نوآوران در گفت‌وگو با کارشناسان بررسی کرد :

دو ابر قدرت به توافق خواهند رسید؟

در دوران پس از پیروزی ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری آمریکامهم‌ترین چالش پیش رو سرنوشت توافق هسته‌ای ایران بود. مساله برجام میراث اصلی باراک اوباما در دوران ریاست جمهوری اش بود که ترامپ در طول مبارزات انتخاباتی روی آن تمرکز کرده و با انتقادات خود برجام را «معامله وحشتناک» بیان می‌کرد.

  1. ۱ هفته،۵ روز قبل
  2. ۰
ترامپ و پوتین
نوآوران -

با توجه به این‌که برجام تنها پرونده‌ای است که واشنگتن و تهران با سایر بازیگران مهم بین‌المللی پس از دو سال مذاکرات فشرده به آن دست یافته‌اند. ترامپ و تیم همراه او پس از پیروزی در انتخابات از مواضع اولیه خود  مبنی بر «پاره کردن برجام» عقب نشینی کرده و حالا به دنبال ایجاد تغییراتی در توافق هستند  تا امتیازهای بیشتری از تهران بگیرند.

با توجه بر این موضوع‌که خصومت ترامپ با ایران با توجه به برجام با مقاومت‌های بین‌المللی  همراه است به طوری که نه تنها از سوی روسیه و چین بلکه از سوی اتحادیه اروپا نیز تحت فشار قرار گرفته بنابر این عبور از برجام برای او حکم رودر رویی با کشورهای 1+5 را دارد.

از سویی با توجه به این موضوع که پیام‌های قبل و بعد از انتخابات ترامپ به پوتین منعکس کننده ذهنیت اصلی او در سیاست خارجی مبنی بر انزواطلبی، عملگرایی و تسهیم قدرت است و ترامپ به اندازه کلینتون به عربستان سعودی و شیخ نشینان  حاشیه خلیج فارس نزدیک نیست، بنا بر این توزیع قدرت در خاورمیانه که از دوران اوباما آغاز شده بود ادامه می‌یابد.

حال با توجه به شرایط کنونی آمریکا می‌توان گفت که رابطه میان آمریکا و روسیه بدون شک یکی از مهم‌ترین روابط  دوجانبه برای نظام جهانی است که می‌تواند تاثیرات و پیامدهای بسیار مهمی را در خصوص موضوعاتی هم‌چون گسترش تسلیحات کشتار جمعی ، مناقشات و درگیری‌های منطقه ای و همچنین گسترش هرچه بیش‌تر صلح و امنیت در جهان به همراه داشته باشد.

 در طول مبارزات انتخاباتی سال 2016 میلادی آمریکا دو روایت و رویکرد متفاوت در قبال روسیه پدید آمد. از یک سو دونالد ترامپ، رئیس جمهور منتخب آمریکا وعده داد که پس از پیروزی در انتخابات تعاملات فعالانه ای را با مسکو آغاز کرده و تلاش خواهد کرد تا در برخی موضوعات همچون مبارزه با تروریسم همکاری‌های میان آمریکا و روسیه را بهبود بخشد. اما در سوی دیگر کنگره و نخبگان سیاسی ایالات متحده آمریکا بر سر رویکردی خصمانه تر در قبال روسیه به توافق رسیدند و حتی عده ای در این میان از چنان لحن خصمانه ای در قبال پوتین و روسیه استفاده کردند که یادآور دوران جنگ سرد بود. از آن جا که ترامپ در ماه های نخست آغاز به کار خود با اولویت های سیاسی بسیار مهمی (همچون کسب تأیید اعضاء کابینه و دیوان عالی ایالات متحده آمریکا) در داخل کشور روبرو خواهد بود، بسیار بعید به نظر می رسد که او طی این مدت تغییری در سیاست های دولت اوباما در راستای منزوی سازی و اعمال فشار بر روسیه ایجاد کرده و از این سیاست ها عقب نشینی کند. با این وجود، دولت ترامپ می تواند مذاکرات پشت پرده اولیه در خصوص آغاز روابط با روسیه را حتی در دوره انتقال قدرت نیز آغاز کند.

