بغداد در بهار یا زمستان

پس از گذشت15 سال از سقوط بغداد هنوز نظر واحدی درباره این رخداد وجود ندارد. آیا سقوط بغداد عملیاتی آزادی‌بخش برای مردم عراق بود و یا اشغال کشور توسط نیروهای بیگانه؟

  1. ۲ ماه،۳ هفته قبل
  2. ۰
بغداد در بهار یا زمستان
نوآوران -

در نگاه رایج جناح‌های چپ به موضوع عراق بیش‌تر بدون توجه به نظر مردم عراق و بر مبنای پیش‌فرض‌های مطلق‌گرایانه ضدآمریکایی، حمله ائتلاف به عراق امری ناپسند و نقض حاکمیت یک کشور و اشغال آن به شمار می‌رود. حوادث پس از سقوط بغداد و تجربه‌های دیگری مانند لیبی به تقویت و انتشار دیدگاه‌های چپ‌گرایانه یاری رسانده اما آن چه در این میان کم‌تر مورد توجه قرار گرفته، نظر مردم عراق به عنوان طرف اصلی این موضوع است.

فضای شادی همراه با نگرانی از آینده در روزهای پس از سقوط بغداد در شهرهای مختلف عراق مشهود بود. سال‌های سخت دیکتاتوری و سرکوب وحشیانه هرگونه اعتراض، هیچ‌گونه فضایی برای همدلی با رژیم سابق نگذاشته بود. سرکوب نه تنها شامل حال شیعیان و کردها شده بود، بلکه سنیان عراق نیز تجارب سختی از سرکوب توسط دیکتاتور عراق داشتند.

در خلال کم‌تر از سه دهه، صدها هزار کرد در قتل‌عام‌های انفال و حملات شیمیایی و غیره جان خود را از دست داده بودند. صدها هزار شیعه نیز در سال ۱۹۹۱ و حوادث پیش و پس از آن در گورهای دسته‌جمعی مدفون بودند. کودتای ناکام جمعی از افسران نیروی هوای عراق از شهر رمادی و فلوجه و اعدام آنان به بروز انقلاب مردمی در سال ۱۹۹۵ در این دو شهر و سپس سرکوب سخت آن و قتل ده‌ها و بازداشت صدها تن انجامید.

قتل‌عام‌های صدام شامل حال نزدیکان و همشهریان خویش در تکریت از جمله عموزادگان و دامادهای وی حسین کامل و صدام کامل نیز شده بود. از این رو نارضایتی از رژیم صدام در مناطق سنی‌نشین نیز گسترده بود. گروه‌های معارض رژیم صدام نیز با رویکردهای مختلفشان اعم از احزاب اسلامی شیعی و سنی، سکولارها، کمونیست‌ها و حتی بعثیهای معارض غالبا از سقوط صدام استقبال کردند و با آمریکایی‌ها در تشکیل حکومت جدید عراق همکاری کردند.

اکنون پس از گذشت 15 سال، بخش عظیمی از مردم عراق هم‌چنان از سقوط صدام خشنودند و به هیچ وجه آرزوی عدم وقوع حادثه مذکور را ندارند. با وجود مشکلات مختلف پیش‌آمده، وضع مالی مردم به مراتب بهتر از دوره صدام است و با وجود وضع بد امنیتی در برخی مناطق عراق، آمار کشته‌ها و خسارات انسانی بسیار کم‌تر از دوره صدام است. کردستان عراق آبادترین دوره خود را در دوره معاصر عراق می‌گذراند. شهرهای شیعه‌نشین جنوبی عراق باوجود گسترش وسیع فساد اقتصادی در دستگاه‌های حکومتی، آبادانی‌های فراوان به خود دیده و وضع رفاهی غیرقابل مقایسه‌ای با زمان صدام دارند.

        فرقه‌گرایی و خطر تقسیم عراق

گروه‌های معارض حمله به عراق بیش‌تر از بروز طائفه‌گرایی و خطر تقسیم کشور به عنوان یکی از نتایج اشغال کشور و اسقاط رژیم بعث یاد می‌کنند. این در حالی است که تصویر ارائه شده از سوی آنان ناقص است. شکاف فرقه‌گرایی در جامعه عراق از دهه‌ها پیش از سوی رژیم بعث و رژیم‌های پیش از آن ایجاد و تقویت شده بود. برخی اقلیت‌های دینی به شکل کامل در دهه ۵۰ و ۶۰ از عراق رانده شدند. عراقی های دارای اصل و نسب ایرانی در دهه ۷۰ از کشور رانده شده و اموال‌شان ربوده شد. کردهای فیلی در شرق کشور در دهه ۷۰ و ۸۰ در وضع بسیار بدی به ایران رانده شدند.

هر جناح سیاسی مختلف با سرکوب شدید از سوی رژیم صدام مواجه شده و صدها چهره بارز سیاسی اعدام و زندانی شده یا از کشور گریختند. برخی اقلیت‌های دینی به بهانه ارتباط با فراماسونی جهانی از هر امکان بدیهی شهروندی منع شده، اموالشان مصادره شد و حکم اعدام برای تعداد زیادی از آن‌ها صادر شد. صدام زمینه رقابت‌های بین عشائری را فراهم و تقویت کرد. منع مراسم‌های مذهبی شیعیان و تضعیف شدید و اعمال فشار علیه حوزه نجف به تقویت و گسترش تنش شیعی – سنی انجامیده بود.

باز گذاشتن دست جریان‌های سلفی در دهه ۹۰ به تقویت این گرایش در بین مناطق اهل سنت که سابقه سلفی‌گری نداشتند انجامید. به علاوه ایجاد و پشتیبانی از مساجد سلفی در مناطق شیعه‌نشین مانند کربلا که جمعیتی کاملا شیعی دارد به افزایش تنش دینی یاری رساند.

به نظر وضعیت عراق امروز با وجود درگیری های بسیار شدید داخلی امیدوارانه تر از گذشته است، دموکراسی در این کشور عربی تمرین می‌شود و با برداشته شدن کارشکنی های قومی وضعیت بهار بغداد نزدیک تر از هر زمانی برای هر شهروند عراقی است.