خروج رژیم اسرائیل از سرزمین‌های اشغالی ضروری است

مذاکرات صلح،‌گزینه موجود اما دور از دسترس

روسای جمهور ایالات متحده از کارتر تا جرج بوش پسر همواره در معرض این اتهام بوده‌اند که طرح‌های خود برای حل مشکل فلسطین را با سیاست‌های اسرائیل هماهنگ می‌کنند اما «باراک اوباما» راه متفاوتی با گذشتگان خود در پیش گرفت. پیشنهاد «طرح صلح خاورمیانه» که از مهم‌ترین ابتکارات اوباما در طول دوره ریاست جموری او به شمار می‌رود، اکنون در مرحله حساسی قرار گرفته است. این طرح که مبتنی بر تشکیل دو کشور یهودی و فلسطینی در کنار هم است، طی سال‌های گذشته، بارها به صورت جدی پیگیری، اما هربار با بروز مشکلات و مخالفت‌هایی دچار تعلیق شده است.

  1. ۲ ماه،۴ هفته قبل
  2. ۰
مذاکرات صلح،‌گزینه موجود اما دور از دسترس
نوآوران -

مرور مذاکرات انجام شده در دوره‌های قبل و بررسی مواضع دو طرف درگیر در این پرونده نشان می‌دهد، فلسطینی‌ها تاکنون بیشترین انعطاف و همکاری را برای برقراری صلح داشته‌اند اما طرف اسرائیلی به دلیل احساس خطر برای موجودیت خود، تاکنون نتوانسته است تشکیل یک دولت فلسطینی را در کنار خود بپذیرد.

در سمت دیگر ماجرا، باراک اوباما طی هفت سال گذشته، تلاش زیادی در جهت متقاعد کردن رهبران اسرائیل برای پذیرش طرح صلح خاورمیانه انجام داد اما حمله به نوار غزه و محاصره این بخش از سرزمین فلسطین، همچنین ادامه سیاست‌های اسرائیل در زمینه شهرک‌سازی سرانجام باعث تیرگی روابط آمریکا و تل‌آویو شد.

 اتفاقاتی که در پایان سال اول ریاست جمهوری اوباما رخ داد «خوشبینی‌ها»ی اولیه برای به نتیجه رسیدن این طرح را به «واقع‌نگری» و یا به عبارت بهتر«ناامیدی» نزدیک کرد. وقتی که رژیم اسرائیل پس از ماهها درگیری و کشمکش اعلام کرد که قصد دارد 1600 واحد مسکونیِ تازه در شرق بیت المقدس بسازد، اولین اختلاف‌نظرهای جدی رژیم اسرائیل و ایالات متحده در دوران ریاست جمهوری باراک اوباما، شکل گرفت.

اعلام خبر ساخت این واحدهای مسکونی، آن‌هم در منطقه شرقی قدس که به واکنش شدید فلسطینی‌ها و کشورهای عربی انجامید، به معنای نقضِ پیشاپیش تعهداتی بود که انتظار می‌رفت تل آویو در چارچوب طرح صلح به آن تن دهد. اوباما بعد از بروز این مشکلات در روند مذاکرات صلح گفت: «واقعیت این است که در برخی از این کشمکش‌ها ایالات متحده نمی‌تواند راه حل‌های مورد نظر خود را تحمیل کند، مگر اینکه طرف‌های این کشمکش‌ها بخواهند الگوهای کهنه دشمنی و ضدیت با یکدیگر را کنار بگذارند».

در طی سال‌های ریاست جمهوری اوباما، مذاکرات سازش، روند متغیری را طی کرد. اما سرانجام در آوریل 2014 به علت اختلافات شدید بین طرفین، درباره ادامه فعالیت‌های شهرک‌سازی اسرائیل در کرانه باختری و بخش شرقی بیت المقدس، مذاکرات صلح شکست خورد و به طور کلی متوقف شد.