 به نظر می‌رسد که با تمامی این تفاسیر، نشست سران دو کشور روسیه و آمریکا باید در اولین فرصت ممکن پس از بیستم ژانویه سال 2017 میلادی برگزار شود. بدون برگزاری چنین نشستی هیچ یک از دو دولت فرصت های بوجود آمده برای تعاملات بیشتر، مدیریت درگیری ها و حتی همکاری را جدی نخواهند گرفت. علاوه بر این، هر چقدر هم که لفاظی های خصمانه ای در روابط دو کشور حاکم باشد باز هم رهبران آمریکا و روسیه مسئولیت اخلاقی و سیاسی خود در زمینه جلوگیری از تشدید بحران و جنگ در سوریه و اوکراین و نیز اعمال محدودیت هایی بر زرادخانه های تسلیحاتی عظیم خود و امکان بازرسی از آن‌ها را بر عهده خواهند گرفت.

حال با توجه به موجی که خبر از مصالحه دو ابر قدرت دارد صحبت‌هایی حول محور این‌که« پوتین از ترامپ چه می‌خواهد؟» به گوش می‌رسد.

          پوتین خواستار رفع تحریم ها علیه روسیه خواهد شد

اردشیر پشنگ پژوهشگر مسائل خاورمیانه و استاد دانشگاه درباره‌ی چالش‌های پیش روی روابط میان آمریکا و روسیه گفت:« از دیر باز  به خصوص نیمه دوم قرن بیستم شاهد این هستیم که روسیه و آمریکا دو قدرت فرا منطقه ای بودند اما بعد از فرو پاشی شوروی شاهد تنزل مقام روسیه که جایگزین اصلی بود هستیم و از آن زمان نظریه پردازان بر آن معتقدند که عصر دو قطبی به پایان رسیده و جهان وارد یک عصر تک قطبی و سلسله مراتبی شده که در آن امریکا با اختلاف زیادی نسبت به دیگر رقبا جایگزین شده است. اما از زمانی که ولادمیر پوتین رییس جمهور روسیه شد و قدرت اصلی روسیه را بدست گرفت تلاش کرده است تا به شیوه های مختلف دست به احیای قدرت روسیه بزند و در حوزه ها و مناطق مختلف  با ایالات متحده هم آوردی کند. به همین دلیل به نظر من تفاوتی نمی‌کند که در آمریکا جورج بوش، اوباما یا حتی ترامپ رییس جمهور باشدو این روند که نوعی رقابت طلبی روسی است به طور کلی ادامه دارد».

او تصریح کرد:« اوج این رقابت طلبی را می‌توان در ریاست جمهوری باراک اوباما در چند پرونده مختلف شاهد باشیم. در عین حال روس‌ها معتقد هستند که ایالات متحده پس از فرو پاشی شوروی نوعی روند افزایش نفوذ و نوعی محاصره ی روسیه را در پیش گرفته که در ابتدا از اروپای شرقی شروع شد و به کشورهای مشترک‌المنافع رسید که اوکراین سرآمد آنها است، به همین دلیل شاهد آن هستیم که بیشترین تنش ممکنه در جمهوری هایی است که گرایش بیشتری به آمریکا داشتند».

اردشیر پشنگ با اشاره به این‌که چالش های قدرت که متاثر از ژئوپولوتیک نفوذ طرفین است به صورت یک روند کلی در دورن ترامپ نیز ادامه پیدا خواهد کرد گفت:« آنچه ما در ماه‌های اخیر شاهد آن هستیم این است که روابط شخصی ترامپ با پوتین   بر عکسه روابط اوباما یک رابطه‌ی حسنه است، حتی شاهد آن هستیم که در حین انتخابات ریاست جمهوری آمریکا به خصوص پس از افشای ایمیل‌های خصوصی کلینتون برخی از رسانه ها و حتی برخی مقامات رسمی آمریکا منابع امنیتی روسیه تحت امر پوتین را متهم کردند که از طریق تلاش برای افشای ایمیل ها به دنبال دستکاری نتایج انتخابات در امریکا است که مانع از ریاست جمهوری کلینتون شوند چون آن طور که پیدا بود کلینتون سیاست خارجی اوباما را دنبال خواهد کرد و حتی به نوعی سخت تر، حتی شاهد آن بودیم که در بعضی مناظرات ترامپ به شوخی جدی واری بیان کرد که اگر چنین اقدامی از سوی روس‌ها انجام می‌شود من از آن استقبال می‌کنم و نوعی دیالوگ غیر رسمی بین ترامپ و پوتین بر قرار شد و بعد از پیروزی ترامپ در انتخابات نیز شاهذ آن بودیم که پوتین از نخستین روسای جمهوری بود که به ترامپ تبریک گفت و خواهان این شد که روابط آمریکا و روسیه که از آن به عنوان روابط بحرانی امریکا و روسیه یاد کرده بود احیا شود».

