ابهام در دوام دوستی پوتین و اردوغان

ماه عسل ترکیه و روسیه تا کی ادامه دارد

رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه، در سنت پترزبورگ برای نخستین بار طی نه ماه اخیر، به دیدار ولادیمیر پوتین رفت.

  1. ۳ ماه،۳ هفته قبل
  2. ۰
ماه عسل ترکیه و روسیه تا کی ادامه دارد
نوآوران -

رسانههای ترکیه خبر داده اند که دیدارهای پنهانی، پیش درآمد برگزاری این مذاکرات بوده است. در اروپا و آمریکا، نگرانی از نزدیکی مسکو و آنکارا، از سر لجبازی با بروکسل و واشنگتن بالاست. کارشناسان می گویند که نباید در ارزیابی این رویداد بزرگنمایی کرد: روسیه و ترکیه همچنان اختلافات بسیاری با یکدیگر دارند و دیر یا زود، تضاد منافع آنها در یورو آسیا دوباره رخ مینماید.

یوری اوشاکوف، معاون رئیس جمهور روسیه، خبر داد که رهبران ضمن آغاز گفتوگوهای کوتاهی در کاخ کنستانتین در سنت پترزبورگ، با تجار روسی و ترکی نیز گفتوگو کردند که خواهان لغوتحریم روسیه در راستای محصولات ترکیه، ازسرگیری خط هوایی رفت و برگشت و اجرای پروژه احداث خط لوله گاز «مسیر ترکیه» هستند. این موضوعات و همچنین، حل و فصل مسألهسوریه و مبارزه علیه تروریسم در این دیدار بحث و بررسی شدند که دو ساعت به طول انجامید.

اردوغان در کنفرانس مطبوعاتی در خصوص نتایج این دیدار اعلام کرد که ترکیه آمادگی دارد تا همراه با روسیه پروژه احداث خط لوله گاز «مسیر ترکیه» (در دو مسیر) و احداث نیروگاه برق اتمی آکویو را اجرا کند. وی همچنین در ادامه افزود که سرعت بخشیدن به اجرای این پروژه ها - «یکی از اهداف ما ست». پوتین نیز به نوبه خود، از احیای مجوزهای مربوط سخن گفت و خاطر نشان کرد که این موضوع «با امور فنی» مرتبط می باشد.

به گفته پوتین، طی سال های گذشته، سطح و ماهیت روابط میان مسکو و آنکارا «به سطح بسیار بالا و بی سابقهای» رسیده بود، اما این روابط در پی انهدام هواپیمای «سوخوی – 24» توسط نیروی هوایی ترکیه در نوامبر سال گذشته، قطع شد.

به گزارش شبکه تلویزیونی «سی.ان.ان»، این رویداد باعث بروز «توفان دیپلماسی» و «خشم در کرملین» شده بود. طی چند ماه اخیر، به نظر میرسید که پوتین و اردوغان هرگز، این کینه توزی نسبت به یکدیگر را کنار نخواهند گذاشت: این، «نبرد اراده» میان دو مواضع سلطه جویانه در قبال مسأله سوریه بوده است. فادی هاکورا، کارشناس ترکیه در مرکز «چتم هاوس» ، معتقد است که ازسرگیری روابط با روسیه، نتیجه ناامیدی بوده است.

اما، این گرمی روابط آن طوری که به نظر می رسد، به هیچ وجه غیر منتظره نبوده است. نشریه «حریت» ترکیه نوشته است که فعالیت مقدماتی بزرگ و پنهانی، پیش در آمد برگزاری مذاکرات در سنت پترزبورگ بوده است. جاوید چاقلار، تاجری دارای روابطی با داغستان، و نور سلطان نظربایف، رئیس جمهور قزاقستان، برای برقراری این صلح و آشتی میانجی گری کردند. به گفته مقامات دیپلماتیک بلندپایه، در اواخر ماه آوریل، ژنرال هولوسی آکار، فرمانده ستاد مشترک ارتش ترکیه، بهاردوغان گفت: کانالی یافت شده است که می توان از آن برای حل و فصل این بحران دو جانبه استفاده کرد. منظور از این «کانال»، چاقلار، مدیر عامل شرکت Nergis Holding، بود که یک سیاست شناس است و از مدت ها پیش، با رمضان عبدالله تیپوف، رئیس جمهور داغستان، که به نوشته نشریه «حریت»، مشابه اوشاکوف است، آشنایی دارد. از طریق چاقلار و عبدالله تیپوف مذاکرات آغاز شد. در روز 22 ماه ژوئن، نظریابف به آنکارا خبر داد که در مسکو، آمادگی دارند تا «پیام عذر خواهی» اردوغان را بپذیرند. دو روز بعد، ابراهیم کالین، سخنگوی رسمی رئیس جمهور ترکیه، به دعوت اسلام کریماف،رئیس جمهور ازبکستان، به تاشکند سفر کرد و در آنجا، این نامه را به شاکوف تحویل داد. پوتین با صلح با آنکارا موافقت کرد و بعد از آن این پیام به طور
 رسمی منتشر شد.

