترده هوادارانش در تمام بخش های دستگاه های اداری، امنیتی، قضائی، آموزشی، رسانه ای و تجاری یعنی در محافل نخبگان، جدا شد.

لازم به ذکر است که پایگاه مردمی گولن نیز کم نبود. اما اردوغان با درایت بود بنا بر این مبارزه برای ریشه کن کردن گولن و طرفداران او را آغاز کرد و آنان همواره متهم به دست داشتن در تلاش برای کودتای سیاسی و نظامی بودند. اردوغان به مبارزه ادامه داد و تا حد زیادی موفق به دور کردن آنان شد. در این راستا از درگیری سیاسی داخلی میان اسلامگرایان پرهیز کرد همچنین عوامل تبدیل آن به درگیری مردمی خونین را از میان برد. او بی تردید به پاکسازی نهادهای مدنی نظامی امنیتی از دشمنان خود برای جلوگیری از افتادن آنها در وسوسه کودتا علیه او ادامه می دهد.

آیا آنچه اتفاق افتاد اردوغان را با وجود موفقیت در خنثی کردن تلاش کودتا تضعیف می کند؟

او همچنان در داخل از موقعیت مستحکمی برخوردار است اما به راه انداختن جنگ علیه حزب جدایی طلب دمکرات کردستان ترکیه یا چه بسا انجام ندادن اقدامات لازم برای جلوگیری از درگیری تازه میان او و کُردهای ترکیه برای او و کشورش خونریزی و فرسایش دائمی را سبب شود. نیاز فوری او به عقب نشینی از مواضعش که در لحظه خشم اتخاذ کرد حتی عقب نشینی درباره باور خود در قبال روسیه، اسرائیل، مصر، سوریه و غیره احتمالاً حکیمانه بوده است؛ اما به مرور زمان از جذابیت او می کاهد.

خلاصه این که ترکیه حداقل دمکراتیک باقی می ماند. این کشور را اردوغان، محبوبیت او، احزاب مخالف او و اکثریت ارتش نجات دادند اما مسئله مهم اکنون این است که از این دمکراسی پاسداری شود و این تلاش برای کودتا این کشور را به سوی دولتی پلیسی سوق ندهد این همان چیزی است که رقبای اردوغان قبل از اتفاق افتادن کودتا به آن اهتمام داشتند. لازم به ذکر است که روابط کشور اردوغان با آمریکا و عضویت این کشور در پیمان ناتو باید به حل و فصل آرام و در عین حال قاطعانه مسئله به اردوغان کمک کند و حتی او را به دست برداشتن از رویاهای غیر قابل تحقق خود سوق دهد.