داوود هرمیداس باوند در گفتگو با نوآوران مطرح کرد

سوریه قربانی منازعات قدرت ها است

زینب قاسمی اصل-با گذشت نزدیک به دوهفته از آتش بس عید قربان در سوریه، اوضاع در مناطق درگیر در سوریه بحرانی است. در همان روزهای آغازین آتش بس، علیرغم عقب نشینی ارتش سوریه از جاده کاستیلو که شاهراه ارتباطی شهر حلب است، مخالفان مسلح حاضر به عقب نشینی از این جاده نشدند و ارتش نیز سرانجام مجبور به بازگشت به مواضع قبلی خود و دفاع در برابر حملات آنها شد.

  1. ۲ ماه،۱ هفته قبل
  2. ۰
سوریه قربانی منازعات قدرت ها است
نوآوران -

نزاع بر سر این جاده که معبر استراتژیک حلب است، در عرصه میدانی یکی از دلایل عدم موفقیت آتش بس بود. حمله آمریکا به دیر الزور و حمله به کاروان کمک¬های انسان دوستانه که روسیه به آن متهم است، درکنار هم پیشبرد توافق را با شکست مواجه کردند.

آمریکا و روسیه هرکدام با متهم کردن دیگری مسئولیت شکست توافق را متوجه طرف مقابل می دانند. در آخرین موضع گیری، آمریکا و دیگر متحدان غربی، در بیانیه¬ای اعلام کردند «روسیه باید آتش بس سوریه را نجات دهد». در این بیانیه آنها روسیه را متهم کردند که «تعهداتش را انجام نمی دهد».

این کشورها خواستار این شده¬اند که مسکو در خصوص امکان ارسال کمک‌های بشردوستانه نامحدود، توقف بمباران‌های کورکورانه و بی‌هدف دولت دمشق علیه مردم سوریه و ایجاد شرایط لازم برای از سرگیری مذاکرات حول محور گذار سیاسی به رهبری سازمان ملل اقدامات لازم را انجام دهد.

داود هرمیداس باوند تحلیل گر بین الملل در این زمینه می گوید روسیه در سوریه به دنبال مذاکره جدی است.

نشست اخیر شورای امنیت درباره سوریه بی نتیجه پایان یافته و جبهه¬ای تشکیل شده از آمریکا و کشورهای غربی که مسئولیت شکست تلاش¬ها برای صلح در سوریه را کاملا متوجه روسیه می¬دانند. به نظر شما صحت ادعاهای این جبهه چقدر است؟ آیا واقعا روسیه در حال ایفای نقش مخربی در سوریه است؟

قرار بود آتش¬بسی برای رساندن کمک¬های انسان¬دوستانه به حلب رعایت شود ولی خب ظاهرا اعلام شد که این کمک¬هایی که در جریان بود مورد بمباران قرار گرفت و خساراتی وارد شد و تعدادی از کامیونها آسیب دیدند. کشورهای غربی معتقدند که روسیه و دولت سوریه این حملات را انجام داده¬اند. در مقابلف روسیه می‌گوید کمیسیون تحقیق تشکیل دهید تا مشخص شود ما این کار را نکرده‌ایم.این پیشنهادی بود که روسیه در اجلاس شورای امنیت داد و قبلا هم همین پیشنهاد را ارائه کرده بود.

از طرفی، فرانسوی¬ها هم اعلام کردند در صورتی که روسیه و حتی اسم ایران را هم آوردند که اگر برای جلوگیری از اقدامات ارتش سوریه اقدامی نکند، اینها (سکوت) ایران و روسیه را هم به عنوان مشارکت در جنایت علیه بشریت تلقی خواهند کرد.

