یک کارشناس مسائل منطقه‌ای در گفت و گو با «نوآوران»:

فدرال شدن سوریه بعید است

از زمانی که کردهای سوریه به عنوان نیرویی علیه گروه‌های تروریستی در سوریه سر برآوردند تا امروز، سوریه تحولات گوناگونی را پشت سر گذاشته است. اکنون و چند ماهی پس از اعلام واحد فدرال کردی در سوریه از سوی کردهای این کشور، آنها به فکر رسمیت بخشیدن به اقدام خود در قالب قانون اساسی جدید در سوریه افتاده‌اند. امکان تحقق چنین امری را با احسان هوشمند، کارشناس مسائل منطقه‎‌ای مطرح کردیم:

  1. ۴ ماه قبل
  2. ۰
سوریه
نوآوران -

در یکی دو سال گذشته کردهای سوریه در مقابله با تروریسم داعش و النصره و سایر گروه‌های درگیر با دولت در عمل تبدیل به یک وزنه مؤثر به نفع دولت و ارتش سوریه شدند. اکنون و با توجه به تغییراتی که در رابطه با جایگاه بازیگران داخلی در سوریه اتفاق افتاده موقعیت کردهای این کشور به خصوص در رابطه با دولت سوریه چگونه است؟

در دو سال گذشته تا امروز تحولات زیادی در سوریه اتفاق افتاده و به خصوص موضع کردها در معادلات داخل این کشور به شدت تقویت شده است. مسئله کوبانی و نقشی که آزادی آن در رابطه با جایگاه کردهای سوریه در جنگ داخلی این کشور بازی کرد بسیار مؤثر بود. کردها چند ماه قبل اعلام خودمختاری و تشکیل کانتون‌های کردی در شمال شرقی سوریه کردند که نشان از جایگاه تازه آنها دارد. ضمن اینکه با توجه به حجم گسترده‌ای از داده‌ها و اطلاعات و اخباری که درباره ایشان مخابره شد،  در افکار عمومی جهانی نیز کردهای سوریه توانستند خود مطرح کنند. قدرت‌های فرا منطقه‌ای همچون روسیه، آمریکا و بریتانیا در نبرد خود علیه داعش در سوریه امکانات و اسلحه و حتی نیروی انسانی در اختیار کردها گذاشتند. این جایگاه همچنان در حال تقویت است. دولت سوریه نیز در تقویت این جایگاه نقش زیادی بازی کرده و در عمل کمک‌های دولتی بسیاری در اختیارشان قرار داده است. البته نباید از این نکته غافل شد که تنش‌ محدودی هم میان دولت سوریه و نیروهای حزب اتحاد دموکراتیک کرد به رهبری صالح مسلم به وجود آمده که نمونه اخیر آن بر سر عملیات حلب بود که منابع نزدیک به حزب اتحاد دموکراتیک مدعی بود هماهنگی لازم در این زمینه با آنها انجام نگرفته است.

مگر توافقی در این راستا میان دولت سوریه و کردها وجود داشته است؟

از وجود یا نبود چنین توافقی اطلاعی در دست نیست و اینکه اساساً رابطه دولت و نیروهای کردی در سوریه به چه صورت تعریف شده محل پرسش است. اما این احتمال وجود دارد که در پی تقویت جایگاه نظامی و سیاسی حزب اتحاد دموکراتیک دست کم انتظاراتی شکل گرفته باشد و این تنش‌ها بر مبنای آن انتظارات به وجود آمده باشد.

صالح مسلم، رهبر حزب اتحاد دموکراتیک با موضع گیری تازه‌ای که داشته سعی کرده تا حدی از نگرانی‌هایی که ناشی از قصد احتمالی کردها برای تجزیه سوریه است کم کند و به موازات آن از فدرالیسم و ناحیه خودمختار برای بخش کرد نشین سوریه بگوید. اگر چه این مسئله در عمل از سوی کردها اعلام شده اما در آینده چقدر امکان دارد چنین موضوعی به قانون اساسی سوریه راه پیدا کند؟ به خصوص وقتی پای ترکیه به عنوان همسایه شمالی و کشوری که با مسئله کردها به شدت درگیر است در میان باشد.