نشریه «فاینشنال تایمز » می نویسد که در غرب، نگران قرابت مسکو و آنکارا هستند. روسیه «طرف سودمند» اصلی در کودتای ترکیه بوده است، زیرا این دیدار با آغاز موج تنش ها در روابط ترکیه با غرب مصادف بود. پاکسازی شدید شرکت کنندگان در این کودتا، به چالش مستقیم اردوغان علیه اصول غربی تبدیل شده است.

خبرگزاری «دویچه وله» خاطر نشان می کند که برای آنکارا و مسکو ارسال این سیگنال به بروکسل، برلین، پاریس و واشنگتن مهم است: «ما میتوانیم بدون شما و یا حتی، ضدیت با شما، دوستان خوبی باشیم». نشریه «خبرگزاری دویچه وله» در ادامه مینویسد، این مسأله نیز معنای نمادین دارد که تبادل نظرات در خاک بی طرف انجام نمی شود: اردوغان ناگزیر شده به وطن رقیب سفر کند که این تصور را قوت می بخشد که مسکو فاتح شده است.

گفتنی است که در روز 8 ماه اوت، در سرویس مطبوعاتی دولت آلمان تصریح کردند: در برلین باور ندارند که گرم شدن روابط میان مسکو و آنکارا، عضویت ترکیه در زمینه امنیتی در ناتو را به همراه داشته باشد.

و این در حالی است که «فاینشنال تایمز» خاطرنشان میکند که امیدهای روسیه برای چرخش آنکارا ساده لوحانه است: رژیم های خودکامه از حفظ روابط بلندمدت حمایت نمیکنند. افزون بر آن، ترکیه دیر یا زود، دست درازی به منافع روسیه در یورو آسیا را آغاز خواهد کرد.

اما، کارشناسان تردید دارند که هراس های غرب پایه و اساسی داشته باشند. آنا گلازووا، معاون مدیر انستیتوی روسی مطالعات راهبردی، در گفتوگو با نشریه «نزاویسیمایا گازتا» گفت: «آن پیچیدگیهایی که ترکیه در روابط خود با اتحادیه اروپا و آمریکا تجربه می کند، کمترین ارتباطی با روابط با روسیه ندارد و فقط به سیاست داخلی دولت ترکیه در قبال ملتش مربوط می شود. در روسیه نیز اوضاع مشابهی در جریان است: مقابله مسکو با غرب ارتباطی با ترکیه ندارد و با مشکل کریمه مرتبط است».

به اعتقاد گلازووا، دیدار سنت پترزبورگ، «چیزی به جز ازسرگیری روابط نیست که طی 15 سال اخیر میان دو کشور برقرار بود، اما بعد از انهدام هواپیمای روسی قطع شد». در این میان، این کارشناس احتمال می دهد که اردوغان «با این شیوه خاص خود تلاش می کند از مذاکرات با پوتین در زمینه گزافه گویی های ضد غربی خود استفاده کند» که نمونه آن را در بیاناتش در خصوص عضویت احتمالی ترکیه در سازمان همکاری های شانگهای و اتحاد اقتصادی یورو آسیا شاهد بودیم. افزون بر این که اردوغان از آمادگی کشورش برای احداث «مسیر ترکیه» سخن گفته است در حالی که از اواخر سال 2014 میلادی، آنکارا از تمامی امکانات خود برای ممانعت از آغاز این پروژه استفاده کرد. به گفته گلازووا، در این بیانات غرب مخاطب قرار گرفته است و نه مسکو، تا اهمیت ترکیه به نمایش گذاشته شود و تلاش شود سیاست ها در قبال آنکارا تغییر یابد.