اما مساله اصلی دولت سوریه این است که حلب را به عنوان بزرگترین استان سوریه، از کنترل مخالفین خارج کند تا در هنگام مذاکره دستش قوی‌تر باشد. دولت سوریه، گروه‌های مسلح فعال در در این کشور را به عنوان گروه‌های تروریستی خطاب می¬کند. غرب معتقد است که اینها گروه¬های معتدل و میانه¬رو هستند اما سوریه از دیدگاه خودش، هر کسی که مخالف سوریه است را می¬خواهد داعش باشد یا جبهه النصره یا هر گروه دیگر، در هرحال در جهت ساقط کردن رژیم بشار اسد می‌داند. روسیه در این زمینه کمک می‌کند که موضع دولت سوریه را تقویت کند. این مساله باعث می‌شود تا آن تعهداتی که بین آمریکا و روسیه هم صورت گرفته هم مخدوش شود. بنابراین بحران سوریه، راه حلی جز همکاری آمریکا و سوریه و اجرای توافقات ندارد. روسیه الان در سوریه دست بالا دارد و ابتکار عمل را به دست دارد. بنابراین همه تقاضاها و خواسته‌ها هم از روسیه است. روسیه هم نمی‌خواهد که مجانی و آسان خواسته‌های دیگران را انجام بدهد. روسیه می‌خواهد داد و ستد کند و در این مساله تا حدودی موفق هم شده است. روسیه به خاطر اوکراین به انزوای سیاسی کشیده شده بود و تحریم‌ها بر علیه‌اش اجرا شد اما با ورود گسترده به مساله خاورمیانه و سوریه سعی کرده تا ازین مساله به عنوان زمینه‌ای برای گرفتن امتیاز از غرب استفاده کند. خب اگر بخواهد این خواسته¬ها را انجام دهد که اینها باید به صورت عادی انجام شود ولی روسیه همین خواسته¬های عادی را مشکل تلقی می¬کند که بعد در مرحله اجرا تبدیل به امتیاز می¬شود و بعد در مقابلش امتیازی در زمینه دیگر می¬گیرد. بنباراین تمام هم و غم روسیه این است که حل بحران آسان نباشد.

روسیه می¬خواهد این مسائل را وارد مذاکرات جدی کند . امتیازگیری کند و مشکلات خودش را در ارتباط با مساله اوکراین در پرتو این توافق¬ها و امتیازاتی که در جریان این مذاکرات بدست می¬آورد،حل و فصل کند. همچنین فشارها را بر روی خودش خصوصا در زمینه تحریم¬های اقتصادی کم کند.

پس بدین ترتیب شما با این جمله که روسیه خواهان صلح در سوریه نیست، موافق نیستید. 

بله موافق نیستم. روسیه فقط می¬خواهد این مسیر پر پیچ و خم باشد تا برای خودش امتیاز کسب کند. الان روسیه از نظر اقتصادی تحت تحریم¬های آمریکا، کانادا واتحادیه اروپاست و هم از نظر سیاسی تحت فشار است. الان روسیه می¬خواهد بر سر مساله سوریه از طرف‌های غربی خود گروکشی کند. روسیه می‌خواهد فرآیند رسیدن به صلح آسان نباشد. می‌خواهد امتیاز بگیرد و امتیاز قابل توجه هم بگیرد. اما در نهایت روسیه هم معتقد است که بحران سوریه راه‌حلی جز راه حل دیپلماتیک ندارد.

اگر فرض کنیم غربی‌ها در مقابل زیاده خواهی‌های روسیه کوتاه نیایند و اختلاف بین روسیه و آمریکا به عنوان بازیگران اصلی سوریه شدت بگیرد، ممکن است اوضاع سوریه به چندماه قبل برگردد که در میدان نبرد بسیار آشفتگی وجود داشت و قدرت داعش و گروه‌های مخالف هم بیشتر بود؟

ببینید اتحادیه اروپا، آمریکا و روسیه می‌خواهند که این مشکل حل شود. کشورهایی مثل عربستان تمایل ندارند که مشکل سوریه به شک دیپلماتیک حل شود.عربستان از اول با ورود روسیه به سوریه شدیدا مخالف بود. ترکیه هم قبلا موضع عربستان را داشت اما الان موضعش را تعدیل کرده و به روسیه و ایران نزدیک شده است. ترکیه هم هدفش این است که جنوب سوریه را که کردهای سوریه هستند، تحت کنترل داشته باشد. عربستان و همپیمانانش ازین جهت که معتقدند حل دیپلماتیک بحران در نهایت به نفع ایران و روسیه خواهد بود، با آن مخالف هستند. آنها از هر وضعیتی که موجب به تاخیر افتادن حل بحران شود، خوشحال می-شوند. اما اتحادیه اروپا، آمریکا، روسیه و دیگران تاکید دارند که بحران به شکل قابل قبولی حل شود. 

