در گفت و گوی نوآوران با مهدی مطهرنیا بررسی شد؛

دوران «خوف و رجا»ی اردوغان

از آذر ماه سال 94 که اولین خبرها از ورود نیروهای نظامی ترکیه به منطقه بعشیقه؛ منطقه ای در نزدیکی موصل واقع در شمال عراق اعلام شد تا کنون که شمار نیروهای نظامی این کشور در عراق به طور چشمگیری افزایش یافته، واکنش های مخالف متعددی خصوصا از جانب دولت عراق اعلام شده است.

  1. ۱ ماه،۱ هفته قبل
  2. ۰
اردوغان
نوآوران -

حیدرالعبادی نخست وزیر عراق در همین خصوص از قوای ترکی حاضر در خاک کشورش خواست، فورا خاک این کشور را ترک کنند و یادآور شد: این نیروها بدون اجازه دولت عراق وارد این کشور شده‌اند و این مساله نقض حاکمیت کشورش است.

وزارت خارجه عراق نیز در بیانیه‌ای این اقدام ترکیه را نوعی نقض خوانده و هرگونه عملیات نظامی بدون هماهنگی با دولت فدرال بغداد را محکوم کرد.

اخیرا پارلمان عراق ضمن اعلام مخالفت خود با تمدید مهلت حضور نیروهای ترکیه در خاک عراق، از دولت بغداد خواست این نیروها را اشغالگر بداند و تدابیر لازم برای ممانعت از ورود آنها را اتخاذ کند.

اوایل اکتبر بود که پارلمان ترکیه مهلت حضور نیروهای نظامی  این کشور در سوریه و عراق را برای یک سال دیگر تمدید کرد. همچنین اردوغان بارها اظهارات مداخله جویانه‌ای را درباره اوضاع عراق ایراد کرده که با خشم مقامات عراقی مواجه شده است. اردوغان اخیرا گفته که نیروهای ترکیه در عملیات موصل شرکت خواهند کرد این در حالی است که حیدر العبادی، نخست وزیر عراق و مسئولان دیگر بارها تأکید کرده‌اند عملیات موصل به دست خود عراقی‌ها انجام خواهد شد. تمام این موارد به مسائل اختلافی جدی میان دو کشور تبدیل شده است.

در بیانیه وزارت خارجه ترکیه آمده است: ما این قانون را بیانگر نظر بخش عظیمی از مردم عراق که ترکیه سال‌ها از آن‌ها حمایت کرده، نمی‌دانیم. تمدید مهلت حضور نیروهای ما در خارج یک مسئله جدید نیست. ما به سفیر عراق که به مقر وزارت خارجه احضار می‌شود انتقادات و ناخرسندی‌ خود را از قانون مذکور و اظهارات برخی مسئولان عراقی ابلاغ می‌کنیم.

جدا ازعراق، سیاست های اردوغان در سوریه از حمایت اولیه از داعش گرفته تا عملیات نظامی امروزه اش که در واقع نوعی تغییر مواضع آن در قبال سوریه است، نشان می دهد که چرخش مواضع آنکارا محال است مگر با هماهنگی آمریکا و سیاست مزبور این بار به شکل علنی به حمایت ترکیه از تروریست‌ها مهر تایید زد.

در تمامی دخالت ها و تلاش های اردوغان برای اعمال نفوذ در مناطق جنگ زده ای همچون سوریه و عراق با در نظر گرفتن وضعیت آشفته این روزهای ترکیه به نوعی رد پای انگیزه جاه طلبانه  اردوغان و امید به برگشت دوران اقتدار عثمانی ها به چشم می خورد، در همین رابطه با دکتر مهدی مطهرنیا، استاد دانشگاه و کارشناس مسائل بین الملل به گفت و گو پرداختیم که باهم می خوانیم؛

- بعد از کودتای نافرجامی که در ترکیه صورت پذیرفت و با عنایت به درگیری های داخلی این کشور، خصوصا آنچه که در میان سران حزب عدالت و توسعه دیده می شود، اکنون اصراری از جانب رهبران ترکیه برای دخالت در امور منطقه ای و خصوصا عراق و سوریه دیده می شود، چنین سیاست هایی را که اوج آن در رفتارهای اردوغان مشاهده می شود، برچه مبنایی می توان توضیح داد؟

آنچه که اردوغان به پای آن می نشیند، ناشی از نوعی خود بزرگ بینی که در تحرکات وی بازخورد پیدا می کند. اردوغان اساسا به دنبال ایجاد یک فضای داخلی و منطقه ای در جهت استقرار دولت نو آسمانی در آنکارا با ایجاد یک تمرکز قدرت در نقش رییس جمهور ترکیه به مثابه یک سلطان بزرگ برای باز تعریف عثمانی جدید است.