       به قدرت رسیدن حسن روحانی

به قدرت رسیدن حسن روحانی در سال 2013 باعث ایجاد فرصت جدیدی برای دولت آمریکا در رابطه با حل مساله هسته‌ای ایران فراهم آورد. مقامات کاخ سفید در آن برهه زمانی ترجیح دادند اولویت خود را به گفت‌وگو با کشوری که پشت میز مذاکره حاضر است، تا رژیمی که بارها به تعهدات خویش پشت پا زده، معطوف دارند. به عبارتی حل مساله هسته‌ای ایران، گزینه‌ای «در دسترس» و «سهل الوصول» تر نسبت به پرونده فلسطین برای دولت اوباما بود.

برخلاف پرونده فلسطین، درباره مساله هسته‌ای ایران، قدرت‌های جهانی با کشوری روبه‌رو بودند که تمایل و جدیت خود را برای حل بحران هسته‌ای اعلام و افکار عمومی دنیا منتظر واکنش مناسبی از سوی گروه1+5 در این زمینه بودند. دولت اوباما با در نظرگرفتن زوایای مختلف ماجرا، به طور جدی وارد مذاکرات هسته‌ای با دولت نوپای حسن روحانی شد و در این زمان، طرح صلح خاورمیانه به حاشیه رفت.

نقش ایران به عنوان حامی گروه‌های فلسطینی بر کسی پوشیده نیست، همچنین اختلاف نظرهایی که بین دولت ایران و تشکیلات خودگردان درباره نحوه ارتباط و تعامل با اسرائیل وجود دارد، مساله‌ای است که بارها شکل آشکار به خود گرفته است. از طرف دیگر موضع متفاوت گروه حماس در قبال بحران سوریه، این احتمال را به وجود آورده بود که ایران حمایت‌های خود را از این گروه متوقف کند. با این‌حال مقامات ایرانی بارها اعلام کرده‌اند که حمایت آنها از ملت فلسطین بر اساس آرمان‌های انقلابی و اسلامی بوده و اختلاف نظر با حماس، اصل حمایت از مردم فلسطین را تحت تاثیر قرار نخواهد داد. ایران البته بارها مخالفت خود را با نظر اوباما و طرح صلح خاورمیانه که تنها راه‌حل مشکل فلسطین را «تشکیل دو کشور یهودی و فلسطینی» در کنار هم می‌داند، اعلام کرده است. مبنای مخالفت ایران، مشروعیت بخشی این طرح به دولت اسرائیل به عنوان یک کشور مستقل است.

       پیشنهاد دیدار عباس با نتانیاهو

هفته گذشته روزنامه اسرائیلی«یدیعوت آحارونوت» به نقل از برخی منابع آگاه اعلام کرده بود که دیدار احتمالی عباس و نتانیاهو در ماه اکتبر آینده و با حضور «ولادیمیر پوتین» رئیس جمهور روسیه برگزار خواهد شد. در همین راستا دیروز سه شنبه پایگاه اینترنتی شبکه خبری اسکای نیوز عربی نوشت: «عبدالحفیظ نوفل، سفیر فلسطین در مسکو گفت که عباس، پیشنهاد روسیه برای دیدار با نتانیاهو در مسکو را پذیرفته است. وی گفت: من به طرف روسی موافقت عباس با طرح این کشور برای نشست سه جانبه ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه، بنیامین نتانیاهو و محمود عباس را اطلاع دادم اما کاملا مشخص است که دولت اسرائیل تاکنون از این مساله سر باز زده است».

منابع خبری پیش از این گزارش دادند محمود عباس روز دوشنبه در محل دفتر خویش با «میخائیل بوگدانوف» فرستاده صلح ویژه روسیه به خاورمیانه در رام الله دیدار کرده است. بوگدانوف قبل از عباس با بنیامین نتانیاهو نخست وزیر رژیم صهیونیستی دیدار و گفت‌وگو کرد. اما عصر سه شنبه، ساعاتی بعد از اعلام خبر دیدار بین طرفین در مسکو محمود عباس اعلام کرد، دیدار پیشنهادی با نخست وزیر اسرائیل هرگز برگزار نخواهد شد.

 به گزارش ایسنا «محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین به شائبه‌ها درباره دیدار احتمالی خود با بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل پایان داد و گفت: دیدار پیشنهادی با نتانیاهو هرگز در مسکو برگزار نخواهد شد».

محمود عباس و بنیامین نتانیاهو آخرین بار در سال 2010 به صورت رسمی با هم دیدار کردند اما برخی گزارش‌های تایید نشده حکایت از دیدارهای محرمانه دو طرف از آن زمان تاکنون دارد.

