در گفت‌وگو با حسین رویوران بررسی شد

چالش های پیش روی صلح در سوریه

پس از گذشت ۵ سال از جنگ سوریه باز هم گفت‌وگو های صلح بر سر موضوعات همیشگی و تکراری متوقف می شود؛ دعوای قدرت و شخص بشار اسد. مرگ در سوریه اتفاقی پیش پا افتاده است، و جان کودکان و زنان و مردان ارزان ترین کالای سوری. وضعیت مردم شهر حلب مدت هاست که از مرز های یک فاجعه انسانی عبور کرده است اما در ادبیات بین‌الملل نامی برای وضعیتی اینگونه پیدا نمی شود.

  1. ۲ ماه،۲ هفته قبل
  2. ۰
چالش های پیش روی صلح در سوریه
نوآوران -

یونیسف بارها در مورد حمله به بیمارستان‌های شهر حلب هشدار داده و آن را فاجعه‌ای انسانی نامیده است. سازمان بهداشت جهانی هشدار داد که رسیدگی به بیماران و زخمی‌ها نیز به خاطر حمله به مراکز درمانی بسیار دشوار شده است. این سازمان در بیانیه‌ای گفته است که یکی از سنگین‌ترین تراژدی‌های انسانی در روند جنگ سوریه اتفاق افتاده است. اما همچنان دعواهای قدرت های منطقه ای ادامه دارد و همچنان کودکان و زنان سوری قربانی می‌شوند.

در مورد وقایع اخیر سوریه با دکتر حسین رویوران کارشناس خاورمیانه و مسائل عربی به گفت‌وگو نشستیم.دکتر رویوران هم چندان به آینده سوریه امیدوار نیست و می گوید دور جدید مذاکرات صلح نیز مانند دوره های قبلی می تواند با چالشی جدید روبه‌رو شود.

  آتش بس کنونی در سوریه را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

پاسخ: توافقی که بین آمریکا و روسیه صورت گرفت یک مشکل بزرگ دارد و آن هم این است که گام‌های در نظر گرفته شده در آن همزمان نیستند. این درحالی است که برای رسیدن به نتیجه مطلوب می‌بایست اقدامات همزمانی در نظر گرفته می‌شد. به عبارت دیگر باید آتش بس و کمک‌رسانی به مردم حلب همزمان باشند. از سوی دیگر جداسازی گروه‌های معارض میانه رو از جبهه النصره و ایجاد ستاد مشترک بین آمریکا و روسیه برای حمله به داعش و جبهه النصره و هر گروهی که همچنان با النصره در تعامل است همزمان انجام شود.

مشکل اول این که تاکنون آتش بس یک طرفه بوده و فقط دولت سوریه به آن پایبند است. اما معارضان سوری آن را قبول نکرده‌اند. مشکل دوم این است که کمک‌رسانی به مردم هم باید از مناطق تحت تصرف مخالفین انجام شود و این کار با مشکل مواجه شده است چرا که علی‌رغم اجازه دولت سوریه، معارضان اجازه آن را نداده‌اند.

اما معارضان سوری ادعا کرده‌اند که این دولت سوریه است که در جاده کاستیلو اجازه عبور کامیون‌های امدادی حامل کمک‌های بشردوستانه را نمی‌دهد.

خیر. زیرا برای ورود کمکها به حلب یکسری اقدامات باید انجام شود و آن این است که دولت سوریه باید 500 متر از جاده کاستیلو عقب‌نشینی کند و معارضان هم باید عقب‌نشینی کنند. مشکل این است که دولت این عقب‌نشینی را انجام داده ولی معارضان انجام نداده‌اند. معارضان اصلا این توافق را قبول ندارند و در نهایت اتفاقی که الان افتاده این است ارتش سوریه که از این محور عقب نشینی کرده به دلیل تجمع نیروهای مقابل مجبور به بازگشت به مواضع قبلی خود شده است.چون احساس کرد ممکن است تروریست‌ها دست به حمله بزنند. الان مشکلات بزرگی در اجرای توافق وجود دارد. تاکنون 21 گروه اعلام کرده‌اند که از جبهه النصره جدا نخواهند شد. و این به این معناست که آمریکا و روسیه با تشکیل ستاد مشترک باید به همه اینها حمله کنند چون این گروه‌ها حاضر نیستند ارتباطشان را با جبهه النصره قطع کنند. در نهایت الان یک دسته مشکلات اجراییِ جدی در بحث عقب نشینی‌هاف جدایی معارضان از جبهه النصره، کمک رسانی و پای بندی به آتش بس پیدا شده و توافق را با مشکل روبرو کرده است.