ترکیه به شدت با چنین مسئله‌ای مقابله می‌کند. چرا که در واقع اصلی ترین گروه کردستان سوریه، حزب اتحاد دموکراتیک، در واقع شاخه سوری پ.ک.ک است و توقیت آن به معنی تقویت پ.ک.ک در داخل ترکیه است. لذا ترکیه سعی دارد با اعمال فشار بر کردها و تأثیرگذاری بر روند مذاکرات سد راه کردها شود. تا کنون نیز ترکیه مانع شرکت نماینده حزب اتحاد دموکراتیک در مذاکرات سوریه شده است. اما درباره دولت سوریه باید بگویم که در حال حاضر مسئله اصلی مبارزه با داعش و النصره است و علی رغم تنش محدودی که میان ارتش ترکیه و حزب اتحاد دموکراتیک به وجود آمد این دو همچنان متحد یکدیگر محسوب می‌شوند. اما در صورتی که دولت سوریه در مقابله با تروریست‌ها موفقیت‌های قابل توجهی به دست آورد و موضع ارتش این کشور بیش از پیش تقویت شود ممکن است در آینده شاهد بالا گرفتن تنش میان این دو باشیم. در عین حال سایر بازیگران به غیر از عربستان سعودی و ترکیه که ذکر آن رفت، نسبت به فعالیت‌های حزب اتحاد دموکراتیک موضع منفی ندارند. چه روسیه و ایران و چه بریتانیا و آمریکا. اما در مجموع اوضاع در حال حاضر به هیچ عنوان برای تشکیل رسمی یک فدرال کردی در سوریه مناسب نیست و تا آینده نزدیک دست کم انتظار چنین امری نمی‌رود.

اما کردهای سوریه به دنبال راهیابی به مذاکرات سوریه هستند تا از این طریق پروژه خود را پیش ببرند که سخنان صالح مسلم را در رابطه با روسیه باید در این راستا ارزیابی کرد: فشار برای جلب حمایت سیاسی.

اما نکته اینجاست که دولت ترکیه در پی کودتای نافرجام اگرچه در داخل به سمت سرکوب‌های گسترده مخالفان و از جمله کردها پیش می‌رود، اما در سیاست خارجی در پی ترمیم رابطه‌اش با ایران، روسیه و دولت سوریه به ریاست بشار اسد برآمده است که این امر نیز از آنجا که راه را برای حل بحران سوریه هموار می‌کند، به موازات آن کار را برای کردها در راه تأسیس رسمی یک واحد فدرال سخت می‌کند.

موضع اقلیم کردستان عراق در قبال شکل گیری یک واحد کردی در سوریه چگونه خواهد بود؟

دو حزب عمده اقلیم کردستان عراق به خصوص حزب حاکم رابطه خوبی با حزب اتحاد دموکراتیک ندارند و موضع مثبتی هم در قبال اعلام یک واحد فدرال کردی در سوریه اتخاذ نکرده‌اند. مقامات اقلیم از یک سو نگران قدرت یابی حزب اتحاد دموکراتیک هستند و از سوی دیگر چون در یک رابطه راهبردی با ترکیه به سر می‌برند خلاف منویات ترکیه در سوریه عمل نمی‌کنند. اما جنبش گوران در اقلیم که اپوزیسیون محسوب می‌شود از این امر استقبال کرده و می‌کند.

نکته پایانی اینکه چنانچه هر تحولی در سوریه اتفاق بیافتد، اعم از سقوط دولت سوریه که احتمال آن به شدت ضعیف است و یا اعاده کامل حاکمیت دولت بر سوریه، فدرالیسم در این کشور به خصوص تشکیل یک واحد فدرال کردی امکانپذیر نیست.