       آینده مذاکرات

در یک طرف میز مذاکرات صلح خاورمیانه، فلسطینی‌هایی هستند که از بروز درگیری‌های داخلی بیمناک بوده و ترجیح می‌دهند با تمرکز به روی موضوع مذاکرات، وحدت ملی را بین مردم و گروه‌های مختلف فلسطینی حفظ کنند. در واقع، این مذاکرات حتی اگر به نتیجه دلخواه فلسطینیان نینجامد، باز هم این قابلیت را دارد که گروه‌های مختلف سیاسی و نظامی فلسطینی را که مدتهاست دچار اختلافات جدی هستند، زیر یک پرچم گردهم آورد.

 از سوی دیگر اوباما هم بیش از هر زمان دیگری علاقه دارد قبل از اتمام دوره ریاست جمهوری خود، مذاکرات صلح را به نتیجه برساند. در اسرائیل نیز افکار عمومی حداقل بین بخشی از مردم به سمت تعیین تکلیف اختلافات با فلسطینیان و حل و فصل مشکلات بین دو طرف، متمرکز است. به گزارش ایسنا چندین گروه‌ اسرائیلی با تشکیل یک کمپین با نام «تصمیم پس از 50 سال»خواستار تصمیم‌گیری درباره آینده مناطق اشغالی شده‌اند.

 به نوشته این گزارش، اعضای کمپین معتقدند «که خروج اسرائیل از سرزمین‌های اشغالی برای حیات اسرائیل لازم و ضروری است. این افراد باور دارند که ایجاد یک کشور فلسطین، آینده اسرائیل را «به عنوان یک دموکراسی با اکثریت خالص یهودیان» تضمین می‌کند».

 ایسنا به نقل خبرگزاری آسوشیتدپرس نوشت: «موسسان این گروه عامی آیالون، رئیس سابق آژانس امنیت داخلی رژیم صهیونیستی(شین بت)، آمرام میتسنا، ژنرال بازنشسته و گیلید شر، مذاکره کننده صلح در زمان نخست وزیری ایهود باراک هستند».

اگرچه دفتر نتانیاهو تا کنون نسبت به این کمپین اجتماعی واکنش نشان نداده است اما تشکیل این کمپین را می‌توان بخشی از مطالبات شهروندان اسرائیلی برای حل و فصل مسائل با فلسطینیان ارزیابی کرد. این بخش از جامعه اسرائیل، شاید در برهه کنونی فاقد نیروی سیاسی لازم برای تاثیرگذاری بر تصمیمات سیاستمداران تل آویو باشند، اما تاثیر آنها در فضای اجتماعی اسرائیل نیازی به حمایت سیاسی ندارد.

یهودیانی که در مناطق مورد اختلاف زندگی می‌کنند قطعا برای به‌ دست آوردن امنیت بیشتر به راه حل‌های مسالمت‌آمیز و حل و فصل اختلافات از طریق گفت‌وگو و مذاکره تمایل بیشتری خواهند داشت. در عین حال مقامات تل آویو درباره نپذیرفتن پیشنهادات مذاکره که تاکنون از جانب کشورهای مختلف مطرح شده است، باید پاسخ معقولانه ای به شهروندان خود ارائه دهند.

آنچه از ارزیابی وضعیت داخلی دو طرف درگیر در ماجرا به دست می‌آید، بیانگر این است که به جز جنگیدن و تلفات انسانی، راه‌حلی جز «مذاکره» ، «حل و فصل اختلافات» و انجام اقدامات لازم برای «تشکیل دو کشور در کنارهم» گزینه مناسبتری پیش روی طرفین قرار ندارد و مقامات سیاسی دو طرف علیرغم رد و انکار پیشنهادات گفت‌وگو از جانب کشورهای مختلف، راهکاری جز گفت‌وگو در برابر خود نمی‌یابند. نکته تلخ ماجرا این است که گذشت زمان قطعا به نفع طرف اسرائیلی است و این رژیم تلاش می‌کند هر بار با بهانه‌های مختلف از حضور در مذاکرات امتناع کرده و طرح‌های شهرک‌سازی خود را در مناطق مختلف گسترش دهد.