خانم «سامانتا پاول» نماینده آمریکا در سازمان ملل دیروز اعلام کرد شد که اول باید آتش بس و کمک‌رسانی انجام شود بحث تشکیل ستاد و حمله به گروهها را از نظر زمانی به مرحله آخر واگذار کرد. همچنین گفت آتش بس به این معنی است که دولت سوریه حق ندارد حتی به داعش حمله کند. و این چیزی است که دولت سوریه نمی‌تواند بپذیرد. یعنی استثنائاتی وجود دارد که از نظر دولت سوریه عملیات نظامی علیه آنها باید ادامه پیدا کند. با توجه به صحبت‌های خانم پاول و موضع دولت سوریه به نظر می رسد توافق باز هم با مشکلات جدی‌تری روبرو خواهد بود. در مجموع می‌شود گفت امکان اجرایی نشدن این توافق بیش از احتمال اجرا شدن آن است.

  پس شما معتقد هستید گام‌هایی که آمریکا و روسیه تعریف کرده‌اند برای رسیدن به نتیجه باید همزمان باشند تا به نتیجه‌

 دلخواه برسند؟

 بله.

     اگر فرض کنیم که آتش بس با موفقیت به پایان برسد آیا احتمال می‌دهید که پایان آتش‌بس، به شروع مذاکرات فراگیر وصل شود؟

خب این بخشی از توافق است. ببینید آتش بس، کمک‌رسانی و آغاز گفت‌وگوهای سیاسی به دنبال هم هستند و آتش بس به عنوان مقدمه‌ای است برای گفت‌وگوهای سیاسی در نظر گرفته شده است. راه‌حل سیاسی به عنوان راهکاری برای کاهش هزینه‌های مردم سوریه و مصیبت‌های جنگ است. اما خب مقدمه مورد نیاز آن آتش بس و کمک‌رسانی به مردم است.

  یعنی ممکن است این گروه‌هایی که الان اعلام کرده‌اند از النصره جدا نمی‌شوند سرانجام پای میز مذاکره حاضر شوند؟

ببینید در گذشته هم چندین دور مذاکره برگزار شده است. ژنو ، وین و ... ولی همواره با یک چالشی روبه‌رو بوده‌اند که الان هم این مشکل ادامه دارد. و آن این است که کدام گروه یا گروه‌های معارض می‌توانند با دولت سوریه گفت‌وگو کنند. عربستان معتقد است تنها گروهی که نماینده مردم سوریه است، گروه ریاض است. در حالی که گروه ریاض تنها نیست گروه‌های دیگری همچون گروه‌های داخل سوریه، گروه مسکو و گروه مصر وجود دارند که همه اینها معارض دولت سوریه هستند. در بحث گفت‌وگو در تعیین گروه معارض، مشکلات وجود دارد و هنوز معارضان نتوانسته‌اند این مشکل را درون خود حل کنند.

یعنی اساسا هنوز درباره این مساله که چه کسی پای میز مذاکره بیاید مشکل وجود دارد و فکر کردن درباره اینکه این گروه‌ها بتوانند در مذاکرات صلح به نتیجه‌ای برسند شاید دور از انتظار باشد.

بله همین طور است. کما اینکه در دور‌ه‌های قبلی برخی گروه‌ها مذاکرات را تحریم کردند. مثلا گروه‌های معارض مقیم مصر گفتند که گروه ریاض جنایتکار جنگی هستند. اینها مردم را سربریده‌اند. آدم کشته‌اند، به غیر نظامی‌ها حمله کرده‌اند و ما حاضر نیستیم کنار این‌ها در یک جبهه قرار بگیریم.

  هفته قبل معارضان سوری یک طرح سه مرحله‌ای را ارائه کردند و گفتند در این طرح، در گام اول که شش ماه به طول می انجامد، ‌بشار اسد در قدرت باقی بماند و در پایان مرحله اول کنار برود. به نظر شما امکان دارد که بشار اسد این طرح را بپذیرد؟ چون این اولین طرح در چندسال اخیر است که به طور استثنایی معارضان قبول کرده‌اند بشار اسد در یک بازه زمانی مشخص در راس قدرت باقی بماند. به نظر شما احتمال پذیرش این طرح از سوی بشار اسد و دولت‌های حامی او مثل ایران

 و روسیه وجود دارد؟

طرح معارضان به شکل کنونی ممکن است برای دولت سوریه قابل قبول نباشد. اما در یک شکل دیگر قابل اجراست. دولت سوریه هم موافق است که یک دوره انتقالی وجود داشته باشد و در این دوره انتقالی انتخابات انجام شود و قدرت به کسی واگذار شود که رای مردم به سمت آن فرد است و بشار اسد جزء افرادی که کاندید می‌شوند باشد.