او ادامه داد:« طبیعی خواهد بود که دست کم در کوتاه مدت طرفین تلاش خواهند کرد از میزان تنش بکاهند. در واقع مواضعی که ترامپ گرفته است چالش جدی با مواضع روسیه ندارد. اما این فقط یک روی سکه است، روی دیگر سکه این است که ما با دو واقعیت روبه رو هستیم. یکی این‌که چندان نباید به اکثریت صحبت‌هایی که در مناظرات انتخاباتی گفته شده جدی گرفته شود و دیگر این‌که انتخاب افراد در پست هایی مثل مشاور امنیت ملی و مشاور سیاست خارجی یا حتی کاندیدای وزارت خارجه چون عمدتا از جمهوری خواه های واتیکان هستند و به شدت منتقد قدرت گیری و افزایش نفوذ پوتین هستند و این نوعی پارادوکسی است در کابینه ای که ترامپ در حال تشکیل آن است».

او در رابطه با خواسته های پوتین از ترامپ در آینده و بعد از روابط صلح آمیز بین روسیه و آمریکا گفت: «همان‌طور که پیداست پوتین بسیار به پرستیژ بین‌المللی خود اهمیت می‌دهدو این‌که در غالب یک رهبر بزرگ در دنیا شناخته شود و مورد اهمیت واقع شود برای او بسیار مهم است و این امری است که ترامپ تا کنون به خوبی آن را رعایت کرده است و از پوتین به صورت تحسین آمیزی صحبت کرده است. یکی از مباحث این است که آمریکا از نظر اعتباری روسیه رابه عنوان یک دولت قدرتمند و پوتین را به عنوان یک رهبر قدرتمند بپزیرد و این موضوع را نشان دهد در پی این روسیه به دنبال این است که تحریم های وارد شده به روسیه که طی آن فشار اقتصادی زیادی را متحمل شده است به شدت کاهش دهد  و همچنین مجموعه اقدامات و فشار هایی که آمریکا در کاهش قیمت جهانی نفت که تاثیر بسیار زیادی در کاهش درآمدهای بین‌المللی روسیه در زمانی که بیشترین درآمد آن از فروش نفت است را کاهش دهد و سعی کند که روابط ساخته شود ولی درعالم عمل این تنها تحت تاثی امر ترامپ نیست و کنگره نیز در این تصمیمات بسیار تاثیر گذار است».   

          امکان نشست در کاخ سفید وجود دارد

غلامرضا کریمی کارشناس اجتماعی و مدرس دانشگاه خوارزمی درباره‌ی چالش های پیش روی روسیه و آمریکا گفت:« روابط آمریکا و روسیه تحت تاثیر چالش‌های مختلفی است، از جمله مهمترین چالش دو کشور بحث اوکراین و تصرف شبه جزیره‌ی کریمه توسط روسیه  است که غرب واکنش تندی نسبت به آن نشان داده و تحریم هایی را برای روسیه وضع کرده و همچنین  بیشتر کشورهای اروپایی و آمریکای دوره‌ی اوباما با آن به شدت مخالفت کرده اند، با توجه به تسلط روسیه روی تحولات اوکراین به نوعی تمایلات غرب در حال فروکش کردن در اوکراین است و اصرار آمریکای زمان اوباما و اروپا برای حفظ ارزش های اروپایی در آن کشور بود که همه‌ی این‌ها جزوی از چالش های پیش روی دو کشور است.»