سوال بعدی من درباره آینده بشار اسد است. سه هفته پیش مخالفان سوری در لندن طرحی را پیشنهاد دادند که بر اساس آن بشار اسد تا پایان دوره انتقالی در قدرت باقی بماند اما شرط آنها برای برگزاری انتخابات این است که بشار اسد حق کاندیداتوری در آن ندارد. به همین دلیل هم دولت سوریه تاکنون ازین طرح استقبال نکرده است. نظر شما درباره آینده سیاسی بشار اسد چیست؟

درباره بشار اسد هم روس¬ها به این نتیجه رسیده¬اند که می¬شود او را به شکل محترمانه¬ای در مرحله آخر از قدرت کنار کشید. ولی به این شکل که حزب بعث در ائتلاف مشارکت داشته باشد. درباره آینده بشار اسد کشورهای مختلف بر اساس منافع ملی خودشان موضع‌گیری می کنند. روسیه هم به این نتیجه رسیده که برای حل واقعی بحران سوریه، شخص بشار اسد نهایتا باید از صحنه کنار برود. ولی در این مرحله که هنوز ائتلافی شکل نگرفته، به این مساله تصریح نمی¬کند. بعد از ائتلاف که فضا آرام شد و انتخابات زیر نظر سازمان ملل صورت گرفت، آن وقت تفاهم پشت پرده¬ای که با آمریکا درباره آینده بشار اسد صورت گرفته علنی خواهد شد. به این شکل که خیلی آرام و محترمانه بشار اسد را به حاشیه برانند.  

پس تفاهمی که امروز یک روزنامه روسی اعلام کرد پشت پرده بین آمریکا و روسیه انجام شده را درباره آینده بشار اسد ارزیابی می¬کنید؟

بله دقیقا. چون بدون برکناری اسدمساله حل نخواهد شد. آمریکا و کشورهای غربی اولین کاری که در ائتلاف احتمالی انجام می دهند این است که بشار اسد را به خاطر ارتکاب جنایت علیه بشریت محاکمه کنند اما روسیه نمیخواهد که آینده بشار اسد به دادگاه کشیده شود. بلکه بشار اسد را در مراحل انتقال قدرت به حاشیه برانند و مشکل سوریه را بدین ترتیب حل کنند.

اگر سرانجام گروه‌های مختلف سوری به توافق برسند و انتخابات برگزار شود و دولت جدیدی در سوریه روی کار بیاید، آینده روابط ایران وسوریه را چگونه ارزیابی می‌کنید؟آیا ممکن است دولت جدید سوریه، ایران را از معادلات سیاسی این کشور حذف کند؟ به عبارت دیگر چقدر احتمال می‌دهید جایگاه و روابط ایران با دولت کنونی بشار اسد در دولت آینده هم حفظ شود؟

این مساله بستگی به تناسب بعثی‌ها و گروه‌های مخالف در ائتلاف دارد. این که کدامیک از آنها دست بالا را داشته باشد. اگر گر¬وه¬های مخالف اکثریت را به¬دست بیاورند که بسیار دید منفی به حامیان بشار اسد از جمله ایران دارند و روابط چندان دوستانه¬ای با ایران نخواهند داشت. اما اگر بعثی¬ها دست بالا را داشته باشند، این مساله به زمان دورتری موکول خواهد شد. یعنی تا زمان تشکیل پارلمان و شکل¬گیری موسسات دولتی. تا آن زمان دیگر باید ببینیم جامعه سوریه درباره کسانی که حامی بشار اسد بوده اند از نظر ارزشی همانند بشار اسد رفتار می کند یا نه. سوریه به هرحال از رابطه باایران چه از نظر اقتصادی و چه از نظر سیاسی منتفع شده است. یعنی ایران در این رابطه چیزی دریافت نکرده است. ایران فقط به سوریه کمک کرده است. زمانی که در جنگ تحمیلی، سوریه به نفع ایران موضع گیری کرد، نفتی که ایران به سوریه صادر می-کرد، رایگان بود. همچنین وامی که سوریه در زمان شاه از ایران دریافت کرده بود، ایران از اینها چشم پوشی کرد.یعنی از 400 میلیون دلار را نادیده گرفت و به جز اینها، ایران کمک¬های مالی هم کرده اما در مقابل چیزی دریافت نکرده است. ظاهرا تنها دریافتی ایران این بوده که خاکریزهایش را به سوریه منتقل کرده است. جنگ نیابتی منطقه هم بین ترکیه و ایران و عربستان است و سوریه هم قربانی این رقابت شده است.این دیگر مربوط به آینده است که به ایران به عنوان حامی بشار اسد چگونه نگاه کنند، رابطه سردی داشته باشند یا اینکه خردمندی¬شان اقتضا کند سوریه که تاکنون از ایران منتفع شده در آینده نیز به شکل‌های دیگری منتفع خواهد شد. این دیگر بستگی به جهان بینی و دید منطقه¬ای رهبرانی دارد که وارد ائتلاف می¬شوند.