اما آمریکا و معارضان می‌گویند بشار اسد بعد از شش ماه حق کاندیداتوری ندارد و این امری است که برای دولت سوریه قابل قبول نیست.

  یعنی اگر تعدیلاتی در طرح پیشنهادی معارضان صورت بگیرد که اجازه کاندیداتوری به بشار اسد بدهد احتمال اینکه بشار اسد و دولت‌های ایران و روسیه به عنوان حامیان اسد آن را بپذیرند وجود دارد؟

بله! هرچند درباره بندهای دیگر طرح معارضان هم اختلاف نظر وجوددارد.

  چه آینده سیاسی برای بشار اسد متصور هستید؟ آیا این احتمال وجود دارد که مردم سوریه دوباره زیر پرچم اسد جمع شوند و اسد بتواند نقش پویایی در آینده سیاسی این کشور ایفا کند؟

ببینید خود آمریکایی‌ها هم معترف هستند که هیچ کس در سوریه در حال حاضر به اندازه بشار اسد محبوبیت ندارد. چون در خاطره جمعی مردم، بشار اسد مظهر وحدت کشور، امنیت و رفاه اجتماعی است که سوریه قبل ازین بحران‌ها از آن برخوردار بوده است. لذا چون در خاطره مردم هست، می‌شود بیشترین رای را متعلق به بشار اسد دانست و خود آمریکایی هم این را قبول دارند. به همین دلیل است که با کاندیداتوری اسد در انتخابات آینده سوریه مخالفت می‌کنند. این مطالبه غرب درحالی صورت می‌گیرد که هیچ کس نمی‌تواند حق یک شهروند سوری را از نامزدی در انتخابات سلب کند.

  سوال دیگری که الان مطرح است، آینده تروریست‌هایی است که اکنون در سوریه حضور دارند. اگر مذاکرات صلح انجام شود و دولت جدیدی هم روی کار بیاید باز هم همه تروریست‌ها نابود نمی‌شوند و در گوشه کنار این کشور حضور خواهند داشت. به نظر شما این افراد چه رویکردی برای ادامه حیات خویش انتخاب خواهند کرد؟

اگر توافق شود اکثر این تروریست‌ها که خارجی هستند، جایی در میان ملت سوریه نخواهند داشت و مجبورند به کشورهای دیگری بروند. اما آن دسته از این افراد که اهل سوریه هستند یا شامل عفو عمومی می‌شوند و یا درصورت عدم بازگشت به جامعه، فعالیت‌های خرابکارانه خود را به شکل غیر منسجم و متفاوت با وضعیت کنونی صورت بمب‌گذاری و ترورهای پراکنده ادامه دهند.

  اگر روزی دولتی ائتلافی بین معارضان سوری و حامیان بشار تشکیل شود، این امکان وجود دارد که ایران را از معادلات سیاسی این کشور حذف و رویکرد مخالفی با ایران اتخاذ کنند؟

ایران از روز اول، موضع درستی درباره تروریست‌ها اتخاذ و اعلام کرد این تروریست‌ها امنیت منطقه را به خطر خواهند انداخت اما کسی به حرف‌های ایران توجهی نکرد. در همان زمان در مساجد کشورهای عربی برای این گروه‌ها پول جمع می‌شد. اما الان درستی مواضع ایران مشخص شده است. الان دیگر کسی جرات ندارد از تروریست‌ها دفاع کند. الان آمریکا بحث اجماع علیه تروریست‌ها را مطرح کرده و تشکیل ستاد مشترک بین روسیه و آمریکا نشان‌دهنده این واقعیت است که ایران در تحلیل شرایط بهتر از دیگران عمل کرده است.

من تصور می‌کنم که این در حافظه مردم سوریه که هزینه سنگینی در این بحران پرداختند وجود دارد و به نظرم ایران توان بازسازی پایگاه خود در سوریه را در آینده خواهد داشت. اتفاقا بعید می‌دانم اکثریت مردم سوریه اعتراضی به رفتار ایران در طی بحران کشورشان داشته باشند بلکه برعکس! آنها قدردان تلاش‌های ایران خواهند بود. در گذشته مخالفین می‌گفتند ما می‌خواهیم به تنهایی قدرت را به دست بگیریم و ارتباطی با دولت ایران نخواهیم داشت اما اکنون گفت‌وگوها بین دولت و معارضان مطرح است و احتمال قطع ارتباط دولت آینده سوریه با ایران وجود ندارد.