یک کارشناس مسائل منطقه‌ای در گفت و گو با «نوآوران»:

پایان کار داعش پایان سلفی‌گری نیست

در آستانه عملیات آزادسازی موصل، امیدها در عراق برای نابودی کامل داعش بسیار بالا رفته است. حشمت‌الله فلاحت پیشه، کارشناس مسائل منطقه ای و بین الملل، در این باره به نوآوران گفت: در حوزه میدانی چه در عراق و چه در سوریه تحولات جدی به نفع دولت هر دو کشور شکل گرفته و ما در چند ماه اخیر شاهد دستیابی ارتش عراق و نیروهای مردمی در موضع بالادست نسبت به گروه‌های تروریستی فعال در عراق به خصوص داعش بودیم. اما باید مسئله را کمی دقیقتر ببینیم.

  1. ۳ ماه،۳ هفته قبل
  2. ۰
فلاحت پیشه
نوآوران -

تمام ایم تحولات مثبت به معنای پایان کار داعش نیست. داعش ادعا می‌کند «دولت اسلامی عراق و شام» است. ممکن است در عراق این گروه کاملا در موضع ضعف قرار گیرد اما در سوریه وضعیت متفاوتی داشته باشد. آینده سوریه تا حدودی نا معلوم است. اما اگر حتی داعش در عراق از نظر نظامی شکست بخورد باز این را نمی‌توان به حساب پایان کار دانست؛ زمینه‌ها و علل بروز و سربرآوردن داعش در عراق همچنان پابرجا هستند. سه رگه داعش در منطقه، تجهیزاتی و لجستیکی، مالی و تشکیلاتی و فرماندهی همچنان در برخی کشورهای منطقه حامیان جدی دارد و ما نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم با قرارگرفتن داعش در موضع این حامیان دست از حمایت خود بردارند. هنوز هم نیروهای اطلاعاتی آمریکایی و بریتانیایی با داعش در ارتباط هستند و اینکه آنها در این خصوص چه عکش العملی نشان خواهند داد درحال حاضر بر ما پوشیده است.

فلاحت پیشه ادامه داد: نکته دیگر اینکه چنانچه ما به پایان «داعش» هم نزدیک شده باشیم این به معنای پایان تروریسم و سلفی‌گری چه در منطقه و چه در عراق نیست. این گروه‌ها همچنان از انگیزه بالایی برای حضور در این منطقه برخوردارند و این موضوعی است که باید جدی گرفته شود.

اما در هر حال در عرصه میدانی جدی‌ترین تحول در این راستا این است که افسانه شکست‌ناپذیری داعش شکسته شده است. این مسئله خود تأثیرات دیگری بر این گروه داشته است؛ برای نمونه در بخش جذب نیرو هم اگرچه نه صدر در صد، اما تا میزان زیادی دچار مشکل شده و حتی در حوزه عقیدتی هم تضعیف شده است. واکنش حامیان داعش هم البته بیشتر به این سمت رفته که به جای حمایت از این گروه بدنام از سایر گروه‌های تروریستی در منطقه حمایت کنند.

در عراق چند مشکل جدی وجود دارد و چنانچه این مشکلات در این کشور به صورت نهادی حل نشود بعید است بتوانند بر تروریسم غلبه کنند. عامل نخست «بعثیسم» است؛ اگرچه در قانون اساسی جدید عراق فعالیت این حزب ممنوع است، اما در عمل هواداران و اعضای سابق حزب بعث به شدت در این کشور فعال هستند. امروز از داعش و فردا ممکن است از یک گروه تروریستی دیگر حمایت کنند.

زمینه دیگر سلفی‌گری است. سلفی‌ها در عمل مدافع منافع ارتجاع عرب در منطقه هستند و در جامعه عربی سنی عراق نفوذ داشته و همچنان می‌توانند منشأ اثر باشند.

مورد سوم انگیزه‌های تجزیه‌طلبانه در عراق و هزار تکه بودن این کشور است. در حال حاضر ترس از داعش است که این انگیزه‌ها را تا حدودی به محاق برده و در صورت نبود داعش این انگیزه‌ها دوباره رخ می‌نمایند و در دوری باطل زمینه‌های سربرآوردن داعش یا یک گروه تروریستی دیگر را فراهم می‌کنند. چرا که چنین امری موجب می‌شود یک نیروی امنیتی-دفاعی منسجم در عراق شکل نگیرد تا بتواند با چنین تهدید‌هایی مقابله کند.

این کارشناس مسائل بین الملل گفت: در حوزه سیاسی نیز بعد از احتمال نابودی یا تضعیف داعش، همه چیز از جمله توافق‌های سیاسی باید نهادمند شوند. یعنی قانون و ساختار باید جایگزین وضعیت فعلی در عراق شود و اجزاب نیز نسبت به آن متعهد شوند. تازه پس از آن نیاز به کار فرهنگی جدی در این کشور است تا زمینه‌های فرهنگی بروز و ظهور داعش و امثالهم را از بین برود.

کنار رفتن جلال طالبانی از عرصه سیاسی در عراق ضایعه جبران ناپذیری برای عراق بود. طالبانی ضمن اینکه دبه منافع کردهای این کشور متعهد بود، به موازات آن نسبت به حفظ تمامیت ارضی و ثبات عراق در سایر بخش‌های کشور هم چنین تعهدی را پذیرفته بود. کنار رفتن وی خلاء قدرت جدی در عراق به وجود آورد که هنوز پر نشده است.

فلاحت پیشه درباره عملیات آزادسازی و موصل و آمادگی کردها برای انجام اقدامات جدی در این خصوص گفت: آزادسازی موصل و پایان کار داعش نیازمند همکاری جدی گروه‌های مختلف سیاسی در عراق است، آن هم مشروط بر اینکه یک دید ملی پشتوانه چنین همسویی و اتحادی باشد. در غیر این صورت چنانچه گروه‌های مختلف تنها با این انگیزه که با ایفای نقش در آزادسازی موصل پایگاه قومی و حزبی خود را تقویت کنند، وارد عمل شوند، این امر خود می‌تواند باعث شکل گیری زمینه‌های تازه اختلاف در عراق باشد.

عراق و سوریه دو حوزه متفاوت هستند. در بحث سوریه ارتجاع عرب و اسرائیل به شدت فعال هستند و آمریکا نیز موضع بسیار منفی نسبت به دولت این کشور دارد. در حالی که در عراق دست کم به صورت ظاهری در همکاری تنگاتنگ با دولت این کشور بود. از این رو این دو کشور راه‌حل‌های متفاوت دارند.