فلذا آنچه که اردوغان در سر می پروراند بیشتر محصول این تلاش تلقی می شود. وی نه تنها در درون حزب بلکه در عرصه سیاست داخلی ترکیه و باز نه تنها در عرصه سیاست داخلی این کشور بلکه در سطح بین المللی دچار این خود بزرگ بینی شده است و تلاش دارد زمینه های قیمومیت بخشی به این آرزو را فراهم سازد.

بعد از آنچه که اصطلاحا بهار عربی خوانده شد، اردوغان خود را به گونه ای رهبر تحرکات و جنبش های نوعی و منطقه ای نامید و بیانات اشخاصی همانند « خالد مشعل» در آن برهه زمانی این نوع نگرش و بینش را تشدید نمود.

فلذا باید بگویم که هم اکنون بر اساس این خود بزرگ بینی و بهره برداری از آنکارا به عنوان وزنه تعادل در چارچوب تنش های منطقه ای و بین المللی ما شاهد این نوع رفتارها از ترکیه هستیم.

به عبارتی ترکیه در حالت «خوف و رجا» قرار دارد. از یک طرف این کشور در درون با موفقیت حزب اسلام گرای خود توانسته توده های مردم را به خود جزب کند و از سوی دیگر با عملکرد های خود محورانه اردوغان حزب دچار نوعی واگرایی شده است. به گونه ای که امروز بسیاری از رهبران حزب مطلوب وی یعنی عدالت و توسعه با او هماهنگ نیستند.

- اصرار بیش از حد اردوغان برای حضور در عراق و حتی ادعای اخیر وی را مبنی بر اینکه موصل از نظر تاریخی متعلق به ترکیه بوده، چه طور ارزیابی می کنید؟

آنچه که در منطقه مشاهده می شود، تزاحم اراده پایتخت های مختلف در مناطق بحران خیز است. به هر تقدیر باید پذیرفت که هم در سوریه و عراق و هم در بحرین و یمن ما در گستره وسیعی از اصطکاک اراده ها قرار داریم.

تهران، ریاض و آنکارا در محوریت منطقه ای این اصطکاک ها قرار گرفته اند و هر کدام با توجه به تعریفی که از امنیت ملی و نگرش های مبتنی بر اصول و ارزش های سیاسی خود دارند، دیگری را در مظان اتهام در جهت دخالت در کشورهای همسایه قرار می دهند.

اصطکاک قدرت در میان این پایتخت ها موجب شده تا در حال حاضر تمام مناطق مزبور به عنوان منطقه عملیاتی معطوف به مرزهای امنیتی این پایتخت ها تلقی شود و هر کدام خود را محق در جهت ایجاد فضای مثبت برای مشاکرت علیه مبارزه با تروریسم معرفی کنند.

فلذا مبارزه با تروریسم و بهانه این مبارزه با غلظت های متفاوت، اصطکاک این اراده ها را به وجود آورده است.

اردوغان نیز که خود را در این مسیر بر اساس آنچه بیان شد، دارای جایگاه تعریف شده می داند، بر آن است که در هر صورت در این بازی ترکیه به عنوان تماشاگر معرفی نشود.

- دخالت ها و سیاست های تنش برانگیز ترکیه را در کنار نگاه بد بینانه ای که جنگ میان قدرت ها در مناطق بحران خیزی همانند عراق و خصوصا سوریه را محتمل می کند،چطور ارزیابی می کنید؟

قدرت های بزرگ عاقل تر از آن هستند که به یک جنگ جهانی دیگر روی بیاورند، آنها همواره پس از جنگ جهانی دوم از شروع یک جنگ صحبت کرده اند، اما هیچ گاه به جنگ گرم با یکدیگر وارد نشده اند.

به نظر می رسد، مطرح کردن جنگ جهانی دوم در واقع تلاشی برای رودررویی بیشتر قدرت های منطقه ای با یکدیگر و بالا بردن هزینه های ملت های این منطقه در این چارچوب است.

و این کاملا از رفتارها و سیاست های ترکیه در حوادث اخیر هویداست چرا که ادبیات رییس جمهور آن، یعنی اردوغان نشان دهنده همین امر است.

هم اکنون سخن از جنگ سوم جهانی و در این میان درگیری میان واشنگتن و مسکو است اما در بزنگاه های تاریخی آمریکا و روسیه بر سر تقسیم غنایم ناشی از این جنگ مناسب و متناسب با قدرت خود امتیازات را تقسیم کرده اند.

در این میان آنچه بازنده اصلی بازی بود و کمترین امتیازات را به خود معطوف داشته، پایتخت های کشورهای منطقه ای خواهد بود که پول های باد آورده نفتی دهه های گذشته را هم اکنون در اصطکاک با یکدیگر و در مبارزه با تروریسم اتلاف می کنند، به گونه ای بر ساخته متن نبرد قدرت میان آنها ست.


خبرنگار: بهناز لطفعلی زاده

نوشتارهای مرتبط

تازه های بین الملل