او ادامه داد:« از دیگر چالش های دو کشور بحث مدیریت بحران سوریه است که با توجه به مداخلات مستقیم روسیه در سوریه و حملات مستقیم او به مواضع داعش و گروه های تروریستی خیلی به مذاق غرب به خصوص آمریکا خوش نیامده است وآنها تمایل دارند که به صورت ائتلاف ضد داعش کار ها را پی گیری کنند بنابراین همین موضوع نیز نوعی چالش برای این دو کشور محسوب می‌شود.  نمی‌توان در این بین از  اختلاف نظراتی که از زمان جنگ سرد بین این دو کشور وجود داشته است غافل شد بدون شک این اختلاف نظرات هم نوعی چالش در روابط این دو کشور محسوب می‌شود، ولی به حر حال روی کار آمدن ترامپ شرایط جدیدی را پیش روی  دو کشور قرار داده است که با توجه به مواضع ترامپ در زمان مناظرات انتخاباتی و همچنین مذاکراتی که تا کنون بین پوتین و ترامپ صورت گرفته است می‌توان گفت که روابط بهتری بین دو کشور برقرار خواهد شد و این دو کشور می‌توانند انسجام بیشتری در مواضع بین‌المللی داشته باشند.»

کریمی تصریح کرد:« برخی معتقد هستند با توجه به اختلافات گسترده ای که بین این دو کشور وجود دارد بعید است که در کوتاه مدت  ارتباط گسترده ای بین دو کشور برقرا شود، خیلی از رییس جمهور های گذشته آمریکا معمولا در سال اول قول همکاری های بیشتری با روسیه را داده بودند ولی با توجه به ساختار تصمیم گیری آمریکا و فشارهایی که از اتاق فکر آمریکا وارد می‌شود تغییر مسیر داده و به  گسترش  اختلاف بین دوکشور دامن زده شده است. اگر چه ترامپ نشان داده که با دیگر رییس جمهورهای آمریکا تفاوتی فاحش دارد ولی به هر حال باید منتظر تحولات بعدی بود تا شاهرد روند روابط دو کشور باشیم».

او با اشاره به هدیه ی گران قیمت پوتین به ترامپ که این کار ممنوعیت قانونی داشت گفت:« این هدیه شاید بتواند به صورت علامتی باشد که حداقل در ماه اول شروع به کار ترامپ در کاخ سفید احتمال یک نشست مشترک وجود دارد و همین موضوع می‌تواند اولین گام برای انسجام بیشتر روابط دو کشور باشد و با توجه به مواضع ترامپ تا به حال این موضوع دور از ذهن نیستو حد اقل تا شش ماه نخست تلاش دو رییس جمهور به این سمت خواهد رفت».

  کارشناس اجتماعی و مدرس دانشگاه خوارزمی در خصوص خواسته های احتمالی پوتین از ترامپ گفت: «طبیعتا پوتین انتظار دارد که مداخلات آمریکا در حوزه پیرامون روسیه کمتر شود، چون به مبنای سیاست دموکرات ها در چهارچوب انقلاب‌های رنگی و حمایت از ناراضیانی که در کشورهای اطراف روسیه هستند به دنبال این بودند که حکومتهایی در این کشورها روی کار بیاید که نزدیک تر به مواضع غربی باشند و طبیعتا پوتین انتظار دارد که این تلاش‌ها و فشارهای آمریکا کمتر شود و علاوه بر این با توجه به اختلاف نظر روسیه با کشورهای اروپایی در خخصوص اوکراین دارند  انتظار پوتین این خواهد بود که حمایت‌هایی که آمریکا از کشورهای اروپایی داشته در قضیه اوکران ترامپ آن حمایت ها را کمرنگ کند و در بحران سوریه بتوانند برای تضعیف بیش از پیش داعش به توافق رسیده و این بحران را حل و فصل کنند که مانع گسترش آن در خاورمیانه شود».


خبرنگار: می گل هشترودی